mánadagur 13. september 1948síða 1

= re; FØROYA SOSIALDEMOKRATUR FRÆLSI JAVNAÐUR BRODURSKAPUR et 4 : | Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á | 7 Blaðið verður bílagt á húsi ; | ; ) $ yrt y! . í 2 á posthúsinum, og | Nr 35 I, síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu || Mánadagin 13. september 1948 kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið | 22 årg. HANDILSSKAPUR og fjóðskafur Tå id land er i vanda av kriggsåvum, kunna menn syna stóran tjóðskaparhuga og offur- vilja. Tá ið herljóðini verða spæld, stýrismenn halda røður og lýsa frá landsins neyð, møta flokkarnir á herstaðunum og skriva seg inn í herliðið. Menn ríða á kriggsvøllin, og har tola teir neyð og deyð. — Skarar ofra seg fyri føðilandið! Ójavnt kann lað vera, men í flestu londum er so. Øðrvísi er í friðartíð. Tá er føðilandið eg og míni. Tá hevur vinna og vinningur meiri at týða enn landið. Sami maður, sum fer av húsum frá konu og børn- um at standa í hørðum stríði og kann vænta ikki at síggja tey aftur, alt ti nakað fornt, óskilj- andi, magnmikið kallar hann, kann fara til blóðigan uppreistur og vera við at leiða fosturlandið í neyð og deyða — bert tí hann heldur seg gjalda ovstóran skatt, ella tí eitt stýrislag er honum ikki í lagi! Vit kunna ikki líta upp á patriotismu í handilsskapi og vinnulívi. Um menn rópa og siga, at føðilandið er teimum alt, so kunna vit ikki líta á, at hetta fer at roynast í dagligum verki. Tað kann væl vera, at menn halda, at so er, at tjóðskapur teirra lýsir hált yvir alt annað, men tað er ikki so. Í hand- ilsskapi handlar maður har, hann vinnur mest. Um hann so fær pund ella krónur við hand- ilin, fer at gera hitt sama. Vit hava hoyrt nógv um tjóð- skaparrørslu og fosturlandsalsk i síðstu árum. Men at menn, sum hava verið mest harðmæltir, hava mælt im6ti ti, sum skal vera samfelagnum at gagni, hava vit ofta roynt og sætt. Tjóð- skaparhugaðir menn hava í sam- røðum havt ta áskoðan, at stend- ur manni gott salg í boði, so skal hann selja sítt skip ella aðra ogn, tí hann kann vinna væl við handilin. Tað batar ikki, um eitt pláss ella eitt land missir við slíkt salg: hin persónligi vinningurin gongur yvir tað tap, sum hetta voldir bæði plássi og landi. Soleiðis er verunleikin. Men henda verunleika, hetta, um vit kunna kalla, menniskjansliga brek, má landsins stýri hava í huga. Stýrið landsins skal fyrst og fremst hava landsins gagn, heildargagn, sum sítt stavnhald. Landsstýri verða ongantíð ,ideel'; men hitt ideella stýrið skuldi ikki víkt frá hesum máli. Teir, sum sila við landsins róður, hvønn flokk teir so hoyra til, hvønn lit teir so hava, eiga at lata persónlig »hensyn« fara. Teir mugu seta reglur og skip- anir, og teir mugu ansa, at tær verða hildnar. Til tjúgunda og síðst verða altíð tey óskil, sum landið kemur í, løgd á landsins stýri. Menninir, harðast, tá ið val stendur til, rópa at geva leyst, finnast ringast at, tå ið gerðir einstaklinganna hava ført landið Tá átala teir, at stýrið ikki hevur ansað sum út í ofori. eftir. Tað er tað rásarúm, sum giv- ið er einstaklinginum, hinum privata handils- og vinnulivs- manni, ið hevur flutt okkum hesar vansar á hendi. Eingin væntaði, at teir sum rópa hava um landafrælsi og Dana-bond, fóru at bera seg øðrvísi at. Tað er sjálvandi at siga, at tá ið saman um kemur, so er hann hin rætti tjóðskaparmaður, ið ofra vil sínar privatinteressur fyri landsins interessur. Og lá ið saman um kemur, so eru teir bestir tjóðskaparflokkar, ið ikki halda seg eftir einstakra manna hugsan og fremja gagn einstakra manna men alt landsins, alt fólksins gagn. Ensku arbeidsmannafeløgini hava fund Tey sameindu ensku arbeidis- mannafeløgini hava havt fund. Har varð samtykt, at allar streikur, sum ikki vóru jáltaðar av stýrinum fyri feløgini, skuldu verða lýstar ólógligar. Erkisbisp- urin av Canterbury hevði guds- tænastu, áðrenn fundirnir vórðu settir. Hann helt fram í røðu sinari, at arbeiðismannafeløg høvdu stóra makt nú. Maktin var ofta ring at eiga, men vónandi fóru ensku arbeidis- mannafeløgini at skilja tær skyldur, id fylgdu við maktini, og fóru at nýta hana væl. Merkisverdugastu røðuna helt Stafford Cripps, fíggjarráðharri Bretlands, og sum er hann av ráðharrunum, ið mest hevur siga. Hann mælti ímóti lønhakkan og helt fram, at knaplig løn- hakkan fór bert at verða ein løtuvinningur. Hann kom at dýrka um útflutning landsins. Alt stóð á útflutninginum, um landið skuldi koma fyri seg aftur, tað áttu bæði arbeiðarar og arheiðsgevarar at skilja. Betri var at leggja støðið soleiðis, at arbeiðarin kundi hava fram- burð av ti. Edouard Benesh Benesh var presi- dentur í Tjekkoslovakia. Hann stovnaði saman við hinum stóra stalsmanninum Th. Edouard og tiltikna Mazaryk hitt tjekkiska ríkið. Báðir hesir menn vóru vinir og gløðandi frælsir menn. Tjekoslovakia var hersett av Hitleri, og Benesh saman við soni Thomas Mazaryk var ein oddamaður at savna tjóðina til stríð móti Hitlerveldinum. Tað eyðnaðist honum at síggja aftur eitt frítt Tjekkoslovakia. Hann var presidentur, tá ið Kom- munistar við Gottvaldi á odda tóku sær ræði í landinum. Nú fyri stuttum segði hann sessin frá sær, og kom Gottwald aftur í hansara stað. Hann var heimskendur maður ein av hinum stóru og gomlu demokratisku monnun- um. Hann meinti, at Tjekko- slovakia mátti knyta lagnu sína aftur at sínum menska skyld- manni Sovjetsamveldinum, men hansara hugsan var, at hetta kundi verða gjørt uttan at slíta sambandið við Vestanlond, har hann hevði allar sínar andaligu traditiónir, og var Skaldið ),H,0. DJURKUUS Janus Djurhuus tekur til i Kvæði til Appollon : Ohugnad barst tú mær, gudur við silvurboga Appellon, slongdi í heim meg, har toka og regn 8 g og Boreas valdar, stroyddi mær iva í sál — hin virðis tynandi tvídrált — — Skaldið harmast her, at hon- um av gudinum er givin vin, hin virðistýnandi tvídrátt. Ívin er væl kendur tåttur i sál nútíðar- mannsins. Hann er hin veiki tvídrátturin, sum kann týna virði, gera mann tvísýntan áraka øll- um evnum, so hann ikki við huga og sál leggur upp í nakað. Eisini aðrastaðni í skaldskapi sínum, nertur Janus Djurhuus við henda tvídrátt, hesa dualism- una í mannsins lívi. Men tó at hetta tvilyndi var honum givið, so skaddi tað ongantíð hansara sangaragávur. Hann frysti seg ikki inni við ivanum. Hansara skaldasál hevði slíka vidd, at hann av fullum huga kundi fevna øll viðbrað í mannalivin- um. Hann kundi taka øll ljóð á sín strong. Hann kvað tung kvæði um allar teir djúpu og forløgstungu spurningar, manna- ættin hevur drigist við, og sum mest skald nú hava verið pínd av. Um lívið og deyðans gátu, skuldina, sum vit øll hava til felags — eingin sakleysur — øll eru partamenn í sama trotabúgvi — høgdi hann síni klassisku, ógloymandi ørindi: Bað um treysti, mót og trúnað, tá id eg hin summarmorgum ungur fúsur fór av borgum Tú ert vargurin í veum, tå skalt dømast til at vena eins og hesi å arena Sål hans skelvir i Otta og angist við Mósesi á Sinai fjalli, tå ið Jahve kemur í snarljósinum og ódnarveðrinum — eitt kvæði, ið hevur slíka veldiga megi, og sum rystir okkum so, at vit taka ikki ov stórt til orða, tá ið vit siga, at úr sama evni verður tað ikki yvirgingið í øllum verðaldar- skaldskapinum. — Við livandi søguhugi hevði hann einar serar gávur at bora seg inn í persónar søgunnar og skapa reinan skaldskap úr søgu- myndum og søguhendingum. Hann livir seg inn í hevndar- hug Trónda og sorg og longsul