leygardagur 25. september 1948síða 2

25. september 1948 min. vóru gingnir fingu Norð- menn eitt mál aftrat, og var tað Jon Sørdal, id skeyt hetta 3. og seinasta málið hjá teimum. Langt áður dysturin fór fram vóru øll atgongumerki uppseld. Áskoðararnir vóru 35000. 10. oktbr. fer seinasti dysturin í hesari kapping fram: verður hann lann avgerandi og Dan- mark og Svoriki skulu spæla hann. RICHARD THOMSEN RIDDARHØFN SKALDSØGA Ein lítil tjóð sum tann før- oyska hevur altíð tungt og ilt við at halda sær uppi og liva. Hetta ræður serliga í eini tíð sum okkara, tå ið mannalivid líka út í ytstu útriðir er drigið inn í ein alheims malstreym. Tað er tí at fegnast yvir, hvørja ferð andalig arbeiði koma undan kavi her á landi. Richard Thomsen á Tvøroyri hevur lagt ur hondum tað risa- arbeiði, sum tað er at skriva eina stóra skaldasøgu um árið upp í røkur umframt annað ar- beiði. Fyri at kunna meta og sálar- liga taga Richard Thomsens høv- undastarv hevur nógv at siga at kenna hann, hansara lív og lívskor og arbeiðsøki. Tan tíðin, tá ið Richard Thom- sen stóð undir angarnar í for- rætning, er monnum í frískum minni. Gamli Niels Juel Mortensen keypmaður var tá høvuðskraft- in í forrætningslívinum á Tvør- oyri. Hann var brandur sum for- rættningsmaður. og tá ið menn høvdu á máli, hvør id fór at orka at lyfta arvin eftir hann, rar ikki sjáldan at hoyra teir nevna mág hansara Richard Thomsen. Hetta var ikki so ógrundað hugsað. Richard Thomsen líktust burt- ur úr. Var sum ein hvirluvind- ur, bráðræsin og bráðsintur. Mangur fremmandur helt hann, fyrstu ferð hann sá hann, vera heldur enn ikki uppblástan og hyggjandi omanífrá. Men tað mundi vera meiri >vesin< hans- ara enn bræneggjað erpni, ið sjáldan goymir at sannari ment- an. Hansara heldur enn íkki harðskapur og stívleiki í sátt- målatrætum við arbeiðararnar kundi ofta vera fyri knappari vend: Gevi eftir! Liðugt! So til ar- beiðis! Alt var so gloymt, tá ið stríðið var at enda, tí hoyrir tú ikki í dag arbeiðararnar bera honum ilt. Richard Thomsen var í for- FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR rætning einrædismadur, og ein kann vist siga, at hann var tað í øllum føri. Men hann drógst at teim stóru linjunum, teim stóru skurðunum. Hann drógst at ræði fyri at skapa, fáa lív í og síggja vøkstur — skjótan vøkstur. Sum í einræðismonnum oft- ast var í honum spælaralyndi. Hugskot og handling. Brátt og snøkt avgjørt — einki prát. So »knall« ella fall. Og sum vanligt — tessverri — hjá monnum, ið ríða og elsk: at ríða á eldgosins sálarrøð, altið darrandi á spenningsins hægsta »geari« var leiðin eitt rað av »knallum«, sum logiskt málti bera at falli, serliga tá ið ferðin kom at snara sær inn um krigskonjunktursins malstreym. Í hesum helriði er Richard Thomsen gitin sum høvundi. Henda neyva og krappa sigl- ingin hevur skapt hansara mál og imyndarheim. Tað er eyð- vitað, at henda lívsins sigling ikki hevur givið umstøður og stundir til tær hárhvassu sálar- lýsingarnar, ið ummælararnir, men ikki altið lesararnir eru so forliptir í. Innlivingin við skapanini av leimum einstøku persónunum og sannlýsingin av teimum í mun til tíðina og tíðarandan á teirra døgum kennast liggja í brotum og ikki vera tað, sum høvundin hevur sett sum høv- uðsmálið, men hann hevur lagt dentin á at skapa ferð, spenning, handlingar, vísa tær stóru bolt- ingarnar meiri enn at draga fram »nuancurnar« i rembing- unum, i mannalivinum ið kemur og týnist undir boltingunum. Tað er hetta, sum eydkennir allar Richard Thomsens bøkur — og sum tekur lesarafjøldina. Riddarhøfn er seinasta skalda- søga Richards Thomsens. Hann hevur fastari udir fótum í hesari bók enn í hinum fyrru. Her viðger hann og lýsir menn og tíð, hann sjálvur hevur nomið og upplivað. Ein kennir undir lesingini, hvussu tidardråtturin enn andar í honum, og tað er kanska ikki so lítið av snerti at sínum egnu livsroyndum, id hann — helst sær óavvitandi — letur til sjónd- ar í sínum persónum, ið —summ- ir í hvussu er — viðhvørt kenn- ast einum ov mikið eindrignir fyri ikki at siga >stupidirc byttir láturligir, Men teir eru eisini viðhvørt stuttligir, hvat ið høv- undin eydsynliga hevur lagt dent á at fáa teir. Henda mannalýsing ber boð um høvundans viðføddu grund- innstilling og metan av fjøld- ini; men er kanska komin sterkari fram enn tilætlað. Hann hevur her hildið nakað fast um pennin, og tað merkist tydiligt, at hann ikki er vorðin leysur og fríur av valdtøkuni, trýstinum, ,sjokkinum", íð rakar mannin, ið kom at vera tveittur út í hitt harða kon- junkturrákið við sínum bylgju- tindum og dølum. Hetta lívsins rák er einki ny- rák, men hevur rikið frá tíðar- innar morgni og rekur eftir somu bundnu lógum á okkara døgum sum í fyrndini, lógum, ið eru alheims og almenniskja- ligar, og sum skapa lagnir, syfta menniskju úr legum og livsvanum, ið langar tíðir tókt- ust fastliggjandi, syfta tey yvir í malstreymin, haðani so fáur eftir vanligum mátstokki slepp- ur heilskapaður uttan hin bytti og „naivi“, ið hevur merkilig evnir at taka vónbrotini, hvat- ið tó er lætt fatiligt, tí málið, hitt ókenda „mystiska“ ið lokk- aði at halda út í ævintýrið utt- an fyrilit og minsta búnaskap, hjá teim byttu og primitivu menniskjunum aldri hevði vunnið sær reiðiliga inn um sálarskorpuna og inn at klár- skygni og veruligari ásannan. Tá ið so syndraðist, kendist tað teimum ikki so svárt. Hetta lívsins rák, tess fjøl- broyttu rembingar, hevur allar tíðir, síðani menniskju dugdi at skriva og hugsa, verið viðgjørt av høvundum. Men bert ter eru sloppnir væl frá viðgerðini, sum hava fatað ella haft „intuasjón- ina“, ið hevur gjørt ein føran at bera fram persónarnar og hend- Nr. 37 ingarnar í tíðini, ið lýst verður, sum eina trúliga og sanna mynd av mannalívinum í teirri náttúr- noyddu hevjan móti bylgjutindi ella falli niður í ein bygjudal í tíðarinnar havi, har hvør tindar- reising hevur sn dal framman- fyri sær at syndrast í. Mong menniskju eru í eygna- blikkinum av tí skapi, at tey vilja hava mál síni og stremban at enda í føstum, haldgóðum ja varandi úrsliti, og tey hava tí so ilt við at taka vónbrotini og skilja tey við víðskygni, men kenna tey sum skilaleys og sum eina lagnutilskikkan, ið er høpis- leysa órættvís móti einum sjálv- um. Tey eru hørm ímóti øðrum og kenna heinanvegin ugga í at „harcelera“ móti hinum part- inum og frøast við at dyrka sín beiskleika. Ein hevur varhuga av, at høv- undin av Riddarhøfn — kanske uttan sjálvur at vita tað — Í tíðar- og mannalýsing síni í nóg so stórum muni er skyldur við hesi „beisku“ menniskju. Men ta der ikki minst athuga- ligt, at ein undir lesingini av bókini líkasum kennir opnaðar hurðar til høvundan sjálvan. Hann er — uttan at gera ov nógv av — eitt hitt athugaligasta ávirki til lýsingar av teim tíðar- rembingum og lagnudramaum: ið fóru fram undan, undir og aftaná verðaldarbardagin 1914 — 18. Hevur ein byrjað bókina má. hon verða lisin út. Hon elvir ikki monnum geisp. D. | omme VASKÍÐTÝLUR 30 litrar eru at fáa hjá p,f, THOMAS DAM & CO. Tórshavn telefon 13 - box 13 S$nikkaraarbeiði. Bygningssnikkaraarbeidi, hurðar, listar og vindeygu o. a. fæst skjótt og vælgjørt við at snúgva sær til P/F SNIKKARAVIRKIÐ TIf. 508 — Tórshavn. Í húsum Jacob Ø. Vágsheyg við Hospitalsvegin. Facob Í. Vågsheyg. Poul Olsen. Jógvan N. Hentse. Færøsk Produkt. Færøsk Margarine VITA Ne I | Vilaminiseret int Produkt.