týsdagur 5. oktober 1948síða 2

5. oktober 1948 sum standurin er nú, tykist, at støðið fer at verða rundvelt, og S. T. loysna sundur. Klagan um Berlin er løgd fyri Tryggingarráðið, og har eru ymiskar åskodanir. Frakland hevur t. d. hildið, at Vestanlond vóru ov bråd, tey kundu rovynt at tingast meir Hin parturin er stórur Í upptøkum, og fleiri fylgju honum. Hvussu 5 klagaði FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR HÆWÆk——————————————— Á —ð8øKG— nógv fara at verða móti Sovjet- samveldinum, og fer tað at rýma úr felagnum. Hetta er spurn- ngurin. Spurningurin og óttin fyri kriggj liggur eisini og lúr- ir, og um ein vil helst skúgva hesa hugsan frá sær, so sleppst ikki undan at taka henda møgu- leika við veraldarstøðan at vera. so ålvarsom tykist Hin tjóðskapligi spurningurin er nú loystur og skapt er grundarlagið fyri einum vinarligum samarbeiði og samvinnu millum ta feroysku og ta donsku tjóðina. Tá ið javnarflokkurin kom uppí politikk, sá hann, at figgjarliga sum andaliga vórðu treytað av, at hin tjóðskaparligi spurningurin varð loystur. Flokkurin setti sær sum mál at loysa hann. Og nú er hann loystur sam- bhært tey uppskot og ta leið, sum javnaðarflokkurin hevur barst fyri: Loystur út í vísíu æsir, føroyskan sróður og framtøk nógv greiðari og nógv radikal- ari, enn Jóannes bóndi Paturs- son og sjálvstýrismenf undan krisnum nakra tíð høvdu droymt um at kraft. Urslitid er í stuttum hetta: ..Móðurmálið hevur fingið fyrsta rættin, heil- ar og hollar sømdir í øllum fori her á landi: Nú ræður bara um hjá okk- um Føroyingum at nýta tað, mykja og røkja tað og skapa megnarverk við tí okkum til heiðurs og sóma millum tjóðir og til menningar og andaligan vøkstur fyri fólkið. Flaggspurningurin er fullkomiliga greiddur: Einki uttan føroyskt flagg á okkara skipum, og Førovingar og Danir hava nýta flagg teirra á landi, annað- hvørt tað er niðri í Danmark, had ið 3--4000 húgva ella tað er i Féroyum, har ið 1—2000 Danir búgva ella kanska ikki so mangir. sama rætt aft Førovingar Lóggávuvald . hava Førovingar fingið í øllum føri og á øllum økjum, har ið teir hava tikið ta fullu siðmenni- ligu, figgjarligu og styrisligu ú- byrgdina. Hesi nógv, sum eg í eini serligari grein skal koma aftur til. Føroyingar hava fastan rætt til at yvirtaka at kalla øll mål og øll øki, ið vidvikja okkara lívi her á landi, annaðhvørt talan er um kommunal mál, havna- og vega- mål og onnur utbyggingarmål, samferdslumål, sjovinnumål, landvinnumål ella skúlaskap og onnur mentunarmál. føri og Oki eru longu Nékur mál skulu víðari sam- ráðingar fara fram um, ífall Føroyingar ynskja at yvirtaka tey clla umskipa umsitingina av teimum. Men sagt er, at Danir heldur ikki viðvíkjandi hesum málum hava nakað principiclt Føroyinganna bara yvirtøkan ikki fløkir ríkis- ins lutloysisst6du út eftir. Her nortið við „koncessjónur“, til ímóti yvirtøku, er serliga møgulig rættindi, onnur lond. , serliga í Brétlandi og Umboðingarrætt, grannalondunum Islandi er givin Teir kunnu nú seta vinnulivsumbods- menn í teim londum, id Føroy- Føroyingum. ar hava vinnulívsinteressur. Og teir koma at vera við til sjálvir atrøkja Foroya interessur, tá ið vinnulívssáttmálar skulu gerast við onnur lond. Tað, sum er skrásett at verða felags, soleingi sum rikisfelags- skapurin stendur vid, er Bú-, livs- og virkisrættur, diplomatisk umbodan og dóms- og rættarskipan. Aftrat hesari skipan hava åbyrgdarmenn Danmarkar sagt Forovingum, at um teir ikki innan fyri hesi frælsisins rúmu liysmark skuldu haft hug al verða standandi í skapi við Danmark, verður tað til eina og hvørja tíð at standa teimum frítt at loysa og verða ein sjálvstøðugur státur, ríkið. Eitt adalbornari frælsisbræv enn tað, sum í ríkisfelags- vina- og stýrisskipanini nýggju er skri- vað Føroyinga og Dana millum finst ikki. Aftaná ta longu togan, tann harða nationåla drátt, 10 staðið hevur í meiri enn eitt manna- minni her á landi, er tað strey- maskifti hent, at nú rógva Før- ogingar og Danir ein sumróður í øllum føroyskum tjóðskapar- spurningum. Báðir partar kenna tað sum ein heiður og eina lívsuppgávu: Í einum og øllum at verja og menna ta føroysku tjóðina sum ein gimstein millum tær norð- hava vera lendsku ftjóðirnar, ið vunnið sær heiðurin at fyrimyndandi fyri allar heims- ins tjóðir. Eg takki Dønum fyri støðu sína og beri teimum mína hå- virðing og kvøðu. Í teimum samvinnukorum, ið okkum nú eru givin, er tað mín åsannan, at Føroyum og Føroy- ingum tænir best at vera i ríkis- og lagnufelagsskapi við Dan- mørk. . Vid teimum nationalu spurn- ingunum loystum eru stundir til hjá føroyskum javnadarmonn- um innan fyri tær stjórnar- ræsur, ið nú eru skrásettar at fylkjast til stríð fyri einum socialistiskum Føroyum! Javnaðarmaður. Donsk virki og danskur peningur. „Dagblaðið“ sigur frá nygg]- virki, ið skal um kemiskum vinna meira úr hvalinum, enn vunnið er. Báðar hvalastøðirnar eru tí eisini í felagnum. Parta- peningur 100.000 kr. Stjóri er verkfrøðingur Johs. Petersen. Blaðið gremur seg um, at ein lutur av partapeninginum er á donskum hondum, men tað er hin minni parturin, og hann kann verða frákeyptur. Og so umber tað hesa gerð, tí hon man vera orsakað av ti, at tólini ann- ars ikki fingust til vega. „14. septbr.“ hevði frásøgu um hetta tiltak, og vit gita okkum, at tad man vera tí, „Dagblaðið“ kemur við hesi frágreiðing og hesi umbering. Vit skulu ikki høgga niður í hetta virki. Framburður er, at virki verða sett á stovn her á landi. Men vit mugu í hesum sambandi draga fram tær skuld- setingar og ábreiðslur, sum „Daghl.“ ofta hevur sett fram, ti tosað skal vera um, al Danir skulu vera partamenn í fyritøk- um á vissum plássum í landin- um, og navngivnir politikkarar, skulu standa á odda fyri teim- um. Skiligt er, av hesum, at menn eru í landinum, sum sam- arbeiði (vinnuligt) hava við Danir. Men tað skal dyljast, ti lað kann vera partapolitiskt skaðiligt. Meðan ætlanin er at leggja aðrar (politiskar mót- støðumenn) undir at draga Danir higar og soleiðis gera landsskaðiligar gerðir. Her kem- ur soleiðis fram tær undirhonds lótirnar, sum fara fram í polit- iskum lívi her á landi. Øl eiga at brúka Føroyska hondsåpu frå fabrik OKKARA Nr. 38 Føroya-filmurin sýndur i Keypmannahavn. Danskur filmsmadur, Gunnar Wangel, var her uppi í summar og lók film av Førovum, nát- túruni og fólkalívinum. Hesin filmur verður nú sýnd- ur i Kuypmannahavn, og donsk bløð lata óføra væl at honum. Hann var fyrst vístur í Odd Fellov Palæet, tað var Dan- marks Samfundet, id vísti hann, og var fullur salur. Og nú skal hann koma í Dagmarbio 3 teir komandi sunnudagarnar. Film- urin eitur »Og Taagen lettede». Myndirnar eru av Viðareiði. Sunnudag í kirkjuni: >som í Andakt og Farver minder om gamle Malerier« sigur »Infor- mationc. Grindadråp í Klakks- vik, hava teir fingið við (foto- grafur var Arne Falk-Rønne), Kirkjubøur, Torshavn og Stóra Dímun. >Og her har Fotografen bevæget sig op ad den stejle Sti, der er hugget ud i Klippesiden, som næsten lodret hæver sig op over Havet, og belånnes med nogle Billeder fra den ensomste Bondegaard i Verden, og et Sceneri, som den færøske For- fatter Jørgen-Frants Jacobsen har kaldt elysæisk, og som ogsaa er fuldt af poetisk Stemning, et Epos mere end Lyrik!«. (»In- formation). Rætt er sum bløð skriva, at ta mynd, Danir, og kanska vid leimum onnur fólk eisini, hava fingið av Føroyum, hevur verið misvísandi. Tað er mest geografi- bókin og hon hevur tað sama: skeggjutir menn við nøkrum hvølum, og frásøgnin: at Før- oyar eru fullar av mjørka, regni og stormi, fólki livir sum í mið- øld — einki um uppbygging og eitt samfelag, sum moderniser- ast eins og onnur. Menn, sum gera slíkt eiga tøkk uppiborna frá Før- oyingum. Teir bera til útheimin góðan og dámligan kunnleika um okkara land, sum er okk- um at gagni. verk, Føroya Sjovåtrygging Skip - motorhbåtar útróðrarbátar - verur verða tryggjað FØROYA BRUNATRYGGING Hús - innbúgv - vør- ur - verða tryggjað. »