leygardagur 9. oktober 1948síða 1

vw Í PS I á Sal ø”e % » 3 i LJ. FØROYA. SOSIALDEMOKRATUR FRÆLSI JAVNAÐUR BROÐURSKAPUR > Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á | . Bladid verdur bilagt å posthåsinum, og Nr. 39 | I. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu | Leyardagin 9. oktober 1948 kostar kr. 2,00 4 porto um fjórðingsárið 22 Arg. i UPPBYGGINGIN Øll europæisk lond hava starv- ast hugaliga vid at byggja upp- aftur tað, id kriggið týndi. Kriggs- týningin og kriggsórógvin guldu ikki bert niðurskotin hús og verksmiðjur, søkt skip og mist mannaliv, men sum ongar stundir høvdu verið til at umvæla ella endurnýggja, verksmiðjur, sum settar vóru til at framleiða kriggsgreiðir, menn, sum óvandir vóru við friðar- verk og síðan øll tey, ung og gomul, sum kríggið legði eftir seg húsvill og hjálparleys. Alt eisini amboð, Ð hetta uppbyggingarverk og um- leggingarverk kravdi nógva tíð og nógvan pening. Men sum viðurskiftini úti í heiminum eru í løtuni, tykjast hesar royndir at uppbyggja eina sorlaða verð at fara og stedgast — ella í hvússu er at verða hidraðar. Tann kríggsóttin, sum nú ráð- ar og tekur um seg víða hvar, stedgar og forðar uppbyggingar- arbeiðinum. Amerika var einasta land, ið ført var at hjálpa. Tað gav eisini Marshall-hjálpina, men tann peningur, sum Marshall- hjálpin hevur sett sær fyri at veita Europa, gongur nú til kriggsambod. Ottin fyri at vera ålopin elvir monnum til at lata våpnasmidjurnar standa og her- menn, sum skuldu verda tiknir heim, halda fram vid sinari her- tænastu. Hesi viðurskifti loypa verðina í ein ruðuleika. Mannsmegin og verksmiðjumegin skulu knýta seg út at kappvápna. Tær nýtslu- vørur, sum menniskjan skuldi nýta, koma ikki fram ella ger- ast so dýrar, at fáur og eingin orkar at keypa tær. Hesin veruleikin loypur eisini ólag og ófrið í samfelagið. Inn- tøka arbeiðaranna røkkur ikki til teirra neyðsynjarvørur, ti peningartrotið og vørutrotið gera allar vørur dýrar. Hesi ólag elva arbeiðsófrið og arbeiðisstedg og uppreistur í samfelagnum, sum kunna geva monnum við ein- ræðis- og harðræðishuga at- gongd til stýrisvald. — — Sjálvandi munnu menn vera varir við hetta og eisini varir við orsakirnar. Kriggið endaði, og tá skuldu menn eins og aftaná fyrra verðaldarkriggj og kríggsóttin gera eill ráð av øllum heimsins fólkum, ið virka skuldi fyri frið og semju og beina burtur allar fløkjur, sum volda ófrið. Einki at ivast í hevur hetta ráð, sum kallað er Sameindu Tjóðirnar, gjort nógvar góðar gerðir. Men lann 6javnin, sum er millum heimsins tjóðir í áskoðan við- víkjandi stýrislagi og samfelags- skipan og tey nógvu trætumál, sum frammi hava ligið, hava gjørt, at ikki er tað komið á skafti, sum væntandi var at koma. Ójavnin sum er millum tey stóru verdaldarrikini, Sovjet- samveldid og Amerika, hevur bundid alt verk til semju. Tey líta hvørt at 60rum við illtanka, tey våpna seg, onnur lond, sum politiskt fella í parti við øðrum av hesum báðum londum, gera tað sama, og so hevur verðin bytt seg sundur í tveir manna- garðar, sum skifta hvøss orð hvør við annan, og sum leggja hvør annan undir ófriðaroyndir og kriggsuppøsing. — Amerikansk kapitalisma og russisk kommunisma kunna ikki rina saman. Kommunisma er ein lívsáskoðan, sum hevur fastar materialistiskar lógir at halda seg eftir, og sum lærir, at neyð og kollvelting má fylgja hinum kapitalistiska lagnum, eins og stormar, jardskjålvti og eldgos fylgja jørðini í hølunum, Tað er bert hitt kommunistiska lagið, sum kann stilla og bera frið og harmoni til heimin. Men millum hesar báðar áskoðanir liggja aðrar meira fríar og Ó- bundnar. Hesar eru to veikari i løtluni; tær verða kroystar av hinum, og tær eru serlíga i miklum vanda nú, uppbygging- ararbeiðið verður hindrað av kriggsvandanum. Tydiligt er, at verda hesar frilyntu kreftir vid undirlutan, fåa vit einarædi og hardrædi fram. Menn eru, sum beinan vegin halda, at ætlanin er at fremja ófriðin og so fáa ruðu- leikan, tí tá liggur vegurin greið- ur at fáa til ræðið teir menn, sum seta kunna hesar tankar og . áskoðanir í hásætið. Týdningurin av fólksins lestri Nutidarmenniskjad lesur nógv, og tá ið tað er hitt skrivaða orð- ið, sum ger nógv til at skapa sálarlív menniskjunnar, hennara livsåskodan og samfelagshugsan reint sagt hennara hugsjónir bæði tað stóran fólk lesur. Farið vit til okkara lítla fólk, so er lestur okkara útlendskur. Vit læra danskt mál í skúlunum rættiliga gjølla, og mesti lesturin kemur úr Danmark. Sjálvandi hava Danir góðan lestur. Teir eru frammalig tjóð, og teir hava góðar „bókmertir. Men nutidar- lívið er vorðið so skapt, at tað snýr seg mest um pening og slíkt, sum kann geva manni ein ágóða. Hesin ágóðahugurin, henda peningatrongdin, er eisini komin í bókmentirnar. Maskin- tólini spýggja frá sær bøkur og bløð. Hesar bøkur og hesi bløð eru ætlað at geva vinning. Tað er ikki sum áður, at bókin ella blaðið skuldu vera til lærdóms og menningar. Nei, nú fiska oftast menn eftir ti vånaligasta, sum er í mannalyndinum, og bókin ella blaðið er ætlað at skapa ein spenning, id er sum ein eldur og varar eina løtu. Í Danmark eins og í øðrum londum eru menn vorðnir varir við hetta, og nógvir meta lestur ungdómsins at vera honum til skaðis. Æntin venjist hann at síggja lívið frá einari rangari síðu, ella hann venur seg at taka eftir persónum úr bókum og bløðum, sum ikki glógva av stórum dygdum. Men tað er ikki stórur frami í bert at granska og kanna slíkt. Helst skuldi okkurt verið skotið upp, sum kundi verið til bata. Í demokratiskum londum ber ikki til at seta forboð. Men har kanst tú tosa til fólksins skil og umdømi. Millum manna er ein dráttur og ein ávirkan, sum gongur í bæði borð. Ungdóm- urin kann ávirkast og venjast at vera vandin við lestri sínum. Skúlin kann sjálvandi ganga á odda. Foreldrar gremja seg nettupp um, at blaðlesturin hjå børnum teirra er vorðin ein sjúka, og tey tveita frá sær skúlaarbeiði. Søgurnar og mynd- irnar ávirka tey eisini so, at tey gerast óstill og nervøs. ringar og góðar, hevur týdning, hvat eitt Har, ið ungmannafeløgini eru, kunna eisini tey taka lesturin til umrøðu. Slík evni kunna gerast til tjakevni, og frukta- gott og áhugavert tjak kann fá- ast burtur úr spurninginum. Menn hava eisini fingið í lag at hava ein bókadag til frama fyri føroyskum bókmentum. Hetta er ein roynd, ið kann verða at stórum gagni bæði fyri okkara bókmentir, sum hava ring kor at arbeiða undir, og so eisini sum ein roynd at eggja fram hugin fyri góðum bókmentum og ritum. Kunnleikin í lestri er ómissi- ligur kunnleiki. Hann er lyk- ilin til upplýsing, mentan og kann geva einum eitt andaligt rikidémi, sum vert er at eiga. Spell er tí, at hesin kunnleiki, hesi evni, skal nýtast illa og til Ógagns. og útlendskur fentngur Ongum tørvar at vera serliga handilsvísur, um hann gjølla og alt fyri eitt sær, at útlendskur peningur, valuta ella gjaldoyri, sum menn málbera seg, gevur londum handilsrúmd og handils- frælsi. Er land væl statt við gott og virðismikið útlendskt fæ, so kann tað keypa, har tað vil og leita hagar, vørur eru góðar og ódýrar. Aftur á møti er land illa statt við útlendskt gjaldoyra, fæ, er tað ógvuliga bundið við sínum handli og trongt við sín- um handilsfrælsi. Tá kann tað mest sum ongastaðnis handla uttan í einum ella fáum støðum og. fær væntandi vørur sínar dýrari og ikki altíð góðar. Ella eisini má tað hava stórt stríð at leita sær eftir tí peningi, tí nýtist. Men skal tryggur útlendskur peningur fáast má land hava góð sølulíkindi og royna at flyta sínar vørur víða. Vit Føroyingar nógvar vørur at flyta burtur. Men vit eins og onnur fólk mugu leita eftir marknaði og sølulíkindum og royna at selja okkara vorur so viða og fyri so góðan pris sum vit kunna. Sum er, eru tað bert tvey lond, vit hava havt handilssamband við: Danmark og Ongland. Dan- mark er lítið land, og vit sleppa ikki langt við donskum valuta- hava ikki