leygardagur 16. oktober 1948síða 1

FØROYA —— SOSTAL DEMOKRATUR FRÆLSI JAVNADUR BRODURSKAPUR | Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á | : | Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og Nr. 40 | I. síðu, 10 ovru å 3. og 4. síðu Leyardagin 16. oktober 1948 | kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið 22 årg. Beinleiðis og óbeinleiðis skattur Vegirnir, samfelagið gongur at fáa inntøkur til lands- húsarhaldið, eru skattirnir:bein- leiðis skatt á íbúgvararnar ella avtøka á tær vørur, teir keypa. Hin beinleiðis skatturin er hann, sum gevur mest stríð, og hann sum elvir mest illstøðu. Men hann er ivaleyst rættvisari enn hin, sum kemur inn ó- beinleidis: vid at leggja peninga- byrður á vørurnar. sær Beinleiðis skattur verður lagd- ur á ta inntøku, tú forvinnur i árinum. Geva menn beint upp ella fæst gott eftirlit við upp- gávuni, kann ein rættiliga rætt- vís skattaálegging fara fram. Verður so væl ansað eftir at lætta um mannin, sum ringar umstøður hevur havt í árinum av sjúku, ella hann hevur stór- an barnaflokk, verða skatta- byrðurnar enn javnari. Tá verð- ur tað hann, sum hevur tey góðu rådini og tær lagaligu umstøð- urnar, ið letur tann lut, hann eigur av røttum at lata til lands- ins húsarhald. Øðrvísi er við skatti av vør- um, tollurin, sum menn nú eru grammir at leggja eftir, og sum gevur ivaleyst mest í kassan, hartil eru teir pengarnir laga- ligari at fáa inn, tí fólk vilja jú hava vøruna, og tey fáa ikki vøruna út, uttan tey gjalda tollin. Tollurin verður ofta lagdur á vørur, sum allir íbúgvar lands- ins hava eins stóra trongd til, og sum rík og fátæk nyta eins av. Í slíkum førum verður mað- urin við stórari inntøku at gjalda somu ella kanska minni peninga- mongd til tær almennu útreiðsl- urnar enn hin við litlari inntøku. Her eru tó undantøk, Vit hava skreytvørutollin (luksustollurin) sum lagdur verður á vørur, ið ikki eru fyri neyðini, men sum menniskjan krevur, um hon hevur ráð at fáa sær tær. Hugsar ein gjølla, kann tó verða hildið fram, at skreytvøru- tollurin skerpir enn meira tann framíhjárætt, sum hin múgvandi hevur í samfelagnum. Tí dýrari, skreytvøran gerst, verri verður hjá honum, ið peningin trytur, at fáa hana, meðan slík prís- hækkan ger lítlan mun fyri hin mannin, í føroysk viðurskifti — Ringt er at fúa fullan skatta- javna í samfelagum. Vit eru allir limir í teirri áskoðan skulu vit øll lata okkara lut til at røkja samfel- agið. Men skal tað ikki verða sum lað var í fornum døgum, tå ið tey, id minst åtlu, einans bóru byrðurnar til samfelagið, meðan hini nutu tann framihjå- rætt einki at lata, má pening- urin verða tikin frá teimum, sum mestan hava, ti tey sita í vinn- um, sum væl geva av sær. Alt hetta skulu teir stýrandi greiða og eisini greiða, hvørjar leiðir lagaligastar og rættvísastar eru at fara, tá ið gingið skal verða eflir teim inntøkum, land- inum nýtist. FØROYAR í donskum skúlabókum samfelagnum, og eftir Ofta er havt á máli av Føroy- ingum, at Danir vita ógvuliga lítið um Føroyar, bóast Dan- mark hevur havt Forovar undir hond nú í nógv hundrað ár. Og um onkur kunnleikin er, so er hann skeivur og gevur ranga mynd av landi og fólki. Hetta er ivaleyst rætt. Danir hava lítlan kunnleika til hesar oyggjarnar úti í Atlantshavi. Og orsøkin er, at tær lítið hava givið sær fær um tær, tær hava verið partur av Danmark, og lítið hevur verið vert at nevna tær. Ein kann siga, at tað er broytt; nú í seinastum hava Føroyar og verið frammi. Hetta er rætt. Men tað hevur verið mest í bløðunum; og blaðgreinir verða lisnar, og ofta hava tær meira verið ein roynd at sýna fram nogv ógjølla stilistiskt hegni og hava lagt dentin á tað løgna og ótrúliga, sum dámar blaðlesarum best, Upplýsingar, sum virði hava, eiga at koma fram í bókum, og skrivaðar av monnum, sum rættan kunnleika hava, og sum vilja geva hann frá sær í rættum líki. Her eru fyrst skúlabøkur at nevna. Úr skúla- og læribók- unum eigur fólkið at fáa rætta vilan, og her hava danskar skúlabøkur, danskar bøkur um Norðurlanda viður- skifti, gloymt Føroyar, ella lagt upplýsingar fram, sum misvis- andi kunna vera. Í hesum samburði kann vera og storstu sagt, at krevja. Jú, teir hava. Øll lond eiga at geva gætur, hvussu ley og viðurskifti teirra verða flutt fram í útheiminum. Danmark hevur verið tann partur, Føroyar at Føroyingar hava einki og Førovingar eru farnir igjogn- um úl í hin heimin. Føroyingar sjålvir hava higar til ikki orka at gera líkliga vart við seg. Tað hevur tí verið og er tí umráð- andi, at onnur lond — og helst tey mesta sambandið er við bera okkum fram, sum vit best hava sømdir av. Hans Í. Hansen, Th. Heltoft og A, M.Sunesen hava givið út Dansk Læsebog for Købstadskolen og Lands- byskolen med etaarige Klasser. Hetta erivaleyst góð lesibok, væl skipað og gott innihald, men Førovingar kunna hava okkurt at siga um hana, sum teir hava um aðrar danskar læribøkur og skúla- bøkur. Menn í okkara tið hava hildið vera beinast at geva børnunum í skúlunum góðar og álítandi upplýsingar um teirra granna- fólk, tað kann fremja frið og gott lag fólkanna millum. Tað hevur eisini henda bókin. Hon gevur donskum børnum rættiliga góða hylling á »br6drafélkum« teirra, teirra, og sum ley geva seg til sjóndar í sínum bókmentum. Føroyar eru eisini sloppnar upp í part, men ein kann halda, at tær ikki hava fingið ta støðu, tær eiga, og tær eru umboðaðar ógvuliga kollut og fátæksliga. Í fimta parti undir bólkinum Vderst mod Norden stendur søga Foen paa Fuglefangst eftir 7. Falk Rønne, Henda søgan eigur at hava staðið í onkrari danskari jólabók fyri stuttum. Hon er ivaleyst væl meint. Hon er ætlað at geva myndina av tí djarva føroyska dreinginum. Men hon er senti- lívskor mental, og hann, sum verið hevur til bjargar, kann siga beinanvegin, at soleiðis gongur lað ikki til. Donsk børn hava her somu myndina av Føroyum, sum tey eru við t.d. úr landalæruni: mann, sum reiggjar í einum bergi, fuglar rundan um hann, ella menn við síðum von skeggi, sum ganga og vaða og draga hvalir til lands. Tá ið hetta verður einasta mynd, tey Føroyum, er ikki at á, at tá ið tey síggja hava av undrast ein Føroying, hugsa tey einans um fjøður, spik og tvøst og snik eins og hjá Grønlendingum. Hina nýggju tíðina vita tey einki um. Tað næsta og einasta, ið sæst aftur til Føroyar, er í sjeynda parti. Har er Færøsangen. Fr. Peter- sen: Ég oyggjar veit tytt av Kar Hoffmann. Sangurin er settur í tann bólkin í bókini, sum teir kalla De Danskes Øer. Hini Norðurlanda fólkini hava fingið sera góða rúmd. T.d. Ísland. Har er at nevna í sætta parti Ísland í tusind Aar. Mynd av Jón Stefanson: Thingvalla. Greilt verður frá kynstri Íslendinga, skurðkynstri og målarakynstri, gomlum og nýggjum. Síðan eru tær vanligu fornaldarsøgurnar Ma/ 0. s. fr., men eisini yrkingar av nyggjari islendskum skaldum Men serliga er tad sjendi partur, ið mest er at leggja til merkis. Har stendur í /X bólki Vore Brødre- folk. Øll tey kæru »brødrafålk« eru virðiliga drigin fram í hesum bólki uttan hitt sætta: Føroyar, Har stendur yrking av Jonas Guðlaugsson: Det nye Nord. Yrk- ingin er randað við »vimpli«, sum sýnir /mm Norðurlanda- fløggini. Jonas Guðlaugsson kvøður soleiðis í einum ørindi: »Se de trækker i Flok, disse sagnrige Svaner, som sang vore Drømme over Vaaben og Plov, over Danmarks Sletter og Islands Vulkaner og Norges Højfjæld og Sveriges Skov.« Sjálvandi heldur hesin fslendingurin, tad ikki vera vert at nevna nakran svan, sum fleyg yvir oyggja- flokkin i Atlandshavi. Teir eru komnir upp í manntal, og teir telja ikki hinar vid, sum enn grulva. — Soleiðis er hetta skúla- bókaverk, sum kanska eisini føroysk børn fara at nýta, skipað viðvíkjandi »br6drafolkunum«. Tað er utgivid i 1947 og 1948, so tann nýgerð, sum komin er í gildi og tann ásannan av Føroyingum sum serstøk tjóð, ið framkomin er í hesum døgum, skuldu eisini verið komin fyri oyruni á hesum høvundum. Sjálvandi hava vit ikki so nógv at leggja fram sum hinar brøðra- tjóðirnar. Men so frætt mundi tað verið, at tað kundi umboða Føroyar likliga á einari lesibók. Føroyingar hava fingist við at roynt skriva og nú eisini at seg sum listarmenn, so okkurt