týsdagur 26. oktober 1948síða 1

FRÆLSI Nr. 41 | | Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á 1. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu 'ØROYA —— SOSIAL DEMOKRATUR JAVNADUR Tysdagin 26. oktober 1948 | Blaðið verður bilagt á posthåsinum, og kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið BROÐURSKAPUR 22 árg. | ARBEIÐIÐ Menn eru, sum siga, at ma- skinan hevur fingið vald á menn- iskjuni. Hon skuldi vera menn- iskjuni ein hjålpari, men hon hevur við sínum 6taldu møgu- leikum bundið hana, so arbeiðið, sum maskinan nú ger, ikki longur hevur tann tydning og tað mál, sum tað hevði áður. Ein kann hugsa sær, at ma- skinverkið, sum nú nýtist til alt, er eftir áðurneyndu áskoðan at líkna við kvørnina í ævintýrin- um, sum kundi mala alt av sær sjálvum, men tá ið mað- urin, sum fekk hana, ikki visti orðini, ið steðga hana skuldu, mól hon skip hansara full, so tað søkk við øllum til havsins botn. Fyrst, ið menn fóru at nýta hana, kom fram á teir hugurin at fáa meir og meir. Menniskj- uni, sum røkja og ansa maskin- una skuldu, gjørdust fyri maskin- eigaranum til eitt tól eins og maskinan, og hetta tólið skuldi avrika mest møguligt. Hann misti gleðina av arbeiðinum. Hann misti kontaktina, sam- bandið við arbeiðið og tey evni, sum virka verða úr. Arbeidid gjørdíst ein salgsvøra, og mátið var tann løn, id gavst, og hvildin ella stuttleikin, ið fáast kundi aftaná lidnan arbeiðisdag. Tað er skiligt, at tað mátti gerast til eina spillu í hinum modernaða menniskjanum, og at bakslátturin mátti koma bæði andaliga og kroppsliga. Hin liberalistiska hugsanin við sínari ótamdu kapping og sínari áskoð- an, at hin einstaki skuldi leggja so nógv undir seg sum møguligt uttan at leggja i ein annan, mátti gera hin arbeiðandi mannin til eitt gangandi tól, sum bert skuldi krevjast mest møguligt av eins og av maskintólinum, sum hann røktaði. Tað er neyðugt, at hetta verð- ur hroytt. At maðurin, sum ar- beiðir, verður medvitandi aftur, so hann kennir seg at vera eitt hugsandi lið í tí verki, sum fram kemur av hansara arbeiði. So kann hann kenna gleðina av sínum "arbeiði, finna aftur poe- siin og romantikkin í arbeiðinum- Hann kann kenna seg tá sum ein skapari, sum hann altíð er, ið avrikar okkurt, og tá gevur arbeiðið honum eina størri løn enn hon, sum bert verður út- máld í peningi. Arbeiðiseigarar fara at vera varir við hesi viðurskifti, um tað so er privatmaðurin, ið eigur arbeiðið, ella tað er á almenn- um hondum. Teir síggja, at kunna teir fáa aftur hitt fulla sambandið millum verkamannin og tólið, maskinuna, hann røkir, og evnid, sum gjørt verður burt- ur úr, fer tað eisini atøkja um arbeiðisúrslitið. Til at vinna hesi mál, hava summir skapað arbeiðisráð, har leiðarar arbeidisins og umhods- menn arbeidaranna koma til fundar og samráðast í semju og góðum felagsskapi um ar- beiðisætlan og arbeiðisviður- skifti. Arbeiðarin fær tá sum ein hugsandi vera lut í ti, id gjørt verður. Hann er kunnigur við ! gongdina í verkinum, sær fyri byrjan og enda og kann sela seg í sløðuna hjá arbeiðisgevaranum, sum arbeiðið eigur. Eisini kunna kvøldskúlar ella skúlaskeið, ið knýtt eru til tað har arbeidararnir sitt, gera munagott ídnaðarøki, hava starv verk. Har kann fyri uttan at geva serkunnleika í teimum greinum, arbeidararnir starvast við, verða givið upplýsandi fyri- lestrar, ið miða ímóti málinum: at læra — ella rættari — vekja tey, id arbeiða, at kenna virðið í sjálvum arbeiðinum. Vit kunna ikki bróta maskin- una, men vil mugu leita eftir og finna tey orð, sum stedga henni kunna, so hon ikki fær vald á okkum. At hon ikki gerst eitt rán-amboð, sum sýgur alt burtur úr tí, hon kemur fram at og skapar tey, id røkja hana, til sálarleysar píningar. ERU DANIR Í PARTI VIÐ EYSTANMONNUM ELLA VESTANMONNUM? Um ivaspurningar vidvikjandi fólkið øðrum hvørja meining hevur, plagt at hava eina galluproynd. Vid eina tilika roynd visti tad menn i londum seg, at av teimum, ið meintu at Danmark nú átti at taka støðu annaðhvort fyri Eystanmonnum vóru 95— ella Vestanmonnum 98% fyri Vestanmonnum., El-fravmagns) málið Fríggjadagin beyð formaður SEV's Dahl-Olsen, sýslumaður til blaðfundar. Á fundi var eisini J. P. Gregersen, keypmaður, Syðrugøtu. Teir søgdu tilbodini uppá verkið við øllum umloysum at vera undir landi og skuldu tey latast upp á fyrsta fundi felags- ins. Uppá byrgingarnar, kraftstøð og rørhol bjóða 3, uppá turbin- urnar 1, uppá el-útgerð verksins og uppá húsaútgerð 1 virki. Allir hesir, ið boðið hava, kunnu tryggja, at alt tilfar kann úlvegast og arbeiðið verða liðugt áðrenn 3 ár eru farin. Byrjað verður í vár. Formaðurin helt best vera at byggja alt ísenn (9000 kilowatt) og segði, at tær 20 kommunur SEV's høvdu sett sær fyri at taka 500 kwt.tím. pr. íbúgva og at hetta saman við brúkinum úr Havn kundi eftir meðalprísi 15 oyr. pr. kwt.tim. afturrinda eitt verk, id kostar o.u. 10 mill. kr. Hetta verður o.u. 3-400 kr. uppá húsið fyri ljós, kóking og eitt syndur av hita. Peningin ætla teir at útveg: sær so: 3,5 mill kr. higani og rest upptil 7,5 mill kr. við stats- láni úr Danmark; skilað varð til, at nakað av hesum kanska fór at vera statsstudnaður. Hetta láni varð treyta av at teir kundu seta fram ætlan, at raksturin fór at bera seg. El-nevnd ríkisins hevur åsann- að, at tær teknisku útrokning- arnar eru ålitandi og gevur sitt viðmæli til lánið og kanska Vit lata: Feskt kjøt og flesk pylsur feitivørur livurpostei salatir konserves S. HOULBERG A/S Kødbyen, København. studna, um raksturin verður ovlungur. Og við tí treysti til ábyrgdar- menn SEV's at teir leita sær bestu manna ráð, so eingi bakbrot forða seinni, ynskja vit SEVinum: ljós yvir landið! tad. Hon heggur »Dimmalætting« sigur, at før- oyskar bókmentir eru vitamin- fátakar, og tí leitar føroyskur ungdómur sær til >Skipper Skræk«, »Det Bedste« heller andet Udvalg fra amerikansk Underholdnings-Industric. Men hava ikki Danir annað at bjóða Føroyingum? Føroy- ingar duga at lesa danskt mál, og tað heldur eisini >Dimma- lætting«, at vit skulu leggja dent á. Hví velur ungdómurin sær ikki okkurt frægari úr donskum bøkmentum? Hví hevur »Dim- malætting«, sum setir seg fram at umboða Danmark, ikki givið Føroyingum ein hylling á teim- um góðu bókmentum, sum Danir eiga? Danir, sum eru her í Føroyum, ella, sum fatur fáa á blaðnum niðri í Danmark, hava ongatíð sæð, at hetta blað, hóast tað hevur góða rúmd, góð ráð og tveir blaðstjóðrar, gevur føroyska fólkinum kunn- leika um danskar bøkur og danska mentun. Har verður tosað um »Ideer«, Men hvørjar »Ideer«, hvørjar ríkar hugsanir ber hetta blaðið fram, sum tvær reisur í vikuni verður borið inn í so at siga hvørt hús í Føroyum? Hava bókmenturnar skyldur, so hava