mánadagur 8. november 1948síða 1

Á á FRÆLSI Nr. 43 Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á I. sidu, 10 oyru á 3. og 4. síðu FØROYA - SOSTALDEMOKRATUR BROÐURSKAPUR JAVNAÐUR | Mánadagin 8. november 1948 Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið 22 árg. DÝRTÍÐIN Dyrtidin tykist ikki at lætta. Og Føroyar eru uppi í teimum londum, har dýrast er at liva, Danir, sum koma upp ella fólk, sum búð hava í Dan- mark, siga, at tað er millum 50% og 100% — nærri 100% — dýrari at liva i Førovum enn í Danmark. Tær útlendsku urnar fara heldur upp enn niður, og tær heimligu standa ikki aftastar. Brenni, bjá honum, sum nýtir kol, er ein hin størsti útreiðsluposturin á húshalds- roknskapinum. Tað hevur alla tíðina verið so dýrt, at mong, sum keypa skulu alt sítt brenni, royna so at spara upp á tað, at tey sita køld. higar, vør- Skatturin er eitt. Sjálvandi kann ikki sigast, at procentin er uppgingin, summastadni er hon fittligt nidurfarin. Men ein skal minnast til, at inntøku- støddin er vaksin, uttan at pen- ingurin er uppgingin í virði, og tá verður størri stovnur at taka skatt av. Húsaleiga, sum einki problem var í Føroyum fyri nøkrum árum síðan, er eisini komin aftur at, og í summum plássum, kanska serliga í Tórs- havn, er hon vaksin so stórliga, at hon etur upp ein stóran part av eini mánaðarløn. Mangar kunna orsøkirnar vera til eina dyrtid. Nú hava nógv av okkum sæð tveir heims- bardagar, og vit kenna allar teir vansar og trupulleikar, sum elta teimum. Har koma viðurskifti upp í leikin, sum vit ikki hava ræði á. Vørutrot er á markn- aðinum, dýrt kann vera at fram- leiða eina vøru, farmagjaldini fara ikki niður, øll millumliðini, sum eru, og sum skulu taka stórar vinningar — alt samalt ger, at vøran gongur ógvulig: upp og er øgiliga dýr, tå id vit fáa hendur á hana. Vørurnar á heimamarknaðin- um koma undir somu viður- skifti. Tær fara upp við upp- gangandi framleiðslukostnaði: arbeiðisløn og råevni. Men eitt ringt og aftarlaga standandi framleiðslutól kann eisini vaksa um prísin: meira tíð og arbeiði, ið gongur at fáa fram ein vøru- lut, dýrari verður hann. Peningamongdin í landinum ávirkar eisini vøruprísin. Størri peningamongdin er, størri verð- ur vørueftirspurnin. Í teimum tíðum, tá ið frí kapping var, og tå ið alt hand- ilseftirlit var bannað, var bein- anvegin ikki at liva hjá teimum við smáum inntøkum. Vit um okkara leiðir fingið eftirlit við vøruprísum og handilságóða, men hetta okkara eftirlit — eftiransingarráð røkkur ikki longur enn at okk- ara egnu durum. Eftirlitsmenn í Føroyum hava bert tað til upp- gávu at efliransa, at ikki heild- sølumenn ella keypmenn taka sær ovstóran ágóða. Teir kunna hava ikki kanna, um ein vøra kundi fingist biligari úr útlondum enn hon fæst, Fara vit til slíkan spurning, uttanlandshandilin, so handilsmálaráð taka sær av må okkara um nakad er — spurninginum. — Vit fáa tað burtur úr hes- ari eftirkannan, at fjøldin av fólkinum spyr, um ikki ráð vóru at fáa meira burtur úr pening- inum. Fólkið spyr, um ikki handilin kundi fingist lagaligari, og prísir fingust niður. Tað má vera ein orsøk til, at tað er so nógv dýrari at líva her enn í Danmark. Tað batar ikki at tala um stórar lønir, stórar inntøkur, tá id alt keyp er so dyrt, at pen- ingurin rennur úr hondunum, áðrenn tú veit av. Tað er held- ur eingin bati at vaksa um lønir, og so samstundis seta allar prísir upp. Bestu ráð eru at fáa prísir niður. Tað eru ráðini móti in- flatión. Prísir og inntøkur eru turr- ligur kostur, men tað er part- urin av tí dagliga lívinum. Tað er lívsins stríð, sum fer fram dag um dag. Hesin hvønndagsligi bardagin hjá hinum einstaka kann, síggja vil, mangastaðni taka seg upp til eitt alsamt landsins stríð við verkføllum og arbeiðissteðgi eftir sær. Slíkum viðnrskiflum eiga ti stýrandi menn at geva gætur. Her í Føroyum er nógv úr lagi og nógv at klaga um. At sambinda bygdirnar Samferðslan er týdningarmikil táttur í landsins uppbygging. Hjá okkum verður altíð sjógvurin at verða hin stóri samferðslu- vegurin, og tí verður stórur dentur lagdur á at fáa skipa- ferðsluna millum oyggjarnar so góða sum gjørligt. Men eisini eftir landinum må ferðslan verða. Eftir landinum ferðast, um ikki er farandi eftir sjónum. Bilurin er skjótari til at taka enn båturin, og hann verður eisini biligari. Tað er skrivað um tann týdn- lað hevur fyri útbygdirnar í gott og skjótt sam- kann ing, at koma band við stórbygdirnar. Útbygd- in byggir vinnu sína á sjógvin og landið. Storsti vansin og trupulleikin hjá útbygdini i Før- oyum hevur verið at sleppa av við framleiðslur sínar. Jarða- maðurin er ikki sloppin av vid mjólkina, og tí hevur hann ikki hildið hava fleiri neyt, enn nógmikið fæst av mjólk til hansara húsarhald. Hesin vansin at sleppa av við grøðina hevur verið hin størsti meinbogin fyri framburði í før- oyskajarðabrúkinum. vera vert at egna Stort framstig var tað, al bátar fóru at sigla, sum tóku mjólkina frá bygdunum, men nógvastaðni hesir bátar bara triggjar ferðir í vikuni. Og so kann vera so long, at mjólkin er spilt, tá ið hon kemur á søluplássið. Skiligt er, at har fóturin er fastur, var betur at hava samferðsluna eftir landinum. Tá kundi jarða- maðurin sloppið av við mjólk- ina hvønn dag, seld frá fjós- durinum eins og í útlondum. Hesa tíðina nú mjólkin hevur verið í so høgum prísi, kundi tað verið jarðamanninum heil inntøka, mjólkasølan — mjólkin er drúgv, hon er dropin, sum altid dryppar, og hon gav mann- inum eina avtøku hvønn tann sigla ferðin eisini einasta dag. Nógv pláss í Føroyum liggja illa fyri viðvíkjandi sambandi eftir landinum. Men norðari parturin av Suðuroyggini er eilt av ringastu støðum. Har liggja sum kunnugt tvær bygdir, Hval- bø og Sandvík, og stórbygd og kyrrupláss teirra er Tvøroyri. Ofta er hildið, at sera tung- vint verður atbinda hesar bygdir saman við Tvøroyri við einum vegasambandi. Men um farið varð rættan og lættasta vegin, hevði hesin vegur ikki farið at verða so tungur at leggja. Sjálv- andi kundi hann ikki verið lagd- ur hin vanliga gongsvegin: upp Káragjógv; men væl bar til at lagt hann vestari. Har er heilt stutt og ongastaðni rættiligt bratt- lendi. Kolavegurin úr Hvalbø, sum nýttur verður til koyrsul úr kolaholunum, og vegur sum gjørdur er inn gjøgnum Trongis- vágsbotnin, eru komnir so langt ávegis, at tann stubbin, sum liggur millum hesar báðar end- arnar, er ógvuliga stuttur og heyði vist verið skjótur at gjørt. Einaferð var tosað um tunell, men har um frættist einki aftur. Sandvikareggin er brølt, men ikki so, at væl var gerandi vegur úr hesari bygdini og til Hval- biar. TRUMAN vard afturvaldur til president í U.S.A. Stersta politiska hending í nyggju søgu U. S. A.s »Eingin skal kanna sær bita fyrrenn hann er svølgdur>, sigur føroyskt orðatak. Henda sannleika mundi hitt republik- anska presidentevni, Thomas Dewey, hava gloymt, ti hann var so vissur i at vinna, sum var hann longu komin inn um gáttina í tí Hvíta Húsinum í Washington. Hetta var ein óvæntandi stór- sigur fyri Harry Truman. Hann og hansara flokkur, Demokratar, koma nú at hava ræðið í amerikanskum politikki ið næstu 4 árini. Eftir seinastu uppteljing hevði Truman yvir 20 mill. stemmur, meðan Dewey hevði gott 18 mill. Demokratar flngu so eisini meiriluta í báðum húsum í tinginum, Senalinum og húsi Umboðsmannanna' Hinir høvdu meiriluta framanundan.