leygardagur 5. mars 1949síða 2

5. mars 1949 Øll mugu ásanna, at tað er stórt framstig fyri jarðarbrúk at fúa í lag eina útskifting fyri alt landið. Tað hevur verið stórur bågi fyri landvinnuna, at innan- garðsjørðin hevur ligið — og liggur mangastaðni enn — sund- urpettað í smalar teigar og smá stykki. Tað er sjálvsagt, at ar- beidid, um tað er á vári ella heysti, má verða tarnað av slík- um ognarviðurskiftum. Í landi sum Danmark, har út- skifting langt síðan er farin fram, verður hesin spjaddi ognarhátt- urin sagdur at hava verið hin størsta atvoldin til, at danskt jarðabrúk stóð so aftarlaga sum lað stóð fyri einum gott 150 ár- um síðan. Okkara jardavidurskifti, okk- ara — samfelagsvidurskifti ella vinnuvidurskifti eru to ógvuliga ólík slíkum vidurskiftum niðri i Danmark, og tå id jørðin skal verða savnað — útskift — kunna vit á ongan hátt fara fram sum har. Sjálvandi er lætt, um vit siga teorelisk, hjá monnum lærd- ir á teimum økjum at leggja saman bøjørðina í einum bygda- lagi her í Føroyum, so at hvør eigarmaður fær sítt. Men har eru so mong onnur viðurskifti at taka upp í. Eisini viðurskifti sum kunna vera ólík í teimum ymsu bygdum og sóknum. Okkara fólk býr eins og í mið- øldini og henda bygging fer ivaleyst at vera eitt gott mál enn. Vit hava fingið nakrar stórbygdir, ella keypstaðir, sum vit eisini nevna tær, men har verður enn hildið viðlíka í so mangar mát- ar hitt gamla bygdasamfelagið arbeiðishátlur og tey í trongum bygdaløgum, og tann samfelagsvidurskifti, guldu, tey standa vid og galda sum har enn í keypstaðnum. Eitt, sum eyðkendi viðurskiftini var, at ognarrætt- urin til ta jørðina, sum lá næst húsunum, var leysur og ivinga- samur. Tað var oftast ein al- menningur, sum øll høvdu rættin til. Flest øll í bygdini høvdu kúgv, eisini gás, og so var laga- ligt at tveita kúnna út á heima- beiti, har tætt við, sum tú búði. Ella gera eitt gásarhús har, ið bygda- best bar il. Tad hevdi eisini verid sidur, at lå id maður setti seg niður, so fekk hann eitt líkligt grund- stykki at seta seg á. Hann livdi ikki av berum húsum. Tað var honum neyðugt, um hann so átti lítla ella onga jørð at hava eitt likligt stykki rundan um sítt bú, so likligt, at hann kundi venda sær á tí og hava á lí lað, ið húsinum kravdi. FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR a f[[[—[———————————————|—|————————————> NAKRAR VIÐMERKINGAR TIL úlskifling í Føroyum Hjá manni, ið jarðamaður var, hevði tað eisini sín týdning, og var honum sera høgligt, um hann åtli eitt líkligt stykki ikki ov langt frá húsinum. Tað var skjótt at dyrka, og nú neyt fara at standa meira heima, enn tey gjørdu fyrr, er slíkt nærhendis stykki ógvuliga hent og høgligt sum heimabeili. Her er sagt al úlskifting hev- ur ovurhonds nógv at tyda fyri jarðabrúkið, og eingin maður, um hann so hevur okkurt at knarra um, ynskir at fáa tað aftur í hitt gamla lagið. Men ein kann halda, at ymsastaðni í Føroyum, har útskift er, og jørðin løgd saman, er ikki altíð farið fram, sum best var, og er ikki givið sær far um nógv av hesum viðurskiftum, ið nevnd eru framman fyri, og sum eru eyðkend her á landi. Alvoldin kann vera, at menn- fyri einari úl- skifting, vóru ókunnigir við okk- ara arbeidishæltir og búlíkindi. Vist var ein nevnd sett av monn- inir, sum stóðu um í bygdini, sum skuldi sam- ráðast við útskiftingarformannin, og sum hevdi rætt til at leggja fram sína áskoðan og síni ynski bygdarinnar vegna; men útskift- ingarformaðurin var ikki bundin av nevndini, og neyndarmenn mundu heldur ikki hava tikið nakað heildaryvirlit av bygda- viðurskiftunum, ella samráðst Í sína millum og tosa saman um, hvussu best var at gera. Hin ognarmaðurin hevði og hevur eisini rætt at seta fram síni ynski, men ley eru per- sónlig og hava einki við eina heildarætlan at gera. Av ti at tað soleiðis ikki var gjort tað neyðturviliva fyrireik- ingararbeiði kom ymiskt at vera í ólagi aftaná at utskift var. Smápettini rundan um húsini, ið høvdu verið sum ein almenn- ingur nýlandi hjá øllum, vóru samanløgd og latin nøkrum fá- um monnum. Maðurin, einki ålti var gjørdur eigasørur. Hann fekk eitt tan og kanska eina smala seil, ið knappliga var einstaki sum so fræg til viddar, at hann fekk havt ein snór og nakrar heima- fuglar á ti. At einstakir menn fingu allan sin bø tætt í húsunum kom eis- ini al elva til stórt strid og kland- ur. Fyrr hovdu ongantid veltur verið tætt at húsunum, men nu ið maður hevði fingið sítt liggj- andi í einum og soleiðis fyri, málti hann sjálvandi velta í ti. Eplavelta húsinum hjá Per ella hansara lá so nær Pål, at ikki slappst undan, at ein høna ella ein dunna, sum krupu út úr stikinum, villist inn á vell- una, og so varð álalað, og so rar aftursvar — ella eisini mað- urin var bráðsintur og tók lívið av fuglinum beinanvegin. Ógjør- ligt var eisini hjá manni at sila og ansa eftir eplaveltu síni, og so kundi veltan vera oyðiløgd, og arbeiði hansara fara heilt til spillis. Her í Føroyum hevur í fægstu plåssum trotid bøjørð. Heldur hevur bóøjørðin ikki verið ar- beidd og hevur ligið í forna. Tað hevði ti lítið at týða fyri ognarmenn, al hin ognarleysi fekk eitt /k/gt stykki rundan um síni hús, har hann kundi havt dunnur og høsn á, og so kanska eisini velt sær eitt epla- stykki. Tað var við hansara egnu hús, og har kundi hann sjálvur ansa, at stykkið íkki var oyðilagt av kríatúrum. Slik útskifting er ikki sosial, og lýdningurin at halda bygdunum uppi. so ikki alt fólkið rýmir til keypstaðin, er ikki havt í huga. Har, ið maður ikki eigur fótin fastan og ikki eigur so frætt, at hann kann hava sær ein egg- fugl á, kann hann ikki hava hug at verða búgvandi — so flytur hann heldur til annað stað. Al summir fingu alt sítt nær- hendis og aðrir alt langvegis, var eisini gjort og elvdi illstøðu. Ójavnt var eisini við samanlegg- ingini. Ein maður við fleiri kú- (60rum kundi fáa alt í einum, meðan ein annar við einum fekk tað i tviningum. Summastaðni kann eisini hava verið so ójavnt útbýtt, at maður, sum væl foddi kúgv áðrenn samanlagt var, ikki kann føða hana aftaná, so lítið gras gevur stykki. Sjálvandi var jørðin virdis- melt (boniterað), men fremm- andir menn (bert óvilligir menn skuldu virdismetingar- nevndini) virdismeta aldri ein bå so væl sum bygdamenninir sjålvir, um teir so fleiri dagar ganga og prika í jørðina við einum stavi og eru lærdir at virðismeta mold. vera í Virðismelingin skal jú geva frá sær dýpdina á bønum. Før- oyskur bøur kann vera ógvu- liga ójavnur til dýpdar, og tað hevur sín lýdning fyri velting — serliga eplavelting. Grunnur bøur verður í longdini oyðilagd- ur av nógvari eplavelting (velt- ing upp og niður). Hesum fóru menn ikki eftir. Maður kundi fáa alt sítt, har id var so grunt, at ikki var setandi haki i til eplavelting, medan annar madur fekk sítt har djúpt var og ong- antid bilaði, hvussu ofta hann velti. Nr. 9 — Her er okkurt tikið fram viðv. utskifting í Foroyum, og vónandi vera menn iframtidini at geva hesum viðurskiflum gætur, sum gamalt føroyskt samfelagsliv og arbeidishællir hava skapað. — Vit mugu i slíkum førum kanna lívið sjálvt. Slík arbeiði eiga ikki at verðu gjord sum skrivstovuarbeiði men í samlag við leir og tey, sum gagn og ágóðan skulu njóta av li. Kirkjustríðið... Framh. frá 1. síðu. syndum og varð gulbók sent út við hansara misbrotum. Slíkar viðkenningar aftan á fongsultið eru kendar frá rætt- armálunum í Moskva undan krignum, og hava nógvir menn kannað um orsøkirnar til eina so bráða vend. Hildið verður, at eitt sålarligt (psykiskt) trýst verður lagt á fangan. Undir Mindszenty rætt- argonguni verður talað um »ta blettir«, sum givið verður hinum átalaða, ið mýkja hann, so hann gevur ein vitnisburð, ið er rælt- inum til vildar. Utheimurin ATLANTSSÁTTMÁLIN Uttanrikispolitiska støðan hev- ur mest malið um Atlantssått- málan. Lond samráðast við Amerika at kanna um treytirnar. Norðanlond glíða meir og meir vestureftur. Noreg er farið, og høvuðsstýrið fyri danska Sosial- demokratarnar vidtok at leita kanningar fram um sáttmála- líkindi. Uttanrikispolit. neyndin hevur eisini avgjørt at spyrja seg fyri. Hesi stig elva Kom- munistum í Nordanlondum at mótmæla. Teir siga slík gerð fer at vera til vanlukku fyri Norðan lond. Somuleiðis koma rarnarrøddir í heilum eystanifrå frá Sovjetsamveldinum. ONGLAND MÓTMÆLIR rættargonguni móti 15 kirkju- monnunum í Bulgaria. ÓVEÐUR hevur leikað í sunnanfyri okk- um. Í Norðsjónum, Onglandi og Danmark. Heil flóð hevur staðið upp í Onglandi. Áirnar hava verið vaxnar, so tær hava fløtl heilt yvir. Tit fáa bestu málingina hjá okkum. M, P, Jacobsens mátarabúð. Lastvognskoyring Anton Arge (y) Húsabrúgv Tlf. 434 Ul