leygardagur 28. mai 1949síða 2

28. mai 1949 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR Nr. 20 Hin føroyska bíbliutíðingin eftir Victor Danielsen Eingin bók hevur sum bíblian merkt hugsunnarlív og samfel- agsliv í Europa. Ein kann siga, at øll europeiska andsmenning- in byggir á tað, sum henda bók ber fram. Eisini teir, sum vilja kvitta seg frá tí átrúnaði. sam hon umbodar, eru oftast vtastir at målbera seg við orðum henn- ara og eru ávirkaðir av hugsan hennara. Tá ið hon var tydd til europe- isku nationalmálini kom hon at ávirka málið í stórum, og hava bibliutydingarnar tess vegna málsliga verið ein ótømandi brunnur hjá skrivandi og tal- andi monnum at oysa úr. Í ár er so her hjá okkum tann stóra søguliga hending hend, at biblian, øll sum hon er, er tydd og útkomin á føroyskum máli. Tað er tó at nevna, at roynt hevur verið al tyda úr bibliuni, um tað fyrsta mest vóru minni royndir og brot. Schrøter prestur var hin fyrsti. Hann týddi Matt- eusar evangelium til foroyskt, men tá var føroyska skriftmålid ikki skapað, og ftyýðingin er skrivað beinleiðis eftir talumál- inum. Skaldið J. P. Gregorius sen úr Kvívík royndi seg eisini, og so kom Evensen við Jóhann esar evangelium, sum úlgivið var av Bretska Bíbliufelagnum. Hetta var ein snotilig og góð tyd- ing; hon var latin til skúlarnar, og var tað ein rættilig stórhend ing hjá føroyskum børnum at | 1eppd fån hetta vakra hefti og s fyri fyrstu ferd at lesa gudsord- Á * ið á móðurmálinum. J. Dahl próstur var tó hann. sum mest fekk av skafti. Hann týddi Nýggja Testamenti all sum Det danske Bibelselskub fekk úr Gamla hann tvti Sálmarnar Testa- menti, Orðtøkini og Prædikarin. Men hann fall frå, áðrenn hon- um eyvdnaðist at greiða úr hond- um hina fullfiggjadu bibliutvd- gav Ul, og so ingina. Nú ið Victor Danielsen trú- boðari hevur tvtt alla bíbliuna, og trúarfelag, sum ikki hoyrir til fólkakirkjuna, hevur fingið til vega tann stóra pening, sum slík útgáva kostar, kunna ikki annað enn minni koma fram um hitt stóra málstríð, sum farið er fram her á landi, og sum eisini hevur borið við kristintrúnna og hina føroysku kirkjuna. Kirk ju- menn hildu. at:føroyskt gjørdist ongantíð „kultur mál“. Religiost kundi ein ikki frambera hugsan sína á hesum máli. Føroyskt sum kirkjumál og religiøst mál byrgdi okkum inni, og andslívið kódnuaði burtur. Hesir menn og kirkjustýri citt trongskvøl skuldu sloppið at sæd uppundan aftur og sæd, hvussu livid kann broytast, og hvussu tad, sum bor- ið er til ein nátúrligan vøkstur, brýtur seg fram, hóast sterka mótstøðu. Kirkjulívinum í Før- oyum man hesin andstreymur tó ikki hava gagnað. Eitt risa- verk er tað, ið Victor Danielsen hevur lagt úr hondum, og er tað eitt verk, sum føroyska tjóð- in eigur at virða og vera honum takksom fyri. Men hóast hetta er heilhjartað at undir, so verða aðrir spurningar at koma fram í hesum viðfanginum. At týða eftir sigur V. D. seg hava nýtt aðrar týðingar. So væl sum menn nú hava tytt bíbliuna til ymisk mál eftir frummálinum, skuldi kunnað fingist í lag ein týðing, sum tekstliga skuldi vera hein. Menn siga oftast tað, at taka meiri er umráðandi hjá einum týðara at vera fullkønur í mál- inum, hann skal týða til enn málið, hann skal týða frá. Her hjá okkum koma vit nú at hava tvær tydingar, útkomi- ar so at siga samstundis og ein kann ikki annað siga, at tær málsliga eru nógvastaðni Ogvu- liga ólíkar. Tað undraði nettupp mangan, at hetta lítla fólk gav ut sam- stundis tvær tydingar av Nýggja Testamen 'tinum. Bók tydd eftir einum felags frummáli skuldi ikki elvt til misljóð, hóast yms- ar trúaráskoðanir. Men um bibl- ian hevur sporsett alla europe- isku mentanina, so hevur hon verið eitt stríð, sum farið er fram um trú- stridsevni, og tað arspurningar, hevur ikki framt kristna trúgv ella styrkt kristnu mótstøðuna móti avkristnanini, sum vida hvar tekur um seg. Allir menn eru vist samdir at siga, uttan at ganga øðrum ov nær, at J. Dahl var av mætastu målmonnum, og at bibliutyding- ar hansara vóru so vælgjørdar lytaleysar, at eingin núliv- og andi Forovingur er førur fyri at gera verkið betur. Onkur helt, at tær vóru av fornar, men tað tos- ið er tagnað. Bíbliumúlið, tað religiðsa málið, skai hava hin hálíðarliga búnan, sum mest og best kemur fram í fornkendum málsniði. J. Dahls mál ber merki av hinum foroyska kvæðaskald- skapinum. Eisini sæst, at hann er uppvandur við einum ríkum talumáli, sum hann hevur dugað at goymi og kann nýta væl til tað og hátíðarliga. Alt hetta um ein kann kalla fyri- munir skuldi gjørt bíbliutýð- ingar hansara til grundarlagið, religiosa sum aðrir fóru at byggja å. Tað er ikki tað, at Victor Da- múl- nielsen hevur sera gott hegni. Mál hansara er livandi og | sum breiddin av einari hond. V natúrligt. Sálmatýðingar hans- ara standa fremri bæði málsliga og viðvíkjandi tí religiðøsa sálmatónanum enn flestu aðrar, gjørdar eru. Men í bíbliutýðing- ini sæst, at hann í nógvum før- um roynir ov mikið at miða seg eftir talumálinum, og tað tykist sjónliga at koma fram, at hann vil sleppa sær undan at nýta tað málsnið og tær máliskur, sum J. Dahl hevur nytt. Hetta kemur ikki so nógv fram í Nýggja Testamentinum sum í skriftu- num úr Gamla Testamentinum. Sáimarnir úr Gamla Testament- inum, sum J. Dahl týddi, eru so væl týddir, at ein má siga, at valla nakað mál kann hava tað betur. Orðalagið er sera væl valt og ekta Sálmatónin kemur fram, og so hevur hann lagt seg eftir bókstavríminum, serliga væl til djupa skald- foroyskt. sum situr so henda håborna, skapin. Men at kunna meta um tvær tydingar er hest at bera tær saman, og her skulu verða tikin fram nøkur av J. Dahls og V. Danielsens týðingum: J. D, 18. sálm. 4. v, Lovaður veri Harrin, so ljóðar mitt róp, og frå figgindum mínum eg bjargist. 5. v. Deydans bodabrot hava verið íkring meg, undirgangsins íður hava rætt meg. 6. v. Heljarbond vóru um meg spent, deyðans reip komu á meg. V. D. 4. v. Eg åkalli Harran, hin Hálovaða, og veri frelstur frå figgj- indum mínum! 5. v. Tog deyðans vóru um meg, streymar oyðingarinnar ræddu meg. 6. v. Tog deyðaríkisins vóru rubbað um meg, í snerrum deyðans var eg fastur. J. D. 39. sálm. 6. v. Sí, sum eina løgd tú hevur mált mínar dagar, mín ævi er fyri tær sum eitt einki, bert ein andablástur hvør menniskja er. Sela, V. D. Sum hondbreidd hevur Tú gjørt dagar mínar, og lívstíð mín er Tær sum einki vissuliga, berur tómleiki er hvørt menniskja, hvussu fast tað so stendur! Sela. Hesi dømi sýna til fullnar, at háðar týðingarnar sítt lag, hvør sín form, og orð- valið er ógvuliga ymiskt eis- ini tær skaldsligu myndirnar. J. D. nýtir meiri orðmyndir hiðani frá, sum eru okkum kendar: Deyðans bodabrot, ... undirgangsins íður. Løgd er eis- hava hvør ini gamalt føroyskt orð og er D. nýtir eisini altíð heitið menn- iskja í hvørkikyni. Her er kom- ið nógv inn aftur í málið hitt gamla orðið maður fyri menn- iskja ella menniskjuna i kvenn- kyni. Mannsins dagar t. d. um dagarnar hjá menniskjuni. Hetta er sera hátíðarligt orð, sum er av norrønum uppruna og eisini nýtist í enskum. Tikið kann eisini vera fram, at V. D. nýtir ofta orðið fattast. Her hava vit tvey orð, sum liva í málinum, og sum ljóða betur enn fattast: tróta og skorta. Honum ftrýtur einki, ella honum skortar einki. skortar ikki eyð ... verður tikið til í kvæð- unum. Orðið býti, sum meinast við tað danska orðið Bytte kem- ur eisini nógv fyri. Tað er ikki gott orð. Vit hava jú orðið fong- ur, herfongur t. d. um Bytte, sum tikið verður frá fígginda. Men hetta hava verið mest alt atfinningar. Henda bíbliutýðing- in, sum Victor Danielsen hevur givið okkum, hevur tó vakurt og vælljóðandi mál, og mælt má vera fólki at nýta hana uttan at fara eftir trúarsetningum. Hon konn eisini verða nýtt, sum onnur ummæli hava rátt til, í sambandi við J. Dahls týðing. Fram skal at endanum verða tikið nøkur vers úr Esaiasi, sum geva dømi um, hvussu føroyska málið ljóðar í hesum háfloygdu orðum frá einum av teimum fremstu av hinum gomlu prof- etunum. Es. 11. kap. 10. v. Tann dag skulu heidningarnir leita til Rótkvist Isais, Ið stendur sum Hermerki tjóðanna, og bústaður hansara skal vera dýrd. 11. v. Tann dag skal Harrin eina- ferð enn rætta út hondina til at vinna Sær leivd fólks Síns, tey sum bjargað verða úr Assýria, Egypta- landi, Patros, Etiopia, Elam, Sinear, Hamat og oyggjum havsins. 12. v. Hann skal reisa hermerki fyri fólkini, savna hinar burturriknu menn Ísraels og sanka hinar sundur- spjaddu kvinnur Juda, úr hinum fýra hornum jarðarinnar ... M. J. Uttanríkismálaráðharrarnir í Paris Nú eru uttanríkismálaráð- harrarnir fyri størveldini eina- ferð aftur til fundar. Verðin hevur aftur fest eyguni hagar og bíðar langtandi eftir, hvat id spyrst burtur úr. Amerikanarin ætlar ikki hesa ferð at brúka hitt tiltikna angul- saksiska tolni Chamberlain skul- di siga: try again, men Vestan- menn fara ætlandi ikki at nýta tann atburð, hesin statsmadur nýtti. Amerikanski = uttanríkisráðh., Dean Achesson, vil ikki lata Russin sleppa at halda sínar ranligu longu røður, sum eru tvýmeintar og botnleysar. Hann sigur, at kemur einki burtur úr nakað skjótt pakkar hann kuf- fertini og »stingur avec yvir um aftur »dammin« ! |