leygardagur 20. oktober 1951síða 2

Nr. 62 Ein fiskimadur, ið hevur verið í Grønlandi í ár, hevur sent okk- um drúgva grein um viðurskiftini har yviri. Tí verri er blaðrúmdin lítil, so vit hava loyvt okkum at stytt eitt sindur um greinina, men tó soleið- is. at einki, id hevur tydning í hesum máli, er farið fyri einki: Frá Grønlands veðurbardu strondum eru teir flestu fiskimenn heimaftur komnir, so at teir kunnur vísst sanna orð mini, Tað er eråtuligt at vita sær til, at hin føroyski fiskimaðurin hevur mist i Gronlandi í år einar 2 milliónir krónur av ringari ordning heimanifrå; ti eg taki ikki feil, tå eg haldi it vit kundu havt veitt um 4000 tons meira, dersum alt var Jagt til rættis sum tad skuldi og åtti at verdi. Í 26 ár hava teir føroysku fiskiminninir rundað Hvarvið og vent skútuni inn mót Før- ovingahavnini. Hvat er har gjørt? Jú, har er komin ein handil, id er so til rættis lagdur, at tær útgerðir, ið vit fyrr fingu sendandi heimanífrá eru monopol- hundnar til henda handil, so vit vóru noydd- ir at keypa fyri tvífalt ella trífalt hækkandi prísir. Inni í hesum jødahandli fekst tubbak fyri 45 til 50 krónur kiloid. Kartongir a sigarettum 28 til 30 krónur. Einkultar siga- rettbøkur fyri 3,40 kr. bókin. Eisini tann út- cerð. ið Grønlandsfelagið sendi inn í henda handil av matna, var ikki bråkandi. Har vóru spilt epli, rotin egg. mogið mjøl og havragrýnini spilt av Cuprinolroyki, men alt sýnist at vera gott at kasta fyri tann nevdar fiskimann. Hetta er also arbeiði aft- urhaldsisns har yviri í 26 ár. Hyggja vit vvir í Suðurhavnina til norðmenninar, sum har hava verið í 3 ár, so síggja vit hvat hitt norska Arbejderpartiet hevur útrættað fyri sínar landsmenn. Har eru stórar kajir, ný- mótans smiðja, saltzoymsluhús og flótandi koliskip til sild, og oljutangar, somuleidis ein tíðarhóskandi handil við øllum biligum vor- um Æótollaðar). Har fáa teir kartongina a sivarettum fyri 10 krónur, tubbakspakkan undir krónu, og klæðini nógv biligari enn vit fingu tey. Tá vit hoyrdu at norðmenninir høvdu so híliga vøru harinni, fóru vit yvir at fáa okk- um frá teimum. Vit hittu ein Dana, og bóðu um at fáa at keypa tað okkum tørvaði. Hesin Dani risti við høvdinum og segði: Nei í stakkels Færinger, í kan desværre ikki lá det sá billigt som Nordmændene: thi vi har fået ordre at sælge eder det lige dyrt som derovre hos eders butik. Og so legði hann aftrat: Mig tykkes, at en stor synd er begået mod eder stakkels færøske somænd, som i 26 år har boet her oppe om sommeren. Vit stårsadu vid. Alt okkara hat blei vent mót Føroya landi, hvørs afturhald situr og sýgur mergin úr okkum, so búkarnir standa á tambi, gøddir av tí neyðars fiski- mannsins blóðiga sveitta. Ég má spyrja, hvør hevur skuldina? Er tað landastýrið og Grønlandsfelagið, ið saman við Føroya Fiska- sølu. ið hevur verið úti eftir tí føroyska fiskimanninum. Hví søgdu tit okkum ikki frá tí áðrenn vit fóru avstad, at tit høvdu stonet Charles Mauritzen burt, og hví søgdu tit okkum ikki frá ti, at tubbak og annað bleiv nógv dýrari haryviri enn her heima, so hovdu vit visst spart okkum tær 3 til 400 krónirnar, ið vit vóru noyddir at keypa fyri haryviri. Men eg vóni at hin føroyski fiski- maðurin krevur tað aftur, ið so lumpisliga glapp teim av hondum. Áðrenn eg fari víðari vil eg biðja mínar lagsbrøður um at teinkja ser um og handla við køldum blóði, tí hesi feløg sum Grønlandsfelagið og Føroya Fiska- søla hevur brotið seg so hart mót okkum at tey mugu upploysast í løtuni, og vit seta okk- ara menn har í staðin. Menn, id hava vilja fiskimanninum. Aftur her er so lágt sjort mót okkum, at vit fiskimenn mugu ikki himprast, men krevja val í stundini, so at ikki vit fiskimenn såman”id arbeidar- unum skulu svølta. Tí hetta afturhald, id nú ræður í Foroyum, brýtur tað niður aftur, tað sum vit hava sveitta fyri í hálvhundra ár tyri ella longur. Tá ið vit komu til Grønlands bleiv fiskað áðrenn inn varð farið. Vit fingu 40 tons í 12 dagar. So var farið inn at landa. Har máttu vit liggja inni vi fiskinum í 14 dagar, áðr- enn vit sluppu frá lastini. Somuleiðis lógu fleiri onnur skip og bíðaðu. Tá landað var, íálvsagt. tå manglaða sild og garantipening- ur fyri olju. So mátti bidast, og fyri at stytta um orðini skal sigast, at vit fiskadu í 2 mán- aðir. men vit vóru 4 burtur Tridja túrin vit vóru úti høvdu skipini ligið inni í 14 dagar og bíða eftir sild, hariblant kann nevnast FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR Drápsgerðirnar móti fiski- monnunum í Grønlandi Høganes, Harald. Tá teir sluppu út aftur høvdu teir ikki meir enn 14 dagar at fiska uppí. Tað vil siga tað sama, at har var so longu ein last spilt burt fyri teimum, og hvussu mong vóru tey, id ikki høvdu somu lagnu. Meðan fleiri skip lógu inni og hið- aðu eftir sild bleiv damparin Brass sendur yvir til Reykjavíkar eftir sild, so har kann teinkjast, hvussu lagi var á fiskimonnunum. Tá Bras kom aftur, heyði hann eini 70 tons, ið var lagt oman á salti sum var í lastini. Sjálvsagt var blot komið í sildina og snik- urin var runnin niður í saltið. Tey fyrstu skipini tóku sær eitt sindur av hesi spiltu sildini og rest fór í havið. Rokna vit við 1000 kr. tonsið av sildini, so fóru 70.000 kr. í havið, men tað er ikki alt, tí tá var saltið spilt, ið undir var, Eini 3 til 400 tons blivu eisini av saltinum koyrd í havið. Rokna vit við 120 kr. tonsið, verða 300 tons 3600 kr. Har blivu so 100.000 krónur varpaðar í havið: meðan lå hin neyðars fiskimaður aft- ur og bíðaði eftir agni. Endabresturin var so tann, at skipini einki salt fingu, so har kann eitt skip nevnast, tað var Mazeppa. Hon hevði landað nakd av lastini og mátti so heim við hálvari last í góðari tíð. Aftur har hava tess fiskimenn mist sínar 20.000 krónur við at vera noyddir at sigla heim við hálv- ari last. Nú er eitt eftir at spyrja: Hvør skal hetala hetta? Tað kann aldrin vera soleiðis lagt til rættis, at tann sild og tað salt, id bleiv koyrt burt, skal koma út yvir okkara útgerð. Hendir tað, tå vóni eg, at fiskimad- urin. ið hevur verið í Grønlandi í ár reisur ses upp og krevur sín rætt. Tí vita mugu teir harrar i soleiðis hava rått, at teir og eingin annar skulu bera tær útreiðslsur. Til fundar í Grønlandsfelagnum Hósdagin kl. 5 vóru bløðini boðin til fundar hjá Grønlandsfelagnum. Til steðar hjá Grønlandsfelagnum vóru Johan Dahl .frm.. Jens Chr. Johanne- sen, stjóri og Poul Lamhauge. skriv- stovustjóri. Formaðurin bað allar vera vælkom- nar. Tí næst greiddi Jens Chr. Johan- nesen frá felagsins virki. Hann segði. at hetta var fyrstu ferð. ið fiskað var innanfyri mark í Grøn- landi. Greiddi frá tingingunum, ið fram vóru farnar hesum viðvíkjandi. og ti fyrireikingararbeidinum, ið gjørt var áðrenn skipini fóru av stað. Poul Lamhauge hevði ferðast runt til allar reiðarar í Føroyum fyri at fáa at vita, hvørja útgerð. ið menn vildu hava yvir í Grønlandi. Jóhan Dahl og Debes Christiansen vóru yviri í Noreg og gjørdu sáttmála viðvíkjandi agninum. Tíðliga var farið undir at spyrja seg fyri viðvíkjandi fluttningsførum. 50- statt skuldi alt lagi. men so komu ymsir trupulleikar. Kassakreditt- ur. sum teir høvdu roknað við at fing- ið. gekk ikki í lagi. og vegna verkfallið máttu teir leiga »Bras«, ið er 800 tons, í staðin fyri »Phonix«, ið er 1200 tons. Skipini komu ikki yvir til ta tíð. tey skuldu. »Norco« skuldi vera í Føroyinga- havnini 28. mai, kom 1. juni. »Oyrna- fjall« skuldi vera 21. juni, kom 9. juli. »Norco« aðru ferð skuldi verið 7. aug. kom 22. verið í aug. Ígnspurningurin. Reiðarar í Føroyum høvdu bidid um sløk 600 t av sild. Grønlandsfelagið bad um 800 t. men av ti at verkfallið kom, og skipini fóru seinni enn ætlað. varð hetta aftur broytt til 600 t. Agnleysir dagar vóru. Tvær grundir vóru til tess. Eitt av skipunum mátti venda aftur til eitt skip ið var í havs- neyð. og eitt annað rendi á land yviri í Noreg, tå ið lað fór av stað. Hetta seinna skipið orsakaði eisini, at tað Embætissetan Aftaná at:hava sett hinar synir sínar í ymisk almenn størv her á landi, hevur Kr. Djurhuus nú sett hin seinasta, ið einki stsarv hevði, il føroyskan umboðsmann í danska uttanríkisráðnum. Nú er also eingin eftir. Svimjuroyn ynd A Vestmanna. Ongantíð áður hevur svimji- ítróttin verið so nógv íðkað her sum í summar og væl sæst eftir. Ein hópur av børnum hava tikid tær smærru svimjuroyndirnar og nú seinast hava fleiri tikid ta stóru royndina — A-royndina. Fugloy at taka bátafisk Klakksvík. Sagt verður, at Fugloy um stutta tíð skal leggja til í Gøtu at:taka fsfisk frå útróðrarbhátum har um gjordist eplaneyð. tå tað hevði 300 ks. av eplum við. Norðmenn skuldi lata agnið til Før- oyingar, men sýndu teir ógvuliga stórt óbeinasemi. hóast tað. at Grønlands- felagið bæði i fjør og í ár hevdi hjálpi teimum úr stórari knípu. Nakað av sild. ið kom úr Íslandi var spilt. 40 tons. Grønlandsfelagið hevdi sak ímóti teimum islendingunum, ið seldu lagt sildina. Oljuspurningurin. Í fjør hevði felagið fingið stóran kreditt frá oljufeløgunum. men í ár mátti teir gjalda oljuna áðrenn hon var latin umborð. men vísti tað seg, al fjarrit, ið fóru ímillum komu ógvuliga seint fram. so at støðgur kom í i ein- støkum førum. Teir hava selt til skipini 2 milj. litra av gassolju og 100 tons av fuelolju. Í juli mánaði stedgadi peningatrotið Í Sjóvinnubankanum oljusølu í 4 5 dagar. Kolið. Frammanundan var umbidid 81 tons av koli. Teir sendu nakað av føroysk- um og nakað av enskum yvir. men tað føroyska var lítið umtókt har yviri. Vegna óveður fóru 35 tons av koli við >Norco< yvir borð. Teir hava latið 60 tons av koli til skipini. umframt nakað frá felagnum >Agrikox. men teir vístu ikki reiðiliga hvussu nógv tað var, Onnur útgerð. Felagið hevur selt fyri tús. kr. í aðrari útgerð. Klagað varð yvir eina nøgd av snøri 21 dusin, ella i peningi umleið 9 tús. kr. Hetta snøri var beinleiðisíksom: ið úr Onglandi. Menn ráða til at keypa snøri úr Noreg ella Danmark. tí tað enska er so vánaligt. Seldir vórðu 200 ks. av mjólk (Molly?) harav varð klagað yvir 4. ið vóru spiltir. 100--—150 20. oktober 1951 AL kæri faðir okkar: Axel Waldemar Dalsgaard keypmaður er deyður, verður kunngjørt fyri æll og vinum. Jarðarferðin verður av Mølini í Skálavík mánadagin 22. okt. á miðdegi. Synirnir. Hjartaliga takki eg tykkum ið á ymiskan hátt heiðraðu meg á 70 ára fodingardegi mínum tann 27/9 Joen Olsen, Skúlavík. Í vár reiðarnir, at línu skipini bert skuldu royna við línu, ti var bert roknað við hóskandi snøri til snørisfiskiskap, soleiðis at linuskip, ið ætlaðu sær at royna við snori, ikki kundu fáa hóskandi snøri. Allar vørurnar vóru beinleiðis flutt- ar úr útlondunum. Um tollvørurnar er at siga, at:øll skip. i9 fiskadu innanfyri markið, mátti gjalda toll til grønlendingar. og orsakaði hetta at nógvar vørur vóru ovurdýrar. Sicaretipappir: 3 kr. fyri bókina. Tubbakstollur: 25 kr. fyri kg. Sigarettpappír: 3 kr. fyri bókina Í alt hava føroyingar goldið í tolli til Grønlands umleið 43 tús. kr. Hava biðið um frihavn í Grønlandi. men er hetta ikki gott við at gera. tá ið vit onga frihavn hava í Føroyum. Okkurt kom í land her í Føroyum, úðren tað fór yvir og var tað eisini tollad her. Sostatt varð dupultur tollur voldin av hesum vørunum. Norðmenn. id arbeiddu uppi á landi. máttu eisini gjalda grønlendskan toll, meðan norskir fiskimenn. ið noyddust at fiska innanfyri mark ikki goldu oronlendskan toll. Hartil er at siga at teir eisini fingu >hond<. søedu Saltið. Reiðararnir bóðu um at fáa 5200 tons av salti, men teir hava selt 6000 tons. Meginparturin var keyptur bein- leiðis frá Miðalhavslondunum. og nakð ímóti ætlan frá Drelnesi. 150 tons. ið vóru eftir í »Norco« fyrra túr- in. var ætlanin at nýta aftur, tí at menn sum Magnus Dahl og Ólavur Mikkel- sen. vrakarakontrollørur í Vági. søgdu hetta saltið vera væl nýtiligt, varð koyrt í havið. tí vrakararnir har yviri noktadu at taka tað Ul nýtslu. Teir seldu saltið fyri 155 kr. tonsið, meðan norðmenn seldu tað fyri 150 kr. tonsið. Hvi skip bíðaðu eftir landingartørni. Ætlanin var av fyrstu tíð. at tad altíð skuldu vera tvey skip at taka fisk, men við tað at skipini ikki komu til ásettu tíð. var ofta bert eitt skip. Tey fiskiskip. ið komu við fullum farmi sluppu fyrst framat. og ikki vóru tað øll skip. ið søgdu frá áðrenn tey komu. og kundi sostatt vera tarnaði upp til eina viku. Hetta kann tó bert sigast til 21. aug, tí tá før Poul Lamhauge úr Grønlandi. (Peter Otto Ellingsgaard var eftir í Grønlandi. men hann var ikki á fundi, hóast hann sat á skrivstovuni í Fiska- søluni. har fundurin varð hildin. tá ið blaðmenninir komu). Framhald á 2. síðu.