leygardagur 2. august 1952síða 2

Nr. 31 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR Sorgarleikur »Eingin veit frá einum at siga«, sig- ur gamalt orðatak, og lagt verður atr- at: >Eingin veit frá fleiri“ at siga, tá ið eingin av teim ber boðini heim<. Soleiðis hevur ofta hent í Porkeri. Tey elstu fólkini her minnast um seksti menn, ið druknaðir eru higani úr bygdini. Náttina millum 22. og 23. juli fór- ust fýra menn á besta aldri. Veðrið var av tí allarbesta, so eing- in vardi um nakran vanda, men »eing in veit á morgni at siga. hvar hann á kvøldi gistir«. Napoleon Poulsen, 39 ár nú, hann doyði. var tann fyrsti ið fór sum skip- ari frá Føroyum til Brettlands við fesk- um fiski undir krígnum. Hann var tá ógiftur. Ein systur hansara segði tá við hann: >Tú Poli. tú mást ikki fara, ti ikki kemur tú livandi aftur«. Men Poli læði blidliga sum vanligt og segði >Tryrt tå, at eg doyggi, fyrrenn tíð min er komin? Hevur Harrin ætlad mær at doyggja, so doyggi eg. um tað Við sóðum treysti fór hann av stað og sigldi mill- so er í túninum her<. um minur, kavbátar og annað t. d. flúgvarar, ið skutu eftir honum, so- leiðis at kúlurnar, komu gjøgnum stýr- ihåsid, har hann stóð og styrdi, men lika, djarvur fór hann næstu ferð av stað aftur, og líka so djarvur hevur hann bæði fyrr og aftaná bardagan siglt í ódnarveðri eysturi við Rusland og vesturi við Grønland eins og við Ísland og Føroyar á vetri og sumri. Fyri 10 døgum áðrenn hann doyði kom hann eystaneftir vid nærum full- um trolara, >Høddaberg<, sum hann var ein av oddamonnunum fyri at keypa, og sum hann førdi inntil havið tók hann við Grønland. hagar hann nú ætlaði ikki í Hvítahavinum ella sær; men tætt við heimbygd sína í slíkum dýrdarveðri, sum sjáldan áður hevur verið. Saman við honum fóru tríggir aðrir. sum eg eisini skal nevna. Napoleon var elstur av teim hevdi. fylt 40 ár nú um nakrar dagar. Eftir situr einkja við 4 børnum. Tað elsta 10 ár. Hin næstelsti var Jens Leo 0 ár sum eisini var av raskastu sjó- monnum. men vegna tess, at hann er Fåmjuningur, veit eg minni um hann. Fyri 6 árum síðan giftist hann higar til Porkeris. Eftir hann situr einkja við trimum smáum børnum. Tað elsta er 5 år. Í ti heimi, sum Jens Leo var inn- giftur i, hevur sorgin mangan ådur verid, Eg kann soleidis minna å tann sorgarleikin fyri 8 árum síðan tå ið motorbáturin »Louisa« gekk burtur við fýra monnum. Tveir av teimum vóru brøðir til hennara, ið nú misti mann sín. John Poulsen — 17 ár — var ein- asta barn. Pápi hansara, bróður til Napðleon Poulsen, er motorpassari við »Maritanu«. Hann fær nú tey tungu boð at hansara einasta barn — ein evnagóður unglingi — og bróðurin, ið bådi undir liðini á honum, eru báðir druknaðir. Har verður tómligt at koma heim aftur. Herman Eli Dam 15 ár — var sonur eina einkju. So har fellur sorgin eisini tung yvir tapið av einum eyna- góðum unglingi. Beint nú fekk undirritaði bræv frá harra fólkatingsmanni P. M. Dam. Brævið byrjar soleiðis: >Tøkk fyri títt seinasta bræv. Men áðrenn eg komi til tað, má eg bera fram mína sam- kenslu við øllum teimum, ið vara av teimum. ið so syrgiliga fórust á sjó- num nú ein dagin. Undarliga. at tað skal kunna bera so at. al menn, ið koma heim frá ti víða stóra havinum. har ið lívið altíð er í vanda, skulu koma heim at leggja beinini við okkara strendur í dyrdar- veðri. Ófatiligt. Skiparin á >Høddaberg< var vorðin mín persónligi vinur. Vit vóru komnir so nógv saman í trupulleikunum við »Høddaberg«. Mær dåmdi hann betri og betri jú nærri eg lærdi hann at kenna. Ein stáðs maður og rættur maður í orðsins besta týdningi. Tað er landaskaði tá slíkir menn doyggja á besta aldri frá starvi sínum og bygd tykkara hevur mist nógv. Hinar menn- nar kendi eg ikki. Merkiligt sum Por- keri er rakt av óhappum á sjónum. Havið hevur verið tykkum ein dýrur bróður. Váttað næstingunum mínar sam- kenslur og heilsað teimum frá mær.< Ja, soleiðis skrivar P. M. Dam privat til mín; men eg lati hesi orð fara fram fyri lesararnar; tí tað sama siga øll tey. sum eg havi hitt í hesum tungu døgum. Hvussu vanlukkan hendi, veit eing- in: men tað mest trúliga er tað at båturin er komin fyri aldurnar frå einum tankskipi. sum kom somu leið um somu tíð. Báturin var so søkk- laðin. at hann toldi ongar aldur. Dýrd- arveður var. og menninir høvdu ikki roknað við nøkrum aldum. tá ið so aldur komu. mátti ólukkan henda. Kavari hevur verið niðri, og trú- iga hava allir menn leitað, men einki sást til båtin. og eingi lík eru funnin. Um 11 tíðina týskvøldið fóru teir frå andi og tveir tímar seinri komu sorg- arboðini til bygdina her. Ein bátur seyði tá longu verið og sóknast eftir teim og hevði sæð árar. toryposar og eina húgvu flóta á sjónum. Stórt er tapið og saknið. Vit lýsa frið og signing yvir minni teirra. J. H. Danbjørg. BÍBLIUUM IV: Hitt føroyska -málið. Victor Danielsen hevur hildið, at hann noyddist at umskriva hitt Nýggja testamenti. av tí at málið eigir at vera hitt dagliga málið og ikki nakað fornt tungt ella hátíðarmikið. Í hesum hevur hann ikki lítið rætt. Tað er umráðandi. at hin ólærdi mað- urin skilur málið (um hann so fatar tankarnar er annað). Umsetarin må ti leggja sær nær, at málið er algongi mål, at tað er beint (her beint og ólastandi føroyskt). og at har er sagt heint hitt sama sum í Nýggja testa- menti, Men eingin kann gera alt hetta ísenn »ikki verður blást við mjøli í munni.« Tað er jú so, at teir tankar, sum tú finnur hjá t. døm. Paulus, eru langt burtur frá øllum, sum viðvíkir hinum dagliga, algongda lívi, og ti kann ikki alt klæðast í algongdan mál- búna uttan at verða bronglað. Best ber til. um so er. at tú brúkar eitt mål, sum hevur verið mentunarmál í nógv- ar øldir og ti er vorðið væl nýansera') og so tilbúgvið, at tað kann siga alt. Er málið føroyskt, mega vit vera glað, tá ið vit yvirhøvur kunna finna brúk- andi orð, verða tey so eisini nakað tung og forn viðhvørt. Men V. D. vil royna meira. Hann vil hava dagligt mál, ja ofta dagligt tos. Hetta er ein móti nú á døgum. Fleiri av hinum lærdu gera nú eisini nóg mikið burtur úr, at málið í hinum nýggja Testamenti er ikki hitt vakra grikkska málið, sum skald og vísinda- MÆLIÐ menn nýttu, men eitt bronglad hvønn- dagsmál, sum varð tosað í handils- bygdunum í øllum midalhavslondun- um og mest var tosað av handilsmonn- um, sjómønnum og handaverkarum og øðrum, sum ikki høvdu skúlalærdóm. Tað var ikki móðurmál teirra. Har var hundraðtals av málum og dialektum. Men hetta bronglaða grikkska var eitt mål, sum øll skiltu eitt sindur — eins og eingilskt nú á døgum. Og so halda teir, at vit skulu geva hesum skriftun- um ein nakað líknandi málbúna. Í Onglandi hava teir fleiri ferðir roynt hetta. Hitt besta uppskotið av hesum slagi kom fyri einum fyra—fimm ár- um síðani. tá ið J. B. Phillips profess- ari umsetti Paulus til dagligt mál. Hetta verkið, sum eg um eina løtu skal lýsa eitt sindur meira, er frálíkt í sínum slagi, men hevur ikki alla- staðni fingið góða mótitøku, minni enn so. og tað er ógvuliga ymiskt, um vit hava rætt til at eftirlikna hasum koine- grikkska máli. Høvdu teir, sum skriv- adu, dugað at skriva vakurt mål, men kortini viljað brúkt hitt bronglaða sjó- mannamålid, so er ikki at ivast í, at vit áttu at gjort hitt sama. Men bara Lukas dugdi tað, hinir ikki, og teir royndu at skriva hitt vakrasta málið. sum teir dugdu. So eiga vit ikki at brongla. Annað er at tað hevur verið óføra virðismikið, at vit í seinastu øld hava lært hetta sjáldsama vinnulívs- mál at kenna. Tað hevur hópin av orð- um, sum ikki hava verið brúkt í bóka- 2. august 1952 A ——————————#—i}<—N—/——i8iWWVWMVIV— málinum, og sum vit fyrr á døgum ikki reiðuliga skiltu. Nú er seinri kom- in upp í ljósmála hópurin av papyrus- pettum við rokningum, handilshrøvum, sáttmálabrøvum og slíkum, har vit finna hesi orð og fáa át vita greiniliga, hvat ið tey merkja. Hetta hjálpir okk- um betur at fata, hvussu meint er í Nýggja Testamenti. Men vit fara yvir mark, royna vit al konstruera eitt koine-eingilskt ella koine-føroyskt. Tað vildi eisini verið skeivt av øðrum grundum, Nú eru teir so glaðir uppi yvir at hava borið eygu við hetta vinn- ulívsgrikkska málið, at teir gloyma, at N. T. er eyðkent eisini av øðrum: av synagogumålinum og hinum rabbin- ska skúlamálinum og hini grikkska týðing av Gamla Testamenti, sum menn rópa Septuaginta. Hetta minnir okkum á ta tíðina, tá ið summir hildu seg at hava funnið, at kristnir tankar um Jesus Harran og Mariu Moy og Andan Heilaga og mangt annað høvdu sín uppruna í heidnum hugsanum, at teir med alla gloymdu. at kanska okk- urt kundi hava samband við Hitt Gamla Testamenti! Men latið so vera, at V. D. vil fylgja hesum nýggja móta, id eins og grasið stendur í dag og í morgin verður kast- að í ovnin, Vil hann gera tað, må hann gera tað beint, og tað er torført og ikki dilettantverk. Hin nevndi Phillips roynir alla staðir, har orðini ella mál- berslan eru koine-grikksk, at brúka nakað samsvarandi á eingilskum máli, og tað kann jú hava sín týdning. Men V. D. brúkar dagligt tos, har sum hann hevur hug, eisini tá ið hini grikksku ordini eru vøkur og håtidar- mikil, og á tann hátt kann hann við- hvørt geva øllum ein annan dám, enn tað skal hava. Eitt dømi: V. D. letur altíð Jesus tosa, ikki tala. Tað skal vera meira bróðurligt, meira hugna- ligt. Men hitt grikkska »legein« kann til »Lalein«). Bara eitt sovorðið orð ikki týðast á tann hátt (tað vildi svara broytir ofta dámin — ansið eftir, at lærusveinarnir nevndu Jesus harra ella meistara og hildu honum í miklum mæti. Men eitt stað hevur orðið »tosa« út av lagi broytt bílætið av, sum hendi. Í Jóhs. 19, 10 letur V. D. Pilatus siga við Jesus: >Tosar tú ikki við meg.< Nei, sjálvandi tosar Jesus ikki við Pi- latus. sum høvdu teir sitið og fingið sær ein heitan munn, og verður V. D. stevndur fyri rættin í Havn og fer at »tosa« við sorinskrivarin, fær hann alt fyri eitt at vita, at hann skal hava virðing fyri rættin. Og landshøvding rómarafólksins noyddist ein deyða- dømdur at hava enn meira virðing fyri. Hann tosaði hann ikki við, men talaði. tá ið hann var spurdur. V. D. fær yvirhøvur ikki tað fram, at frels- arin, konganna kongur, má standa eyðmýktur fyri heimsins dómarasæti, soleiðis sum tann Kristus, id livir í kirkju síni, má gera enn í dag. Men nú er tað ein, sum hevur sagt: har er ikki talan um, at V. D. hevur viljað givið eina dilettantiska eftirlík- ning eftir koine-mál. Hann hevur gjørt eins og Luther, sum fór út at hoyra, hvussu mamman tosaði við børn síni. —-