leygardagur 6. mars 1954síða 2

Nr. 10 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR 6. mars 1954 Gaeint broytingarupp- skot í landshandils- málinum Av tí, at okkum kemst fyri, at upp- skot meirilutans er sett fram uttan at uppskotstillararnir hava gjørt sær greitt, hvørjar fylgjur tað vil hava fyri ikk; bara brúkarar av neyðsynjarvør- um, men eisini fyri vinnulívstættin, annaðhvørt talan er um fiskimenn ella útgerðarmenn, og tá ið tann eini tátt- urin í uppskoti meirilutans, hann ið viðvíkir spurninginum um at fáa pen- ing til økjan av skipaflotanum er tíkin upp uttan minnilutans vitandi, loyvir minnilutin sær aftrat tí, ið longu er sagt, at viðmerkja fylgjandi og seta fram broytingaruppskot til punkt II í uppskotið. Sum longu sagt vil avtøkan av lands- handlinum bera við sær, at statsstud- ningurin óivað dettur burtur. Hetta kann koma meint hjá fátækum fólki, serliga teimum, sum sita við mongum børnum — tungum húsi —. Hvat hesin studningur hevur haft at týða, vísa tølini fyri 1951/52 og 1952/ 53 tá hann var ávikavist kr. 948.274,06 og kr. 974.510,40. Við løgtingsstudn- inginum var hann kr. 1.609.274,02 og kr. 1.394.844.66. Løgtingsstudningin hevur meirilutin ímóti lyftum undir viðgerðini og sam- tyktinj av 15 % tollinum avtikið. So statt verður, um meirilutauppskotið verður samtykt, allur príslætti á neyð- synjarvørum hjá fólkinum við eitt kut burtur. Hetta verður ov stór byrða hjá minna manninum at taka. Tað er sum sagt ein royndur lutur, at vøruhandilin við at keypa í stórum og við at kunna ferma í stórum kann keypa nógv bíligari enn nakar av teim- um mongu innflytarum, ið talan verð- ur um, tá vøruhandilin verður avtikin. Sagt verður í meirilutaálitinum, at ríkisumboðsmaðurin skal hava hildið, at tað fer at bera til at fáa statsstudn- ing. um vøruhandilin verður avtikin. Men í tingsalinum segði ríkisumboðs- maðurin, at hann sum embætismaður visti einki um tað. men tað vat hansara privat persónliga meining. Handilsmál er sermál, og longu av teirri grund vil ein nýggj viðgerð av studningstollinum, serliga tá hann skal flytast á kanska fleiri hundrað inn- flytarar gera tað ivingasamt, um hann yvirhøvur kann standa við. Harafturat vil tað, um hann skuldi staðið vid, verða soleiðis, at hægst bara bakara- virkir eins og tilfelli er í Danmark koma at fáa studningin, meðan øll heimabaking — og hon er tað størsta brúkið — verður at nýta tað av dýrum farmagjaldi, ov dýrum innkeypi og studningsmissi dýrara mjølið. Nevnt er. hvussu vøruhandilin hevur kunnað spart útgerðini hundrað- ar av túsundum bara við innkeypi av einstakari útgerðarvøru (sildagørnum) fiskivinnuna at borið seg, og gjørt tað, at parturin, úrtøkan, hjá bæði fiski- monnum og útgerðarmonnum, koma at vaksa munandi. Minnilutin vil tí, nú tá ið meirilutin — uttan minnilutans vitandi — hevur drigið fiskivinnuna, økjanina av skipa- flotanum í viðgerðina av landshandils- spurninginum, streingja harðliga á tingid at skipa so fyri, at landshandil- in, heldur enn at leggja niður starv sítt, tekur á seg innflytan av skipsút- gerð. Minnilutin dugir ikki at síggja, at fiskiflotin verður at fáa stórvegis burt- ur av tí peningi, sum landshandilin á pappírinum ídag eigur, um handilin verður niðurlagdur, soleiðis sum av meirilutanum skotið upp. Royndirnar av niðurleggingini av landshandlinum aftaná næstseinasta heimsbardaga geva eitt-ringt fyridømi. Tá átti handilin á pappírinum útistandandi í peningi og í vørum á goymslu fleiri milliónur. Aviklingin tók um 10 ár. Men tá ið avfjaraði var einki eftir av hesum yvir- skoti, alt kom at verða tapt. ti menn høvdu nóg mikið stríð og strev vid at gjalda tær nýkeyptu vørurnar frá teim- um privatu héflsølumonnunum og sluppu við at siga seg ikki at kunna gjalda eftirstøðurnar til tað almenna. Verður tað betur nú? Vit kvíða fyri tí. Minnilutin hevur ígjøgnum øll ár- ini, ið farin eru av hesum valskeidi, stríðst fyri at fáa menn at leggja allar árar yvir borð fyri at økja skipaflotan, og er minnilutin sjálvandi fyri, um meirilutin leggur landshandilin niður, og um tað umrøddu »problematiska« yvirskot skuldi verðið tåkt, at pening- urin tá verður nýttur til økjan av skipa- flotanum. Sambart omanfyri standandi setur minnilutin fram fylgjandi Broytingaruppskot: Í staðin fyri petti II í meirilutans uppskoti verður sett: Um punkt Í fellur burtur verður landshandilin at halda uttan einkarrætt og at fara undir tær upp- gávur, sum í minnilutans áliti skotið fram upp. Sum punkt 3 verður sett: Fella bæði 1. og 2. punkt verður landshandilsins møguliga avlop, tá ið alt er uppgjørt, at seta til øking av skipaflota okkara, og verður hesin peningur undir ongum umstøðum alt nýta til annað. Á løgtingi. 25. februar 1954. J. Fr. Oregaard. Johan Kallsoy. Hetta uppskot varð felt av meiri- lutanum, bert 7 tingmenn atkvøða fyri ti. Av ringum royndum Tá ið afturhaldsflokkarnir á sinni viðtóku hina viðgitnu tollógina, ið m. a. legði 15 pst. í toll á nærum hvørt —— Í ár eru bert 150.000 kr. av hesi toll- miljónini sett til hetta endamál. Nú siga somu afturhaldsflokkar, dyggiliga stuðlaðir av tjóðveldismonn- um, at teir vilja nýta avlopið hjá Landshandlinum til endurnýggjan av skipaflotanum. Tá ið javnaðarmenn og sjálvstýris- menn sóu, at avtøkan av Landshandli- num var ein verunleiki, settu Øregaard og Kallsoy fram broytingaruppskot, ið segði, at landshandilsins møguliga avlop, tá ið alt er uppgjørt, skal setast til øking av skipaflota okkara, og verður hesin peningur undir ong- um umstøðum at nýta til annað. Hetta uppskot vildu afturhaldsflokk- arnir — tjóðveldisflokkurin íroknaður als ikki taka til atkvøðugreiðslu. Allir flokkar samdust um at taka við uppskoti afturhaldsflokkanna, ið bert sigur, at peningurin ferð til endur- nýggjan av skipaflotanum. Tað er sostatt eingin vissa fyri, at teir ikki fara at nýta tað møguliga av- lopið til okkurt heilt annað, enn endur- nýggjan av skipaflotanum, eins og teir gjørdu við tann tollin, ið teir løgdu á undir skálkaskjólinum: til lækkan av matvøruprísinum. Dimmalætting og skipaflotin »Dimmal.« skrivar um teir gomlu trolarnar m. a. soleiðis: »Kapitalister og Socialister delte broderligt goderne med hinanden í form af vilde trawler- indkøb og lod alle prispolitiske hem- ninger springe for ogsá at tækkes arbejderstanden<. Tann ið lesur hetta. má fáa ta fatan. at sambandsmenn ikki hava part av Máltráð 4 FØROYA PILSNAR EKTA MALTØL Foroya Bjór ØL- og MINERALVATNSVIRKI skuldini fyri at nógvir gamlir rustaðir trolarar komu inn í landið. Um alt hetta er so ofta skrivað, at tað býður mær ímóti at troytta lesarar- nar við hesum sama jappsinum upp aftur í saman; men hvørja ferð >Dim- malætting« roynir at villeida fólk við slíkum ósannindum eru vit noyddir at siga at sannleikin er beint tvørtur- ímóti hesum, sum »Dimmal.« roynir at fáa fólk at trúgva, Fyri tað fyrsta høvdu javnaðarmenn uppskot um at fáa nýggjar trolarar og onnur nýggj fiskifør til landi -— lesið t. d. bóklingin »Arbeidi til øll á sjógv og landi. Men alt hetta varð burtur- kveistrað av okkara mótstøðumonnum á tingi fyrst og fremst av sambands- monnum við >Dimmalættings sum láturverju. — So settu vit uppskot um, at einki skip skuldi koma til Føroyar, uttan føroyskir skipskønir og maskin- kønir menn høvdu sýnað tey og góvu teim sítt viðmæli. Men eisini hetta varð felt av okkara mótstøðumonnum. ikki minnst av sambandsmonnum. Latum okkum so sum rosinuna í pylsuendanum geva »Dimmalætting« tann kalda, nakna og beiska sannleika. at sambandsmenn sótu i vinnulåns- grunnsins stýri og stemmaðu har fyri at veita lán til allar teir gomlu, rustaðu trolararnar, sum inn komu til Føroyar og eisini fyri at veita lán til menn, sum keyptu onnur før — og trolarar — og sum »lod alle prispolitiske hemninger springe.« »Dimmalætting« rósar sær av, at hon »fremsatte advarsler« men løgið at hennara egnu partamenn gjørdu tvørturímóti hennara »advarslum«. Men tað gloymir hin gamla »Dimma« at fortelja fyri fólki. Hon man væl ikki hava gloymt hetta við vilja? J. H. Danbjørg Citrón sodavatn Appelsin limonada Hindber limonada Jerðber limonada Vanillie limonada Áppolinaris EINAR WAAG, Klakksvík Telefon 1225 Tórshavn Skipafelagið Feroyar Grót og skervur. ØU, ið vilja keypa skerv ella grót eiga at venda sær til kom- munukantérid. Grét og skervur megu verða goldin fyrst, áðrenn tey verða heimtað. s Á líknandi hátt kundi landshandilin við | einasta klædnaplagg hjá einum fiski: Bilstjórar verða ámintir, at teir ikki kunnu heimta grét ella | at:tíkið sær av innkeypinum av øllum | manni, søgdu teir, at hvørt einasta | skerv uttan við einum limi av vegnevndini ella einum umbeðsmanna útgerðarvørum spart milliónir. Hetta | oyra skuldi nýtast til at seta vøruprís- | fyri kommununa. |: vildi verið tann størsti stuðul at fingið | irnar niður. Hetta var tað bera bluff. Froðbiar sóknar kommuna dj