leygardagur 1. mai 1954síða 2

Nr. 18 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR 1. mei 1954 MINSTALØNIN - LØNJAVNINGAR- GRUNNURIN - FORSKOTSRINDANIN Fiskimannaverkfallið endaði við ti årslitid, at Landsstyrid gekk við til at tryggja fiskimonnum eina minstaløn, id vil bøta so mikið um kor fiskimanna, at vandin fyri hungri og halli er burturbeindur. Men at vinna hetta úrslit hevur kostað fiskimonnum og øllum sam- felagnum hóp av peningi. Kortini kundi alt hetta verið umgingið. Verkfallið var óneyðugt, fiskimenn nýttust ikki havt ligið heima, sam- felagið nýttist ikki havt mist tíggjutals miljónir av teimum støðugt afturvendandi verkføllunum. At hesin spurningurin kundi verið loyst- ur fyri mongum árum síðani, vilja vit vísa á her niðanfyri, við at endurtaka søguna um minstulønina, lønjavningargrunnin og forskots- rindanina. Minstalønin. Vit minnast øll, hvussu illa fiski- menn vóru fyrikomnir í byrjanini av seinasta heimsbardaga. Hin gamli fiskiskapurin varð av- lagdur og ferskfiskaveiðan tikin upp í staðin. Men til hesa vinnu kundu so fáir koma, og um hana var eingin sáttmáli. Limirnir duttu burtur úr fiskimannafeløgunum, ið so statt gjørdust veik og mistu takið á fiski- mannafylkingini til at kunna makta at gera nakað munandi í teirri nýggju umstøðum. Úrslitið var, at fiskimenn heldur enn at ganga heima við ongum vinn- ingi til at føða konu og børn við fóru at sigla við fiski uttan nakran ávísan sáttmála — og teir vóru vanliga so illa fyrikomnir, at teir tóku við tí, teir fingu. Og tað varð í minsta lagi, kunnu vit ætla. Tað vóru veruliga menn, sum góvu seg til at sigla fyri 150 kr. fyri túrin, sum reiðarin vann í tíggjutúsundatali fyri ikki at siga hundratúsundatali uppá. Hetta kundi ikki ganga søgdu umboðsmenn javnaðarmanna á tingi. í Javnaðarmenn útarbeiddu so eitt uppskot, sum var framúrskarandi fyri tíð sína og sum altíð vil standa sum eitt lýsandi fyridømi um teirra mið- vísa arbeiði á tingi fyri at bøta um trongu kor fiskimanna. Eftir hesum uppskoti skuldu allir fiskimenn fáa í minstuløn 700 kr. um mánaðin. Harafturat skuldu fiskimenn hava rætt til at fáa prosentligan part av ágóðanum (søluni) og rætt til at fáa lønina setta eftir rentabilitetinum og kríggsvandaumstøðunum. Og uppskotið hjá javnaðarmonnum fekk ein meiraluta á tingi fyri sær og varð samtykt, men tær 700 kr. vildu afturhaldsflokkarnir ikki ganga við til — tær vórðu kryplaðar niður í 500 kr. Seinni varð henda minstalønar- skipanin grundfest í javnaðarflokk- sins uppskoti um Lønjavningargrunnin Upprunin til lønjavningargrunnin var såttmålatrætan millum fiskimenn og útgerðarmenn. Partarnir vóru rendir fastir. Alt stóð í botni. Tá komu javnaðarmenn við upp- skotinum um lønjavaingargrunnin. Henda grunnin kenna allir fiski- menn, tí hann vann at enda ein meira- luta fyri sær, og fiskimannastætturin veit hvønn týdning hann mangan hevur havt, sjálvt um tað hevur eydn- ast afturhaldsflokkunum at krypla hansara upprumaliga tilætlaða virki rættuliga munandi. Tað kann altíð henda fiskimenn, at teir koma illa fyri við lítlum fiski, óhagþum. so íkki | kann verða talan um stórvegis innløgu av teirra fiskiskapi. Hesin grunnur skuldi tí tryggja fiskimonnum tað neyðturvuliga til lívsupphaldið. Bein- an vegin vísti virki grunnsins, at hann veruliga kom at roynast ein stovnur, ið røkja skuldi grundleggjandi og týdningarmikil lívsynjarmál fiski- manna. Men hóast hetta aftraðu aftur- haldsflokkarnir sær ikki við at seta uppskot um avtøku av hesum grunni. Hetta uppskot varð eisini samtykt á tingj av afturhaldsflokkunum, og har- við var einasta veruliga tryggjan fiski- manna fallin til jarðar. Fiskimenn gjørdu verkfall móti løgtinginum, og aftaná harðar og drúgvar tingingar í tinginum, fekst ein skipan aftur í lag, men tíverri var hon ikki so mikið sum til helvtar so góð, sum tann skipanin, ið javnaðar- menn høvdu uppskot um av fyrstun tíð. í Hetta árið fingu tí fiskimenn ikki fulla minstuløn. Verkfallið í ár, sum eftir tí, ið omanfyri er nevnt, kundi verið um- gingið bert allir flokkar høvdu havt tikið undir við støðu javnaðarmanna, endaði so við, at tær av javnaðar- monnum framsettu tryggingarætlanir verða settar í gildi. Forskotsrindanin. Royndirnar tey seinastu árini hava víst, at hin størsti vansin hjá fiski- monnum hevur verið, at teir ofta ikki í eitt heilt ár og meira hava fingið eitt oyra fyri fisk sín ella sum løn hjá illa á holdum komnum útgerðar- monnum. Viðgerðandi hesa ringu støðu hjá fiskimonnim kom formaður Suður- oyar fiskimannafelags J. H. Danbjørg fram við tankanum um eina forskots- rindanarskipan. Ár tingið setti javnaðarflokkurin uppskotið um forskotsrindanina. Hetta uppskot varð samtykt saman við einum fólkaflokksmeiraluta og sjálvstýrismonnum. Landsstýrið fekk í hendi at seta lógarfyriskipanina í kraft, og hetta kom at liggja undir Kr. Djurhuus, men synd var at siga, at eldur var undir fótum hansara at fáa málið framt til lítar. Eftir er nú at fáa hesa skipan at virka so fullfíggjaða sum ætlað eftir andanum í lógini. SEINASTU HENDINGARNAR UNDIR VERKFALLINUM Sunnudagin 25. apríl.: Fiskimanna- mannafelagið fær frænir um, at Vesturskin, id liggur á Havnini ætlar at sigla. Erl. Patursson fer á Skála- fjørðin við >Dúgvuni< eftir fólki fyri at steðga trolaranum. »Vesturskin« hevur 25 manns umborð og er í ferð við attoga akkerið inn, tá ið Dúgvan leggur at borði. At byrja við gongur tað heldur harðliga fyri seg, men at enda eydnast tað Erl. P. at fáa mann- ingina í land. Manningin noyðist at fara til húsar aftur. Áður enn leikur endaði umborð á »Vesturskini« var politimeistarin og ein politistur komnir umborð. Seinni kom »Vestur- skin« at kai og sigldi sama kvøldið á Vestmanna. x Mánadagin 26. apríl: Eftir áheitan frá Fiskimannafelagnum stevna fiski- menn av Skálafjørðinum og øðrum bygdum úr Eysturoy, Skopuningar, Sandingar, Nólsoyingar o. a. til Havn- ar fyri: at krevja løgtingið saman. Sama dag koma løgtingsmenninir J. Fr. Øregaard, Einar Waag og J. Chr. Olsen til Havnar. kl. 5 s. p. varð fundur hildin i kommunuskúlagarð- inum, har stjórn Fiskimannafelag- sins segði frá krøvum sínum: at fáa tingið saman fyri at tryggja fiski- monnum sámulig lønarlíkindi. Aftaná fundin var kravgonga út í Tinganes, har Hákun Djurhuus var staddur. Løgmaður var í Suðuroy og Rikard Long í Keypmannahavn. H. Djurhuus lovaði at svara kl. 10. Hann hevði síðan samráðingar við løgmanni. KI. 10 kom svar landsstýrisins, ið segði, at tað ikki vildi kalla tingið saman fyrr enn verkfallið var avblåst. Um somu tid varð stevat til fundar í løgtinginum, har møttir vóru umboðs- menn fyri Fiskimannafelagið og løg- tingsmenninir: J. Fr. Øregaard, J. P. Henriksen, Einar Waag, D. P. Danielsen, Hanus við Høgadalsá og Poul Petersen. H. Djurhuus og Martin Holm høvdu eisini játtað at koma, men ncktadu seinri. Í tinginum varð hildin drúgvur fundur. Teir hjástaddu løgtingsmenninir søgdu seg vilja gera, hvat teir kundu fyri at fáa tingið sam- an og finna eina loysn á verkfallinum. Poul Petersen, ið skuldi fara avstað áðrenn fundurin var lokin, var av eini miskiljing tíkin uttanfyri ting- húsið og tveittur innaftur, men fekk seinri eltir áheitan stjórn Fiskimanna- felagsins loyvi at fara frá tinghúsinum í øllum góðum. Seinni kom Erl. P. og las eina frágreiðing frá fundinum og segði frá, at javnadarmenn, sjálvstýris- menn og tjóðveldismenn vóru samdir um at kalla tingið saman eins og hvørjir tingmenn høvdu verið til steðar og hvørjir vóru í Havn, men ikki til steðar í tinghúsinum. x Týsdagin 27 upríl: Tingmenninir J. P. Davidsen, J. Kallsoy og S. P. Zachariasen komu til Havnar. KI. 114 kemur løgmaður aftur úr Suðuroy við 1 Ternuni. 200 fiskimenn taka ímóti honum. Tingmenn frá javnaðarflokk- inum og sjálvstýrisflokkinum og um- boðsmenn fyri fiskimenn gera fleiri royndir at fáa løgmann at kalla tingið saman, men hann heldur fast við støðu sína: verkfallið skal avblásast fyrst, síðani vil hann kalla tingið saman, men útum tað vil hann eingi lyfti geva. KI. 6 s. p. heldur Havnar arbeiðs- mannafelag fund í kommunuskúla- garðinum og lovar fiskimonnum at styðja teirra krøv. Føroya arbeidara- felag verður kallað saman til fundar. Kl. 1114 verður fundur aftur hildin í kommunuskúlagarðinum. Um eitt- tíðina verður boðað frá, at Føroya arbeidarafelag er farið til løgmanns at krevja tingið saman og vil hava svar innan ein tíma. Annars verður F. A. at gera samhugarverkfall um alt landið. Leitað verður eftir løgmanni alla náttina, men hann er ikki at finna. Leysasøgur søgdu, at lovað varð hon- um, ið fann løgmannin, 1000 kr. í virðisløn. Sama dag fer m/b »Brynhild« til Klakksvíkar fyri at steðga >Polar- stjarnuni«, ið er til reiðar at fara avstad. Seinri um dagin kemur »Brynhild« aftur til Havnar, men manningin á >Polarstjørnuni< noktadi at fylgja boðum Fiskimannafelagsins. * Mikudagin 28. april: Kl. 7 á morgni boðar norska útvarpið frá alverkfallið um alt landið. Kl. 914 fær løgmaður skriv Føroya arbeiðarafelags. Umbóðs menn fyrj landsstýrisflokkana: Martin Holm, Trygvi Samuelsen, J. Chr. Olsen og Poul Petersen stevna til fund- ar saman við landsstýrinum. Løg- maður boðar frá, at hann vil svara innan kl. 6 á kvøldi, hvat er langt uttanfyri = tíðarfreist F. A.s, sum um middagsleitið sendir boð um alt landið at gera fyribils samhugarverkfall. Kl. 1 s. p. heldur Havnar arbeiðsmanna- felag fund í Tórshøll um víðari fram- hald av verkfallinum, og F. A. stevnir til eykaaðalfund í Havn hósdagin fyri at viðgerða sama mál. Umboðsmenn fyri mótmælisflokkarnir hava sam- ráðingar við landsstýriðið, ið heldur fast um, at verkfallið skal avblásast fyrst. At enda gongur landsstýrið við til at geva Føroya Arbeiðaraf. skrivliga váttan um, at teir vilja tryggja fiski- monnum eina hóskandi minstuløn og kalla tingið saman kl. 4 s. p. fríggja- dagin, men framvegis við somu treyt- um, at verkfallið verður avblåst beinan vegin. Stjórn Fiskimannafelagsins og 3 umboðsmenn fyri hvørja sókn halda drúgvan fund í tinghúsinum. Nærum hvør maður hevur orðið. At enda eru allir samdir um at taka við til- boðnum. Eftir er at boða teirri stóru fiskimannafjøldini frá hesum. Hetta verður gjørt í kommunuskúlagarð- inum, Menn vóru ymiskir á máli um, hvussu fiskimenn fóru at stilla seg, men allir sum ein tóku við boðum felagsins um at avblása verkfallið beinan vegin. Samstundis sendi F. A. boð um alt landið at avblása teirra samhugarverkfall. Stutta løtu aftaná stevndu fiskimenn úr aftur Havnini aftaná at hava verið her útvið 3 sam- døgur. Crepe nylon-sokkar. Crepe nylonsokkar verða nú so væl gjørdir at teir av røttum áttu at borið navnið »f6lka- sokkar, At byrja við vóru teir so sum so, men nú er annaleiðis, Í dag eru teir samsvar- andi krøvini um einar góðar, sterkar, men hóast tað vakrar sokkar til skrivstovu- og krambúðarkvinnuna,< — stutt sagt til allar kvinnur, bæði húsmóður og arbeiðskvinnur. Crepe nylon-sokkarnir kosta 16 kr. parið, men tá ið teir halda leingi, eru teir væl ódýrari enn vanligir nylonsokkar. —