leygardagur 14. august 1954síða 2

i Me jo rr Nr. 32 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR 14. aug 1954 SEKSTAN FJÓRÐINGA LANDHELGI Sjómarksmálíð at loysa okkum til frama má ikki verða annað enn landsmálið mikla. Føroya javnaðarflokkur er heilur um hesa stoðu Vit krevja okkara seguliga rætt, ið er einki minni enn grundarlagið fyri at kunna liva her á landi. Sum P, M. Dam okkara framsøgu- maður á ting; undir sjómarksorða- dráttinum helt fram, eru vit tann ein- asta norðurlendska ljóðin, sum hev- ur haft skjalaligan rætt såttmåla- bundnan rætt til 16 fjórðinga fiski- helgi vid strendur okkara. Og tað vil vera meiri enn Ovugt, um vit skulu fara at gera sáttmála við í. d. Brettland um triggjasjomilamark við arai okkara strendur. áðrenn vil av a megi hava barst fyri 16 sjómílamark- inum, sum av dólskni og uttan ábyrgd- arliga luttøku okkara Føroyinga varð seinri broytt. fyrst til fýra fjórðingar og síðan til triggjar. Hava okkara menn, sum sluppu við til Lundunarsamráðingarnar verið kunnigir við okkara søguliga rætt? Hava teir lagt hann fram og barst fyri honum? Hesar spurningar megu landsstýris- menn okkara svara. Og her tørvar okk- um so sanniliga upplýsingar, lí í mál- inum, sum er lagt fyri tingid, er ikki eitt einasta orð um lað. Har liggja eingi skjól, ið siga. hvørja støðu okkara menn hava tikið og barst fyri. Har liggur einki av tí, ið menn kall- a »responsum«, rættanliga viðgerð, av okkara søguligu støðu og av okkara vinnuliga lívsrætti til grunnar og mið okkara, einki um at hesin lívsrættur okkara kortini hevur verið viðurkend- yvir 200 ár. skrásettur av avvarandi kongum. Kann vera, at menn av óviti ikki KOLASØLUMÅLID Á TINGI P, M. Dam hevdi fyrstur orðið og segði millum anna: Kolagrevstur er ein av teimum fåu vinnugreinum, hvar ið allur peningur- in. ið framleiðslan er verd. er vunnin teningur fyri landið. Hvørt tons. vit nyta av føroyskum koli heldur enn útlendskt er spard va- uta. Og spardur peningur er vunnin eningur. Ringanri landshúsarhald kann ikki hugsast enn at lata síni egnu råevni iggja ónýtt, meðan vit flyta inn í land- ið fyri hundraðir av túsundum í stað- infyri. Og serliga harmiligt er tað. tá ið:tað av sonnum kann sigast, at okk- ara egna råevni til tað ávísa brúkið er líka nytiligt, ja kanska betri. Tað kann sigast um tað føroyska kolid, at tað til húsbrúks er fult so volt sum nakað útlendskt kol, Allar húsmøður kunna já tta hesum. — Og hvat viðvíkur prisinum er at siga, at tað føroyska kolið er kappingarført. Umsóknarmenninir vísa á, at vit til húsbrúks í Føroyum nýta 20.000 t. Men teir hava ikki selt meiri út av plåssinum enn stiv sjey túsund. Nakað verður útflutt av Tvøroyri. Men tað man ikki liggja langt av leið, at inn- flutt verður um 10.000 tons av åtlend- skum koli til húsbrúks. Hetta hendir. meðan t. d. Hvalbingar hava um 2000 tons á goymslu og mega leggja høgg- arin frá sær og halda uppat at arbeið- a. Her er nakað galið. Og her kenna Hvalbingar seg illa vid, tá ið teir minn- ast tað. ið teimum við seinastu sam- ráðingum varð lovað, Teir settu prís- in niður við 10 kr. fyri at tryggja parunum kolið úl kaj | | | hava barst við fullari søguligari vitan. Tað er menniskjaligt, og tað er ikki fyrstu ferð. at vit hava sitid sum søgu- ligir dólgar. Men um so er. megu menn, ið hava ábyrgdina fyri. at vit hava verið so illa fyri í Lundun, vera teir fyrstu, ið harma tað og viðganga, at leikir megu flytsst umaftur. Ér manns mergur og dirvi í teimum. væntar hvor Føroyingur, at teir, um so er „sjálvir vera at:leggja krav fram um at taka uppaftur samráðingarnar vid Bretar. Oc hava teir verið søguliga vitandi og korlini ikki barst sum fyri lívinum "fyri okkara rætti til 16 fjórðingamark- ið. men kipt høvdid niður millum herðarnar og einans tikið vid bretsk- um kostum, ið ikki hava viljað latið samráðingarnar rokkið út um iríggja- sjómílamarkið „hava teir ikki hall fjøldina í Foroyum aftan fyri seg. Og sum demokratar skylda teir longu av hesum grundum at taka spurningin upp aftur á tí bógvi. sum leir í dag megu vera greiðir yvir, at fólkið í Føroyum vil hava hann viðgjørdan. Teir eiga ið hvussu er ikki rætt til at avgera sjómarkið, áðrenn fólkið hevur talað við valborðið. UPPSØGN AV SÅTTMÅLANUM Javnadarflokksins støða var: Av kurteisligum og diplomatiskum grundum fyrst at royna at fáa broytt fiskihelgissáttmálan í sátt og semju við Bretum. Men tá ið tíðin var gingin at royna pris. Men úrslitið varð tað syrgiliga. at daglønin fyri hetta ringa arbeiði fór langt niður Jiggur í maðal kanska ikki yvir 20 kr., samstundis minkaði út- fluttningurin heldur enn vaks sum vóa- að sambært tað .ið stillað varð teimum »i utsikt«. Hann fór at loyva sær at biðja ta heidradu nevnd, sum fekk hetta mål til viðgerðar. og hann vildi ikki minst skorda á tað háttvirda landsstýrið um : På beinanvegin at skipa so fyri, at før- oyskt kol verður heldur brúkt enn út- lendskt. Tað er eins nýtiligt, hartil kappingarført í prisi. Vit flyta nú sum sagt inn í landið um 10-000 tons av útlendskum koli. Hervið tapa vit nationaløkonomiskt 160 kr. ferðir 10.000, tilsamans kr. 1.600.000, sigur eina millión og seks hundrað túsund. Er nakað skilaleyst, so má sigast, all hetta oyðslusemi fyri landið må vera tað. Okkara land er ríkt. um tað hevur ráð til tílíkt. Men tað er mín von, at her verður it tren broyting i beina vegin .V til valutanina. Og vit treingja vera alt tað, ið gerast minni ll at kann fyri at verja arbeiði í landinum. serliga tå ið tað kann gerast uttan al dýrka fyri brúkarununum. Hann loyvdi sær samstundis við hesi áheitan at reisa spurningin um, al okkara sildafiskatrolarar fara at royna at nýta blanding av føroyskum og út- lendskum koli til at liggja uppbakkad- ir við. Menn halda hetta væl lata seg gera. Og tað man vera full so bíligt, um talan er um at nýta útlendski kol á goymslu her. Annað er, um tað hevur borið trolara til sjálvur at flutt heim frá Brettlandi bunkarkol til fiskiskip. Hetta kolid er sum kunnugt væl bilig- tkol, Men tað er ikki K så ; hj HEE r 01 á i Lk Ai dT Í dTi enn ekspor ———— —————— ————— hesa leið. og einki úrslit sást frá okk- ara ábyrgdarmonnum. legði flokkur okkara í fjør skriv á ting um at siga sáltmálan av 1901 upp og nýta tey tvey uppsagnarárini ll samráðingar. Fekst eingin sáttmáli í frið og náð- um innanfyri hesa tíð vildi so støða vera at taka til, hvat ið so var til ráða at taka. Fleiri vegir eru kanska at velja. Vil vita hvønn vegin Íslendingar eru gingnir. Vit vita eisini. at:altjóðarrættarvið- gerd kann fåast í lag, uttan strid nyt- ist al vera um bad Bretar eru gentle- menn. Oe vit vita. at Danir vilja vera okk- it fara eina og hvørja um ll hjálpar leið. ið byggir á spekt. sóma og fulla ettvísisligum kråvum og utaleysum dómstóli sum virðing fyri ri aveerdum av | t. d. altjóðarrættinum í Haag, ið teir … * } … 1 . . 2 R sjálvir hava latið skorið úr í rættar- trætu. teir hava haft við annað land. Her verður hugsað um Haag-dómin í Grønlandstrætuni millum Norðmena og teir. Stuttligt at síggja. hvussu >Dagblaðið< og aðrir í hes- um døgum royna at hilla monnum inn, at okkara føroyska javnadarmanna støða í sjómarksmálinum skal vera bundin av støðuni hjá okkara parta- monnum í Danmark. Hvørja støðu teir hava ,vita vit ikki. At teir hava tikið aðra støðu enu vit alment, mátti Dagblað- ið< og aðrir nú haft stundir at lært hin føroyska javnaðarflokkin at kenna. at teir kundu kent seg vísar í, at javn- aðarflokkurin ikki er og ongatid hevur verið bundin av øðrum enn tí., ið hann av sonnum heldur tæna okkara landi og fólki. Skuldi tað verið so, at javnaðar- a tíð av árinum reka ferskfiskafiski- skap við sølu í Bretlandi og harvið hava møguleika at flyta kol heim til at leggja á goymslu til t. d. sildafiskiskap. Fara einir 15 trolarar á sildina og taka bara 150 tons av føroyskum koli hvør, hjálpir tað ikki so lítið. Tað er yvir 2000 tons. 90 kr. tonsið gevur tað eina valutasparing uppá yvir 200 tús. kr. Og øll henda sparing er ar- beiðsløn. agt okkara flokks vegna mæla til, at ting okkara og lands- stýri í hesum kolamáli eins og í øll. um føri. har ið talan er um at verja arbeiði í samband við at nýta okkara egnu råevni heldur enn útlendsk, gera hvat ið tey kunnu makta,« segði Dam. >Ég vil sum Hanus við Høgadalsá segði seg at vera húgaðan fyri at nýta føroyska framleiðslu. har ið tað bar til. Men tað var kanska ikki møgu 11 tað. Hann greiddi so frå byrådsins | altid at gera kannan av at nýta foroyskt kolafon til stokara til tað tilætlada stóra hilaverk- ið til Tórshavnar skúla. Kånir menn niðri vildu ikki mæla til at nyta ein- ans føroyskt kolafon, men meintu tó. at:tað kundi nýtast blandað upp í út- lendskl!. Martin Holm undirstrikaði. hvussu ómelaliga væl tingið altíð hevði tikið undir við kolamálinum. Tad fór kan- ska ikki at bera til at siga, at einki åtlerdskt kol skuldi flytast inn. Vit kundu so knappliga kanska koma at vænta kol. Landsstýrið hevði verið so vælviljad, at tað nú hevði avmarkad innflutiningin til 7000 tons frå 10.000, Hann mælti til at nýta føroyskt kol og vísti á yvir fyri Hanus við Høgadalsá. at landsstýrið spardi 1000 til 1100 kr. um árið vid at vera farið frá olju til stokara við forovskum kolafoni sum hitaevni. Don) Potorsmy se0j sog pt vera fyri fløkkurin i Danmark ella aðrir flokkar har, ikki vóru samdir vid okkum i | sjomarksmålinum, verður okkura upp- gáva so við leimum sterku og góðu orundum, ið vit út frá einum føroysk- um sjónarmiði undirbyggja okkara støðu, at:telva við Danir og royna al fáa teir yvir á okkara síðu. Hetta gera vit við gleði og fullum treysti, lí vit vita. at:ið hvussu er hin danski javnaðarflokkurin fult út ásannar. al vit einans kunnu vera bundnir av lí, sum vit halda er best fyri okkara land og fólk. Vit hugsa, at vit kunnu siga hetta | eisini um hinar donsku flokkarnar, ið hava verið við til at samtykkja okkara stjórnarskipan, tí hetta er sjálvur erundvøllurin undir øllum okkara sam- arbeiði og samvinnu við Danir. >Dagblaðið< og aðrir gera ti bein- ast at kasta frá sær hasa ræðumynd- ina móti føroyska javnaðarflokinum. Eingin javnaðarmaður trýr henni. Eingin Foroyingur í heila takið letur seg villa av henni „tí allar royndir av javnaðarflokkinum í Føroyum vísa annnað. Ja, tær sýna beint tvørturi- móti: Javnaðarflokkurin hevur á loyn- iligum, haðani referat seinri er kunn- gjørt, sum í stjórnarskipanarsamráð- ingunum og øðrum málum. eins væl og á opnum fundum. altíð verið teir | stinnastu at vart ta støðu. ið gagnar Foroyum best — og tað uttan mun lil | mótstøðu utan fyr; Froyar. Eingin javnadarmadur í Danmark, eingin Dani, hvønn flokk hann so | hoyrir til, droymir um at broyting verður í hesum. Fuglafriðingarlógin er fyri á tingi. | Áður hevur staðið í lógini, hvørjir | fuglar, ið friðaðir eru. Nú er ætlanin | at broyta hetta soleiðis, at í lógini kem- ur at standa, hvørjar fuglar. ið loyvt er at skjóta. at nýta føroyskt heldur enn åtlendskt. | Kundi ikki lata vera at minna á, al | hann á sinni yvir fyri Martin Holm | og øðrum, tá ið talan var um el-verk | í Hvalbæ, heyði mælt til heldur at nýta | lað føroyskt kolasnúsið til drivkraf | enn olju. Og um tað hevdi verið gjørt. | | | | hevði betri verið vorðið í dag vidvi andi el-verkinum. Bláhamar segði seg vera fyri at lata trolarar royna við føroyskum koli, um tað kundi fånst til kappingarføran pris. Ment nytslan av føroyskum kol; hevði inar trupulleikar fyri teir, ið vóru um- borð. Oskunøgdin var so stór av hes- um koli. Men við góðum vilja kundi, sum Dam segði. so nógv lata seg gera. | Men prísurin mátti fara væl niður, um hann kundi kappast við enskan prís fyri kol, ið trolararnir sjálvir flyta. Bæði Dam og Holm talaðu seinri og vísu á, hvussu lítil daglønin nú var | hjá kolamonnunum. Hon kundi ikki fara longur niður. Tíverri kundi ein ikki vænta. at føroyska kolið kundi fáast bíligari frá kolhøggarunum. indreas Djurhuus upplýsti, at Vág bingar einans nýttu foroyskt kol. Tá ið Dam og Holm hildu. at Hvalbingar ikki kundu fara niður i løn, var at siga, at allir føroyingar vóru farnir niður í ársfortjenastu. Hann helt ann- ars, ai landsstýrið hevði gjørt tað, ið gerast kundi. Og tað var ein spurning- ur, um meiri kundi verða gjørt. Eina- ferð kom ein til markið. Tað var ein vist komin nú. Men hann unti kola- driftini alt gott. Eftir uppskoti frá P. M, Dam va málið beint i fíggjarneyndina. FØDINGARDAGAR: Í dag Andreas Jacobsen, Myrkjanoyri. Klakksvík. 70. 16. Frederikka Justæsen. Viðareiði, 80 og Petur Joensen, Vågsheyg, Klaks- vík, 50. I