hósdagur 18. apríl 2002síða 12

22 Nr. 73 - 18. apríl 2002 Nr. 73 - 18. apríl 2002 23 so frægt kunnu vísa til eina lóg um javnstøðu, hava vit onki, og tá er ómøguligt at broyta einan siðvenju, sum so nógvir føroyingar krampaktiga halda fast í. - Hví tey, sum ikki ynskja broytingar, øsa seg upp um lógina, skilji eg als ikki. Ongin noyðir tey at broyta sítt lív. Enn minni skilji eg, at hesi somu fólk vilja forða teimum kvinnum, sum ynskja at hava somu rættindini uttan mun til teirra kyn, í at fáa javn- støðu. Hugsa seg ov væl um Kvinnan, ikki minst før- oyska kvinnan, er aftur- haldandi og tekur ikki glað- beint av avbjóðingum, sum vísa seg. Ein orsøk er lutvíst sjálvsmyndin, kvinnan hevur av sær sjálv- ari, og tí nógv trúarsam- feløg ikki leggja upp, at kvinnan myndar sam- felagið. - Tað snýr seg fyri ein stóran part eisini um fyri- myndir. Sjálv havi eg eina mammu, sum hevur verið sjónlig í samfelagnum, og sum hevur torað væl. Flestar kvinnur hugsa seg væl um, áðrenn tær stíga fram. Tær hugsa fyrst og fremst um familjuna, um tað er rætt at taka arbeiðið fram um familjuna. Um kvinnan velur at lata vera við at raðfesta arbeiðið, tí hon noyðist, veit eg ikki, men eg eri sannførd um, at vit fyri ein stóran part eru bangnar fyri broytingum og eisini frælsinum, sum ein stór ábyrgd hevur við sær. - Ringa samvitskan hjá nógvum mammum, sum arbeiða nógv úti, kemst heilt vist av, at tær hava ábyrgd av flest øllum upp- gávunum heima eisini. Um bæði foreldrini eru um uppgávurnar heima á jøvnum føti, rokni eg við, at samvitskan hevði lætnað. Men vil mamman lata upp- gávur frá sær, skal onkur taka ímóti. At tað er ringt at sameina børn, heimalív og arbeiði, ásannar Annika Wardum Joensen, sum eigur tvey smábørn. - Eg kann ikki gera annað enn geva teimum rætt, sum siga, at tað er ringt at fáa alt at ganga upp í eina hægri eind. Eg havi stovnað mítt egna virki, tí eg ynski at nýta mín førleika uttan at vera noydd at arbeiða fast frá 8-16 ella longur. Nú er mítt arbeiði skipað soleiðis, at tað passar við familju- lívið og ambitiónum mín- um, nevniliga at vera leið- ari og átaka mær ógvuliga krevjandi uppgávur. Vit hava gentu í húsi, so okkum ikki nýtist at koyra børnini út tíðliga á morgni, og hava ta fríheit at síggja barna- garðin sum eitt stað, har sonurin, sum er trý ár er, fer at spæla, ikki plaserast meðan vit arbeiða. Hetta áttu øll havt møguleika til, t.d. við, at tað almenna letur skattafrádrátt til løn til húshjálp. - Pinku- og smábørnini fara ov tíðliga frá foreldr- unum. Sjálv haldi eg, at kvinnan er best til at taka sær av teimum smáu børn- unum og at tey eiga at vera heima fyrstu tíðina, í øllum førum í níggju mánaðir, men helst í tvey ár. Tað er nógv betri fyri børnini. Sjálvsagt skal pápin eisini gera seg galdandi. Hann kundi til dømis tikið far- loyvi eftir teir fyrstu níggju mánaðirnar í eitt nú tríggjar mánaðir. Pápar, sum fara í farloyvi og veruliga taka ábyrgd av børnum sínum, fáa somu kenslur og tætta sambandið við børnini og fáa umsorgan eins og mammurnar. Tað er ógvu- liga sunt fyri teir og sam- felagið, og samfelagið fær av tí sama størri fatan fyri umsorgan og hvussu rað- festingin í samfelagnum skal vera. Myndin er tíverri ikki soleiðis, tí fatanin fyri, at páparnir í størri mun fara av arbeiðsmarknaðinum eina tíð, er ikki nóg stór. Tað liggur í øllum førum ikki í luftini, at tað er í lagi at fara heim. Vánaliga viðferð Sjálv hevur Annika Ward- um Joensen sitið í einum stjórasessi í nøkur ár og framman undan í einum leiðarastarvi. Fyri góðum tveimum árum síðani gjørdi hon av at fara úr starvinum á Ferðaráðnum, og grundin var eitt nú ómetaliga negativa viðferð- in og umrøðan, hon fekk, ikki minst frá fjølmiðlun- um. - Tá ið eg gjørdist stjóri, var eg púra óroynd í einum so høgum starvi. Men frá fyrsta degi gjørdi eg mítt allar besta og kundi vísa á nógv góð úrslit. Eg visti, at eg legði eitt arbeiði eftir meg, sum førdi til nakað gott, men fleiri ferðir hendi tað, at álop komu á meg í fjølmiðlunum. Uttan mun til, hvat eg segði, varð tað vent og snarað. Samstundis hendi tað, at eg átti eitt barn. Eg føldi tað sum eina ógvuliga stóra ábyrgd at fara frá tí og yvirhøvur at fáa alt at ganga upp. Hvør grundin er til, at intensiteturin í álopunum á hana var so stórur, hevur Annika onga hóming av. - Stjórin, sum sat undan mær og tann, sum kom eftir meg, báðir menn, hava fingið frið. Fá hava sett spurnartekin við nakað, tann fyrri gjørdi, og ei heldur við nakað, sum tann núverandi ger. Einasta dømið, sum kann saman- berast við tað, eg var úti fyri, er viðferðin Helena Dam á Neystabø fekk til endans. Hví eggja kvinnum at taka á seg leiðandi størv, tá ið tú sjálv hevur ringar royndir? - Ert tú ein almennur persónur, skalt tú tola at verða spiltur út. Men komi eg aftur í ein leiðandi sess, hevði eg gjørt nógv øðrvísi. Tað er ógvuliga umráðandi at skilja ímillum persónin og arbeiðið, og ikki taka vánaliga umrøðu persón- ligt, hóast hon er persónlig. Tað, sum eg havi lært av øllum er, at tað tú gert skal vera so gott, at eingin kann seta ein fingur á nakað. Tað sigst, at kvinnur krevja so nógv av sær sjálvum. Eg varð tvingað til tað. - Sjálvsagt skulu kvinnur bjóða seg fram. Jú meiri vanligt tað verður, at kvinn- ur eru í leiðandi størvum, jú minni áhugavert verður tað at umrøða kvinnurnar so- leiðis sum eg havi upplivað tað. Mær dámar vald. Hóast tað var ómetaliga hart at kenna seg úthongda í fjølmiðlunum, fari eg ikki eina aðru ferð at halda meg aftur. Ynskið at vera við til at gera mína ávirkan galdandi og taka avgerðir, er hjá mær størri enn óttin fyri at verða hongd út, sigur Annika Wardum Joensen at enda í viðtali. - Avleiðingarnar av, at kvinnur ikki mynda okkara samfelag, er, at flestu samfelags- bólkar mistrívast, ikki minst kvinnurnar, sum í so stóran mun framvegis hava ábyrgd av børnum og heimi. Tær kvinnur og teir menn, sum tilvitað góðtaka, at menn einsamallir skulu stýra samfe- lagið, eru ikki greið yvir avleiðingarnar. At lata menn stýra øllum, er at vísa teimum størri álit, enn teir megna at bera, sigur Annika Wardum Joensen, samskipari hjá Javnstøðunevndini KVINNUVAL Turið Kjølbro Fleiri kvinnur skulu á ting. Tað hevur Javnstøðunevnd- in sett sum mál, og tí er samskipari settur og nýggj endurskoðað heimasíða gjørd. Á heimasíðuni, sum Annika Wardum Joensen, er sett at samskipa, er hópin av nýggjum tilfari, spenn- andi og aktuellum greinum og teigum, sum alt nemur við kvinnupolitiskar spurn- ingar. - Hesa stuttu tíðina, eg havi arbeitt fyri Javnstøðu- nevndina, havi eg fingið eina heilt aðra mynd av teimum fólkum, sum bjóða seg fram til valið. Øll hava verið sera fyrikomandi, øll hava nógv at bjóða í poli- tikki og eg síggi bara menn- iskjuni, als ikki, hvønn flokk tey hoyra til, sigur Annika Wardum Joensen. Samfelagið er ikki lagað til okkum, sum liva í tí, heldur Annika. - Tað sýnist sum at mátin, vit hava skipað okkum uppá, hoyrir eini aðrari tíð til. Veruleikin er, at flestu samfelagsbólkar fáa ikki tað pláss og tær sømdir, sum teir skulu hava fyri at trívast. Hetta er løgið, tá ið hugsað verður um, at tað eru vit sjálvi, sum skapa og reka samfelagið. At kvinnur lítla og onga ávirkan hava á føroyska samfelagið, sæst á nógvum økjum. Fáar kvinnur eru í politikki, fáar í leiðandi- og stjórastørvum, og ongar í ovastu leiðsluni í peninga- stovnunum og somuleiðis fáar í privatum fyritøkum. - Okkara áhugamál verða ikki røkt, tá ið vit ikki eru við til at taka avgerðirnar, og tí verða tær umstøður, sum vit eru ónøgdar við, ikki broyttar. So annað- hvørt mugu vit kvinnur fara uppí part, ella mugu vit vísa teimum sum ráða, hvat er vert at leggja seg eftir, tá samfelagið og landið skal mennast. - Tá ið kvinnur ikki gera seg galdandi, har maktin er, hevur tað við sær, at tað eru menninir einsamallir, ið gera av, hvar pengarnir skulu brúkast og ógóðarnir fara, bæði í tí privata og almenna. Tað nýtist ikki at vera soleiðis, at kvinnur bara taka sær av umsorgan og menn av fíggjarviður- skiftum. Koma fleiri kvinn- ur á ting, verður umsorgan- arparturin í samfelagnum raðfestur og tikin í álvara, og soleiðis fáa kvinnur frígivið orku til at taka sær av øðrum málum. Mistrivnaður Avleiðingarnar av, at kvinn- ur ikki mynda okkara sam- felag, er, at nógv okkara mistrívast, ikki minst kvinnurnar, sum í so stóran mun framvegis hava ábyrgd av børnum og heimi. - Tey - skuldi kanska sagt teir -, ið sita við valdið og gera av, hvussu okkara samfelag skal vera, um- boða ikki alt fólkið. Hetta kemur týðiliga til sjóndar á nógvum økjum í sam- felagnum, sum verða lágt raðfest. Vit taka okkum ikki at teim sjúku, gomlu, børn- um og øðrum, sum vit áttu. Tey fáa als ikki tær sømdir og ta virðing, tey sum menniskju og borgarar hava uppiborið og hava krav uppá. Tær kvinnur og menn, sum tilvitað góð- taka, at úti í samfelagnum ráða menninir, meðan tær stýra heima, eru sostatt ikki greiðar yvir avleiðingarnar. At lata menn avgera alt, er at vísa teimum størri álit, enn teir megna at bera. Eg skilji ikki kvinnur, sum treytaleyst góðtaka onga ávirkan at hava, uttan so, at tað er tí, at tær ikki ynskja broytingar, men halda, at samfelagið er júst so sum tað eigur at vera, sigur Annika Wardum Joensen. Hoyrast, men. . . Eru kvinnurnar fáar í tali á tingi, eru tær hinvegin raskar at gera vart við seg, og tær eru sum heild sjón- ligari enn nógvir menn. - Tað er ikki nóg gott, at tær virknu kvinnurnar, sum eru í politikki, hoyrast væl. Tær eru ov fáar og eru í hvør sínum flokki. Tí kunnu tær ikki ávirka so nógv. Meirlutin ræður og kvinnurnar eru tí noyddar at laga seg meiri til menn- inar enn øvugt. Ikki allar kvinnur á tingi taka støðu kvinnupolitiskt, ei heldur arbeiða allar tilvitað fyri kvinnupolitisk sjónarmið. Spurningurin er so, um tað er ein forðing fyri størri javnstøðu, at tær ikki tilvitað gera vart við ójavnar í samfelagnum. - Nógvar kenslur eru knýttar at kjakinum um javnstøðu. Sigur tú tína meining alment, er vandi fyri, at tú verður ópopuler. Úttalar tú teg fyri javn- støðu, ert tú reyðsokkur, tosar tú hinvegin ímóti javnstøðu, ert tú gamal- dags. Men nógv tey flestu sum úttala seg soleiðis, hava misskilt javnstøðu- lógina, tey vita ikki, hvat lógin snýr seg um. Lógin gongur bara út uppá, at øll fólk verða mett sum javn- bjóðis menniskju, ikki sum kyn. Kjakið um javnstøðu vísir, hvussu ringt tað er at bróta og broyta vanar. Javnstøða eigur at vera alment mál, heldur Annika. - Tað er ov stór ábyrgd at leggja á kvinnuna, sum ynskir broytingar, at hon sjálv skal skapa javnstøð- una. Hóast tað almenna ikki kann ella skal blanda seg í innanhýsis viðurskift- ini í heimunum, hevur tað almenna skyldu til at virka fyri javnstøðu og í gerðum sínum vísa, at tað er ynskiligt og rætt at krevja javnstøðu. Um kvinnur ikki Samfelagið er ikki lagað til okkum, sum liva í tí - Tey, sum ráða og stýra her á landi, umboða ikki fólkið sum heild, men bert partar av tí, sigur Annika Wardum Joensen Mynd: Jens Kristian Vang - Okkara áhugamál verða ikki røkt, tá ið vit ikki eru við til at taka avgerðirnar, og tí verða tær umstøður, sum vit eru ónøgdar við, ikki verða broyttar. So annaðhvørt mugu vit kvinnur fara uppí part, ella mugu vit vísa teimum sum ráða, hvat er vert at leggja seg eftir, tá samfelagið og landið skal mennast, sigur Annika Wardum Joensen Mynd: Jens Kristian Vang KVINNUVAL C M Y K 23 22