mikudagur 5. januar 1955síða 2

i f, 5, januar 1954 FOROYASOSIAL-DEMOKRATUR Semingsuppskotid til stjórnarsam- gongu undirskrivad: Sambandsflokkurin. Sjálvstýrisflokkurin. fólkaflokk- urin, sjálvstýrisflokkurin og sambands: flokkurin um eitt stjórnargrundarlag, Leingi reyðraðust teir áðrenn full semja varð. Men so varð verkið lokið og lagt fyri javnaðarflokkin við tilboð um at vera við til at mynda nýggja lands stýrið uppá. UPPSKOTIÐ ELLA SAMGONGU- SEMJA teirra fólkaflokks- manna, sjálvstýrismanna hevði hesi 16 sambandsmanna, punktini: 1. At landsstýrið beinan vegin legg- ur til rættis, og stuðlar monnum til at fara undir uppbygging av skipaflota: num gjøgnum realkredittstovnin og á nátt, soleiðis at útbyggingin av virkj- um uppi á landi, orsakað av iskaframleidslu, verður at fara fram í 10skandi mun, so at fólk fáa mest møg: størri uligt arbeiði av fiskinum. áðrenn hann verður avskipaður. Roynt verður viðvíkjandi uppbygging av skipaflota- num at virka fyri, at tann privata íløg- an kann fara niður í 10 psi. 2. Um so er, at fiskimenn og reiðar- ar ikki á vanligan hátt koma á samt um lønarsáttmálar, eru flokkarnir altíð til reiðar at hjálpa til at fáa semju í lag, t, d. soleiðis at sønarsáttmálin fyriset- ur, at fiskimadur fær ein part í fastari løn um mánaðin, til konu ella eftir yn- ski, meðan restin verður goldin við av- rokning eftir sáttmála. 3. Flokkarnir vilja vera við til gjog: num landsstýrið at hava gjølla eftirlit við allari innflytan av vørum fyri at tryggja okkara fíggjarviðurskifti best møguligt. — Landsstýrið hevur umsit- ingina av fremmandum gjaldoyra. Vørur við lægri prísi frá einum seljara: landi enn øðrum fáa fyrimun, meðan tær dýru verða tálmaðar ella forðaðar. I. Landsstýrið rindar ou. kr. 93 tús. fyri húsaognir royndarstøðinnar í Hoyvík og á Sandi, og yvirtekur har: við jarðagrunnin og kongsjørðina. — Grunnurin verður umskipaður sum landbúnaðarhypotek. — Lóggáva um arvaskifti av uttanbíggjajørð verður tikin upp til kanningar og viðgerðar. 5. Landsstýrið fær í lag eina fastari skipan av undirvísingini í skúlunum, so meira dentur verður lagdur á før- oyska søgu, religión, samfundslæru og virðing fyri landsins lóg og rætti. Har tað eftir lóg eigur at vera nýtt føroyskt mál, skal tað fremjast. 6. Landsstýrið samráðist við ríkis- stýrið fyri at fáa í lag skipan ella tørv- and; broyting i felagsmálum hareftir útreiðslur, ið standast av felagsmálum, verða byttar meira javnt. 7. Landsstýrið fær allarskjótast skil á teimum ágóðum, sum løgtingið hev- ur hjá ríkiskassanum frá krígstíðini (útlagdar dýrtíðarviðbøtur ríkiskasans vegna). 8. Grannskoðanin av landsins al Fólkaflokkurin. Framburðsfelagið. mennu roknskapum verður at skipa heima í Føroyum. 9, Fyri at gera umsitingina biligari má farast undir at byggja neyðturvi- lig hús, so flest almennu stovnar og skrivstovu eftir rationaliseringsskipan kunnu vera undir somu lon, eins og nýtt tinghús eigur at vera bygt, men eiga kanningar viðvíkjandi fíggjarliga erundarlagnum fyrst at fara fram. 10. Samferðsluvegir verða at út byggja sum skjótast. 11. Fólk undir almennari forsorg skattafrí fyri eykaskatt: fiskivinnu- skatt og tílíkan skatt. av ti parti av teirra inntøku, ið er frå almennar; sid u. … 12. Roynt verður at fáa fastlagt eitt meira rætvist og fyri føroysk við- urskifti hóskandi lønarlag viðvíkjandi almennum lønum. 13. Landsstýrið verður at samråd- ast við rikisstyrid um politivaldid i Føroyum við ti endamáli, at hetta verð- ur skipað sum landspoliti, sum B-mál: státurin letur helvtina av kostnaðinum, løgting og kommunurnar helvtina. — Kommunurnar halda støðirnar. 14. Viðvíkjandi sjómarkinum um Føroyar verður givin serkonum løg frødingum upp í hendi at útvega alt tað tilfar, sum fyriliggur í hesum máli, og verða teir bidnir um at geva lands- stýrinum sína sakligu hugsan um, hvussu víðari framferðin skal verða. við tí endamáli at fáa okkara sjómark sett so langt til havs, sum tað eftir mill umlandaviðurskiftum er gjørligt, utt- an at vit harvið binda okkum til, at hetta skal vera ytsta mark fyri alla framtíð, Út frá hesi sakligu hugsan eig- ur tingið at taka støðu viðvíkjandi sátt- málanum av 1901 ella hvat ið stá skal koma ístaðin fyri hann. 15. Tann soiala lóggávan verður eft- ir førimuna at skipa best møguligt. 16. Ein treytin fyr; samgongu um skipan av landsstýri er, at heimastýris- lógin verður óbroytt. Fólkaflokkurin. Sambandsflokkurin. Sjálvstýrisflokkurin. Framburðsfelagið. Upp á spurning javnaðarmanna um støðuna hjá samgonguni til læknamál- ið. landshandilsmálið og havnarbygg: ingarspurningin, varð dikterað av Há- kun; Djurhuusi sum punkt 17, 18 og 19: >17. virka fyri at Klakksvík verður loyst við samráðing eykaútreiðslur læknafløkjan í á lógligan hátt uttan fyri landskassan. 18. Møguleikarnir fyri at seta á stovn eina útgerðarmiðstøðu verða al kanna. 19. (Havnargerðirnar vilja neyv- kunna gerast vegna peningakravið til endurnýggjan av skipaflotanum).« Av fundinum, ið hetta skjalið var til viðgerðar á, møttu sambandsmenninir Jóhann Poulsen, fólkatingsmaður og Trúgvi Samuelsen, sakførari. Og tá id J. P. Davidsen spurdi sam bandsmenninar, um teir ikki vóru til sinnis at broyta nakað í uppskotinum, svaraði Jóhann Poulsen sambands: flokksins vegna: NEI og segði, at støð an var endalig. Sum áður upplýst, segð; javnaðar- flokkurin nei takk fyri at vera 4. hjól í eini stjórnarmyndan á tílíkum grund: arlagi sum at kalla í ongum punkti gekk javnaðarmanna áhugmálum á moti. Við hesum skjali í hendi ljóðar sam: handsformannsins avsannan av at sam- bandsflokkurin hevur gjørt sáttmála við fålkaflokkin, sjålvstyrisflokkin og framburðsfelagið um at — yvirtaka kongsgóðsið sum spekulatiónsobjekt (tryggjan fyri hypteksbankaobligatió- nir) heldur illa — viit minnast sam- bandsins sáttmála við javnaðarmenn. Tílíkt kann tí ikki koma okkum dátt við. em „ [| SANNUR ARBEIÐ- ARAPOLITIKKUR Ikki finnist meira enn hin eini sanni arbeidarapolitikkurin — sosia- lisman. javnaðarmannapolitikkurin. — Hetta hava arbeidarar í vesturheimi ásannað. 4 milj. eru ti samskipaðir í sosialistaflokkar. — Sosialisman er runnin út frá teirri arbeiðandi fjøldini. Sosialisman er fólksins sanni vilji. Hon er lívsregla teirra arbeiðandi. Eftir hesi lívsreglu eigur alt at laga seg: eftir henni verða vit at veita teimum gomlu, sjúku, minni mentu, fátæku, ja, øllum treingj- andi fullgóðan stuðul til lívsins uppi- hald — eftir henni skulu vit skipa okkara fólka- heim, har fá hava ov mikið, men færri ov lítið. Nationalisma — ovur- eins væl og okkara rættarsamfelag, undirnationalisma — er størsti kreft- skaði fyri ta arbeeiðandi fjoldina á sjógvj eins væl og á landi. Hetta hevur Meslingar og spanska sjúka. Í Norðoyggjum hava gingið og ganga framvegis bæði meslinagar og spanskasjúka. Í stoðum hava mesling: arnir verið rættuliga ringir. Í bygdum, har teir ikki hava gingið í mong ár. vórðu fleiri illa viðfarin, serliga tey mest tilkomnu. Nakað undan doyði tilkomin drongur av hesi sjúku Har hava teir ikki gingið í 17 ár. Framvegis eru nøkur, ið ikki hava fingið leir, men nú mugu jólum í Hvannasundi. tey nógvu vera avgjørd. Læknin hevur vaksinerað tey smærri børnini í yms um bygdum. Spanska sjúka gongur víða hvar. — Eisini hon hevur verið mongum nóg bágin, 40 hitastig hava ikki verið ó- vanlig, men hjá teimum, ið hava farið varliga við sær, hevur gingið reiðiliga skjótt og væl att sloppið aftur á føtur. F Nr. Í I —ewiiwen arbeieðarafjøldin kring um allan heim- in ásannað. Tí eigur hesin kreftskaðin at verða hildin burtur, so langt sum ar- beiðarafylkingin orkar hetta megnar- tiltak, Tí tær samfeldu krefturnar móti arbeiðarafjøldini eru ovurstórar og al oftast ovursterkar. Fyrst er tað kapital- urin, ið ger seg galdandi sum arbeidar- afíggindin mikli. Hann sveipar seg inn í ymisk litaði skálkaskjól, fyri at fjala sítt sanna andlit. Hygg bert fólkaflokkurin í stríðsár- unum miklu. Hesin kreftskadin gongur aftur i teimum ovur: og undir nattionalu skad- a kreftunum í okkara samfelag. Eitt nú samband og loysing. Hvørgin teirra eigur livilíkindi, uttan so teir bjálva seg í eina aðra kápu, ið krógva kann teirra veruligu ætlanir. Hvørgin kann vinna meiraluta í fólkinum uttan dygg- an stuðul frá teirri stóru fjøldini — ar beiðarafjøldini. Ti klæða hesir úlvar- air seg í seyðaskinn og so veitra teir og lokka teir eftir arbeiðarafjøldini. Men hóast hvørt hugsandi menniskj- a veit, at samband eins væl og loysing er ramur deyði og undirgangur fyri teir fíggjarliga veiku arbeiðara- og fis kimannaheimini, so dugir hesin úlva- politikkurin í seydaskinni tó at finna sær hald millum teirra, ið harðast vilja verða rakt av hesum deydspolitikkinum — kreftskaðin í samfelagnum verður alt størri og størri. Mi er tað umráðandi, at arheiðara- fjøldin kennir sína skyldu móti for- fedrum sínum og kammirálum sínum úti um heimin og fylkist við teimum um hina sosialistisku stevnuna, ið sprottin er år rættvisum arbeiðara- hjørtum og sum framborin og fram- hildin verdur av hini rættvisgerandi ar beidarastevnuni — sosialismuni. Hvor dagur må ti verða vígdur arbeiðandi fjøldina til betri livikor og stríðnum at heyja hina sosialt rættsinni — sosialismuni — javnaðar- politikkinum. Livilíkindi ella -- Fiskiparturin gevur = yvirhøvur monnum ikki onnur líkindi enn tey at æna, ikki at liva. Hvat kann bøta hetta? Gingu vinnufeløg at marki hjá hvørjum øðrum og ikki su mnú, inn um, var tann meinbogin burtur. Hetta gerst, um fiskimenn fáa rein- an bruttosáttmála. Latið fiskimenn fáa teirra part í veiðini til virkan og sølu undir einum, og kunnu teir tá útvega sær keypara, hava teir sjálvandi sama rætt til 75 pst. lán í veiðu sum reið- arar hava nú. Tá kundu teir fingið salt- fiskaavrokning so skjótt lándað var; men tá teir framvegis eiga fiskin og kunnu fáa turkingarlán, vilja teir tá eisini fáa tann ágóða, ið turking gev- ur. Var hetta gjørt vildu fiskimenn kunnað kravt eina almenna álítandi prísseting við einum manni frá hvørj- um felag og løgtingsvaldum formanni við ábyrgd yvir fyri tinginum, t. v. s- Føroya fólki, og tá fyrst var grundar-