mánadagur 10. januar 1955síða 2

” "… N dr. FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR KOMMUNISTISKT AT UNNA MED- MENNISKJUM AT LIVA VÆL OG VIRÐILIGA, SIGUR FOROYATIÐINDI. »FørovatiJindi« er samband:blað - iga learn. Krist an Djur og serst huusar, lø mann.. Tað er afturhaldandi, fiskimannafigzindaligt; tað er ikki við tá ið tað fer í hernað móti arbeiðara: o: mýkindum, sosialismuni, sosialistum og teirra odd- amonnum. Einki skal verða gjørt teirri arbeið- andi fjøldini til bata. Hon må gjarna líða hungur og hall — men hitt al menna legtingið, má ikki leggja seg út í tað. — Hon má gjarna ganga til grundar, uttan at nøkur hjálp verður veitt henni, so hon fær ta tørvandi stríðsmegina, ið hon má hava fyri at halda uppi ollum lívi her á landi. Ikki tí — Feroyatíðindi er ikki ein- samalt málgagn fyri hesi áskoðan. Tak hini afturhaldsblødini — t.d. Dimmu og Dagblaið — les tey, og tú verður brátt varur vid, att øll eru tey meinlík — hvassir tindar á sama torn- arunni. — Beinan vegin sum »Føroyatidindi« frætti, at javnadarmenn høvdu sett fram uppskot til frama fyri lonar: og livilíkindi fiskimanna, brá tað brand- inum og legði í hernað móti javnaðar- monnum, tí teir soleiðis vildu hava hitt almenna at gera tey neyðugu tiltøk fyri at sleppa samfelagnum undan oyðandi verkfalli og orrustu og fiskimonnum undan svárum vinnu og inntøkumiss- um, soleiðis sum hent er teimum í fleiri fylgjandi ár Javnaðarmenn siga: fiskimenn skul- u fáa 800 kr. í minstulon og haraftrat 15 oyru fyri kg av fiski, annaðhvørt hesin 15 er veiddur vid båti ella kip: undir Føroyum, undir Íslandi i unendi við Bjarnoynna ella aðra „úir. Ram:r konmunistar!! tveitir Foroy- tíðindi eftir javnadarmonnum, Ja, blað ð spyr: hvat munnu nú lledioft og Kampmann fara at siga um parla- menninar í Føroyum, og hvat munnu teir fara at siga til at hava ein kommu- nist í millum sín í fólkatinginum ? Við ødrum orðum: tað at unna sin- um medmenniskjum at liva væl og virðiliga í sínum egna landi er kom- munistiskt, og teir, sum slíkt finna uppá, eru kommunistar. Fiskimenn skulu nærum sáttmála- leysir og við ongar; tryg od ella vissu fyri at vinna eitt einasta oyra tvingast avstað at veiða, og teir, sum hætta sær at leggja út í bardaga fyri av sonnum at tryggja fiskimonnum eina rímiliga løn og hampilig livilíkindi, skulu mis- kennast í eygum fólksins og skírast við heitum, ið eru lítið umtókt í vestur: heimi í dag. Hetta er aðalsjónarmið >Feroyatíð- indi«. Sosialistapolitikkurin skal avlivast, hann ikki vil fylgja afturhaldinum og bert lata standa til, uttan at hugsa um liv og lagnu teirra arbeidandi. FORMANNSSKIFTI Á ársaðalfundi Havnar arbeidsman- anfelags segði formaðurin J6han Norð- foss at hann ikki ynskti afturval. Til formanns varð valdur Martin Kúrberg, ið var formaður frammanundan Jóhan Norðfoss. Martin er kendur við nútíð- ar fakfelagsrørslu frá Danmark av. 800 KR. OG 15 hvørjum vári er so statt her á landi at skipaflotin liggur fyri teymi, fiskimenn ganga vinnuleysir. Sein- astu tvey árini hava í so máta verið tey ringastu. Várið 53 fór heilt fyri einki. Verk- fallið endaði mest sum úrslitaleyst. — IS hvussu so var, var einki vunnið pen- ingaliga, tó at høvudssøkin er at vinna peningaliga. Tað er peningurin, ið er lívsnervan hjá fiskimanninum, tí av honum skal ikki bert hann liva, men eisini konan, børnini og so sjålvt heim: ið og tað, ið tí torvar á ymiskan hátt. /árið 54 fór á sama hátt. Sáttmála- betur vórðu ongar; men í staðin játt- aði hitt almenna 800 kr. í minstuløn. Tað er eingin loyna, at henda minst: alønin umvegis er illa umtókt av teim- um flestu. Ikki tí, tey flestu unna fisk- imonnum sjálva minstulenina; men tað sum harmar fólk er hátturin, ið hon verður fingin til vegar uppá. Dyggur skattur varð lagdur á allar borgarar samfelagsins. At teir >stóru< komu at gjalda eitt sindur aftrat, má haldast rætt og rímuligt. Har eru ráð: ini. Men tað, at eisini gomul, sjúk, av- arbeiðskonur og lamin, lærlingar, mong onnur, ið einki hava at lata av, OYRU FYRI KG. komu undir hetta skattaórættvísi, tók veruliga dåmin av minstulønini, At minstalønin hevur verið misbrúkt dylst ikki. Tíverri er tað soleiðis við allari sosialhjálp; men harfyri má hon verða; tí vit kunnu ikki lata tey nógvu svíða fyri, at nøkur einstøk altíð eru til reiðar at misbrúka teir góðar, ið samfelagið roynir at tryggja sínum í- búgvum- Sum fiskimaður var eg tí ovurfegin, tá ið eg las uppskot javnadarmana, har sagt verður, at minstalønin frá fjør skal standa við; men at fiskimenn nú skulu fáa 15 oyru skoytt uppí kilo- prísin á fiski. Verður hetta uppskot framt, koma allir fiskimenn at fáa lut í tilskoti log- tingsins. Tá koma eisini teir, sum í fjør bert máttu gjalda, at fáa sin part. Hetta vil skapa kappingarhug og rudda burtur orsøkirnar til misbrik, Eitt annað ovurstórt framstig er, at hin órætvísi toskaskatturin verður av: tikin, og at vit í staðin fáa ein serligan stórmannaskatt og útfluttningsgjald at rinda hesar eykaútreiðslur hins al menna við Tað er tí mín vón, at uppskotið frá javnaðarmonnum verður væl undirtik- ið av ellum legtingsmonnum og framt - til frama fyri allar partar. Tað eru hvorki fiskimenn el'a landið sum heild, ið tola hesi oyð- and; verkfollini. Ølum starvsfelo;um ynski eg gott nýttár. sjálvir Fiskimaður- Hond í hond. Tann økonomiski og sos'alpolitiski spurningurin kemur sterkari og ster! ari fram. Fakinternationalin og aðrir yrkisinternationalar hava stoðugt hes- ar spurningar á lofti. Tað er á tí øko- nomiska og sosialpolitiska økinum tær stóru og samlandi uppgávurnar fyri- liggja. Spurningurin viðvíkjandi arbeiðar- anna luttøku og avgerðarrætti i drifts- leiðslunum verður meira og meira 10. januar 1955 brennandi í flestu londum. Har má ein stig fyri stig vinna fram bæði fak- felagsliga og politiskt og sjálvandi skal hin stigvisa framgongdin hjá hesum báðum tåttunum í arbeiðarstørsluni Tað fakliga og politiska vera javnfjar. fellur saman. Sole:ðis gjøgnumføra 40 líma arbeiðsv.ku. Hir. framleið-lan ger eisini tá ið tað ræður um at støvu | hækkandi henda spurning meira og meira aktu- ellan í ollum framkomnum londum. — v.ð framhaldandi rationalisering kann framleiðslan alsamt hækkast, sjålvt um arbeiðstíðin verður stytt við 8 tímum um vikuna. Tey, sum gera hitt tyngsta og grundleggjandi arbeiðið, skulu sjálvandi hava sín part av teirri øko: nomisku framgongdini. Tí mugu varð- arnir flytast fram, ikki bert skonom- iskt, men eisini sosialt, har spurningur um ekta trygd er fremstur. SKÚLASKAPUR OG MENTUNNARLÍV Menning og vekstur í mentunnarliv- inum hevur altíð verið eitt av fremstu málum sosialistanna. Afturhaldið hevur altíð verið trekt á hesum eki. Eitt væl útbygt mentunnarlív krevur pening, nógvan pening. Men tá ið tað kemur so vítt, at pen“ ingurin skal fáast til vega, tá svíkjur afturhaldið. Í Foroyum hevur ikki ver- ið frægari enn aðrastaðni, men heldur nógv verri vorðið á tann hátt. Her hevur tí mentan verið ein mis- trívningur. Ein mistrívningur, sum dýrt at standa. Og tað verður okkum dýrari og meinari í hverjum, um aft- urhaldsflokkarnir fáa loyvi at sita við ræðinum, tí vit og mentan og anda- lig menning er grundarlagið undir ein- um og hverjum framburði, á hverjum oki tað so er talan um, andaligum ella handaligum, materiellum. Verið vís í tí, at munandi mentunar- lig framstig verða vit ikki at fáa fyrr enn sosialistarnir fáa avgerandi orðið á okkara stjórnarsessum. Tí einans so“ sialistarnir hava stevnuna so fullfiggj- aða, at hin peningaligi spurningurin kann verða loystur. Allastaðni, har ið sosialistarnir hava haft ræðið ella verið so mannsterkir, at afturhaldið, óttafult fyri fólksins dómi, ikki hevur torað at strítt ímóti tí harða sosialistiska trýstinum fyri mentunar- ligum framburði, hevur mentunarlívið haft gróðralíkindi. Tey sosialistisk sty rdu "londini standa tí mentunnarliga nógv fremri, enn tey kapitalistiskt stýrdu londini. Har ið landið ger seg til harra yvir peningaorkuni, kunnu allir samfelags: spurningar lættliga verða loystir, men stavnhaldið afturhaldsflokkanna er, at stórmenn skulu ráða yvir peninginum og skalta og valta yvir teimum, sum teimum lystir. Landskassin verður tí altíð í hond- um afturhaldsins ein peningaligur mis trivningur, ið einki orkar, Ein veikur landskassi er ein lands ólukka. Tað vil ti vera líka ort at krevja, at fólkaflokkurin, minni tj6dveldisflokkurin við síni loys- sambandið og enn Aðr. lærustovn. ingarvillu skulu loysa t. d. allar spurn- ingar í samband við hægri og lægri skúlaskap okkara, sum at royna at oysa úr einum tómum brunni. Sosialistarnir kunnu harafturímóti gera tað. Teir hava prógvað, at teir eru fúsir til verka. Vit kunnu taka sum dømi, hvat ið er hent á mentunnarøkinum í Svøriki. har sosialistarnir hava sitið vid stjórn- yvir 20 ár, um ikki altíð arvaldinum í við meirluta, so tó har útundir: Í fylgjandi talrøð er fremra talið, tá ið teir tóku við. seinni talið tað sum er nu-) 1932-33 1952-53 milj.kr. 8,7 608 milj.kr. 26 370 milj. kr. 1,7 9,3 milj-kr. 83,5 507,0 milj. kr. 0,04 7,9 Vitskap., listo.a. milj. kr. 0,8 — 26,0 Lærdir skålar Yrkisskúlar Fólkaupplýsing Fólkaundirvís. Her er vissiliga nakað hent. Men kortini halda sviar, at nógv er eftir at gera. Men so leingi sum sosialistarnir sita á stjórnarpallinum er eingin vandi fyri, at steðgur kemur í tey stóru ment: unarframstigini. Hava vit ikki nógv at læra av svi- m! Og tá mest av øllum: AT FYLKJAST UM SOSIALISM- UNA. Nytt ordasavn. Í heil; 10 år hevur Hvalvikarlærarin Jógvan við Ánna arbeitt við einum før- oyskum orðasavni. Orðasavnið er nú liðugt, ein partur eisini reinskrivaður. Farið verður nú undir prentingarar- beiðið, ið væntandi verður gjørt á Landsprentsmiðjuni. Leingi, ja, alt ov leingi hevur okkum vantað eitt tílíkt orðasavn. Hetta verð: ur bæði lesandi og skrivandi fólki ein ovurstór hjálp og ein dyggur stuðul. Jógvan við Ánna er gitin frøðingur í føroyskum máli, so eingin ivi er um, at hetta er fullfiggjad verk id hann her hevur greitt úr hondum. Ein lítil partur av orðasavninum hevur verið prentaður í Skúlablaðnum.