leygardagur 9. apríl 1955síða 3

9. APRÍL i955 SOSIALURIN SOSIALURIN Utgevari: FØROYA JAVNADARFLOKKUR Bladstj.: Villi Sørensen. Box 76. PRENTSMIDJAN Å HEYGSBREYT TELF. 1820 . , Frælsi — åbyrgd. Undir hesum heiti hevur svenska fráhaldsráðið sett í verk eina lands- umfatandi propagandu fyri sjálv- disiplin og fólka-fráhaldi. Brenni- vínshandilin er vorðin fríur, so nú ræður um at fyribyrgja teimum vánaligu avleiðingum, ið ætlandi vilja koma til sjóndar at byrja við. Staturin hevur sett hóp av pen- ingi í hetta upplýsingararbeiðið, ið nú er sett í verk. Allar fólka-sam- skipanir skulu luttaka. Filmur og nýmótans reklamateknikkur verða tikin í brúk. Alkoholspurningurin skal lýsast frá medisinskum eins væl og sosialum sjónarmiði. Og alkoholforsorgin skal betast. Ein hin stersti vandin er hitt sokallaða »ungdomssuperiet«, ið er at finna í ollum samfelagsstættum. Skúla- ungdómurin er einki undantak, tverturímóti. Viðurskifti, ið leggja stóra ábyrgd á skúlan eins og heimini. Ræðandi reður og skriv hava onga sjónliga ávirkan. Tað kann vera freistandi at mála hin versta upp á veggin; men ein kemur onga leið við at nýta negativ virkisam- boð. Tað eru bara tey positivu, ið hava nakra ávirkan. Menniskjan má kenna seg frælsa. Hetta gildur fyrst og fremst tey ungu. Tí megu tey varnast alt tað, ið bindur og ger tey ófræls, hvat teir gomlu drykkjusiðirnir so ofta enda við. Ungdómurin má heldur ikki ganga leiðir, sum tey eldru hava slóðað; men heldur sína egnu. Okkara tíð hevur so nógv at bjóða av ødrum fjølbroyttum møguleik- um, id kunnu hugtaka hitt unga sinnid, at alkoholid ikki eigur at verda so avgerandi. Vid frælsi fylgir åbyrgd — yvir fyri sær sjålvum eins væl og ødr- um. lkki ein ábyrgd, ið kennist sum ein tvingsul, men heldur sum Frælsið í einum de- mokratiskum landi er treytað av solidariteti og felagsskapi. Tann ótryggleiki, tað vesældømi og tað offur, ið alkoholisman hevur við sær, er tí eitt mál, ið viðkemur ollum. Hver einstakur eigur tí eftir fyrimuni at gera sítt besta fyri at nøra um røttu uppfatanina av ti frígeringararbeiðinum, ið her liggur fyri. Fremsta mál er at venda fólka- hugsanini: at fólkið, og tá fyrst og fremst ungdómurin, skal fata, hvat ið her leikar á. Tá vilja fólk vísa virðing fyri teimum avmarkingum, ið altíð vilja band við rúsd eini rættindi. vera neyðug í sam- kaspurningin, ann- aðhvert ein er samdur við teimum ella ikki. Praktisk tiltok eru eisini av størsta týdningi, serstakliga við endamálinum at gera frítíðina so ríka og nyttuga sum gjørligt. Dám- urin í øllum lupplysingararbeidinum má gerast friskari og ljósari. Hetta ar nakað, ið serliga limirnir í frá- haldsrørsluni eiga at leggja sær í geyma. Einans fult frælsi, sætt og væl skipað upplýsingararbeiði kann loysa rúsdrekkaspurningin til fulnar. Arbeiðsins vigvøllur. Tap av mannalívum og materi- ellum virðum í bardagatíðum ella av náttúrhendingum kunnu skaka okkum. Vanlukkur, sum henda í dagliga arbeiðslívinum, eru ikki so heilt óvanligar, men tær skaka okkum ikki á sama hátt. Úr Noreg verður sagt, at har henda 100.000 arbeiðsvanlukkur ár- liga. Hitt beinleiðis framleiðslu- tapið av hesum er 300 milj. kr. Leggur ein heraftrat tey minkaðu arbeidsevnini, sjúkrahjálp og tær négvu útreiðslurnar, ið heimini mugu bera, kemur hin samlaði missurin upp í 500 milj. kr. Aftrat hesum koma so tær ávirkanir, ið hin skaddi og hansara familja má bera. Nógvar meður og bern sita ofta eftir við ongum. Arbeiðsvanlukkur verða altíð at henda. Fiskimenn og sjómenn eru altíð í vandafullum arbeiði. Eisini arbeiðarar uppi á landi eru ofta í slíkum arbeiði, at vandin fyri van- lukku er til staðar. Tað finnst valla eitt yrki, har ikki vandi fyri lívi og limum er til steðar í vissum forum. Við góðum atgerðum kunnu hesar vandaumstødur í flestu forum minkast niður í lítið og einki. Ar- beiðstíðin hevur ovurstóran týdn- ing. Tey sum gera vandamikið ar- beiði mugu altíð vera í form. Hitt Kemiskar reinsimaskinur. Ein ungur maður kann fáa eitt sett kemiskar reinsimaskinur til eitt klædningareinsarí, fyri uttan nakra sum helst útbetaling. Við- tey komandi kann fáa tólini uppá avbetaling ella eisini kunna gjaldast við partabrøvum í fyritøkuni, Áhugaði kunna senda tilboð og fyrispurningar til POSTBOX 175 Í HAVN GRÓT OG SKERVUR ið vilja keypa skerv ella grót, eiga at venda sær til Øll, kommunukantórið. Grót og skervur megu verða goldin fyrst, áðrenn tey verða heimtað. Bilstjórar verða ámintir, at teir ikki kunnu heimta grót ella skerv uttan við einum lími av vegnevndini ella einum umboðs- manni fyri kommununa. FROÐBIAR SÓKNAR KOMMUNA Lysid í SOSIALINUM! minsta brekid, orsakað av mødi, kann føra til vanlukku fyri tey sjálvi og onnur við. Har, ið arbeitt verður við maskinamboðum, má strangligt eftirlit fara fram, so ongar vanlukkur kunnu henda av barum óskettni. Eingin arbeiðari eigur nakrantíð at geva seg til ar- beidis við amboðum, ið ikki åvisi- liga eru í slíkum skili, at hann við tryggleika kann líta á, at tey und- ir ollum vanligum umstødum kunnu verða honum at meini. Teir, ið arbeiðsamboðini eiga, tosa ofta um, hvat teir váða, men teir seta kortini ikki lív og heilsu í váða. Teir kunnu missa og vinna, alt eftir sum príslagið skikkar sær. Missur og tap standa ofta í sam- band við hina dagligu leiðsluna. Nakran persónligan vanda eru vinnulívsmenninir ikki útsettir fyri. Um tað gongur illa við eini fyri- tøku, hevur tað sjáldan nakra ávirkan á lívsuppihald ella trygg- Síðan vit tala um mýs og menn. »Hvadan kemur hasin demitturin frå% Tað er nu langt síðan, at gomlu hjúnini sótu við eldin og konan setti manninum henda spurn- ingin og fekk til svar: >Spyr eftir! Hann kemur frá Amerika, haðan allur óreinskapurin kemur frå«, Ikki var logið, hon spurdi so. Har sprongdu teir nú í bygdini, leyst og fast, dvørgasteinar og kyrja- steinar, so hart, at verøldin skalv. Og vakran morgun sær sólin, hon kanska bara nakrar svartar bræddar steinar, har sum vit nú hava eitt grønt land. Kjarnorkuspreingjan hevur tá gjørt sítt verk. Men hetta er ikki alt Amerika. Nú hava vit sitid í Sjónleikarhúsi- num og nomið ein annan part av fjara landi, upplivað eitt kensluborið listarverk, seint ein tá rísir, hesum sum man kámast. Væl verið tykkum, Havnar sjónleikarfelag og frú Sig- urleifsdóttir. Jú, Amerika er annað og meira end kjarnorkuspreingjan. Hvussu hava vit ikki — í stórsta meina- loysi, sjálvandi — havt teiti í >býtt- linginum«, vitfirringinum, sum so láturverdur og bylkjandi gekk mitt innan ímillum øll okkum yrætt- siktadu«. Pearl S. Buck gav okkum bókina »Barnid, ið ongantíð vaks upp«, ævisøguna um barnið, henn- ara egna hold og blóð, sum hon við blødandi hjarta mátti lata frå sær — »jarda tað livandi« tí tað ikki hevði fingið vit sum hini. Nú er vent á firðinum. Hesi mannafelagsins stjuikbørn eiga nú livsins rætt eins væl og tey rætt- síktaðu. Teirra sål er viðurkend. Stór fjøld av heimsins bestu monn- |} |} | |} Í leika hins einstaka vinnulívsmanns- ins. Heilt annarleiðis er vorðið hjá teimum, sum í arbeiði teirra berj- ast við vandar og tíðum seta lív og heilsu upp á spæl annaðhvert á sjógv ella landi. Tey lata seg ikki klokka og geva ikki upp, um ein vanlukka hevur nomið tey pín- liga, ella um vandaumstødurnar framvegis eru til staðar. Tey leggja út av nýggjum, fara aftur til ar- beiðis, sum um einki var hent. Tað er nakað stórt og virðismikið í slíkum holdningi. Fyrst og fremst má tað tí vera samfelagsins skylda at leggja til brots fyri at tryggja tey arbeiðandi móti vanlukkum, og síðan at tryggja tey móti sakni og troti, um van- lukkan hendir. Eitt sindur eru vit komin ávegis, men framvegis er hetta eitt arbeidsøki, har nógvir nýskipanir og nógvar broytingar eru at gera. um og kvinnum eiga her lut í máli. Har hava vit ikki minst hev- undum sum Pearl S. Buck og John Steinbeck at takka. Vit hava nú nomið hjartaslagið av Ameriku. Tað sakar einki um »hann heldur sær at teiti, ið ikki varir av« tey flestu av okkum mundu vera rørd til tára av Lenna, vitfirringinum. Har var sanniliga sál. Og sæl eru tey í andanum fá- tæku, har fór hann við hevjadum hondum og glampandi eygum inn í hitt fyrijáttaða landið, inn í tað himmiríkið, sum blámaðurin stakka- lin hevði og fleiri við honum. mist trúnna uppá, At fara at drepa vin sín, heldur enn at lata hann falla í manna- hendur, eru tung spor. Hini kundu tó væl verið tyngri, eingin er førur tað, ti saman ytað er eins maður at meta um og at meta hov, ongantíð hevur skamtað dýpið f«. Sælur hann, ið teimum sporum er -spardur. Hans Dalsgaard