fríggjadagur 19. apríl 2002síða 3

4 Nr. 74 - 19. apríl 2002 Nr. 74 - 19. apríl 2002 5 Ísraelska avgerðin at endurherseta fleiri palestinskar býir er tann størsta forðingin fyri einari vápnahvíld í Miðeystri, sigur amerikanski uttan- ríkisráðharrin eftir ta miseydnaðu friðar- ferðina MIÐEYSTUR Árni Joensen Amerikanski uttanríkis- ráðharrin, Colin Powell, var týðiliga vónsvikin, tá hann endaði friðarferð sína í Miðeystri. Tvær vikur eftir at amerikanski forsetin, George W. Bush, hevði kravt ísraelska afturtøku, mátti Colin Powell, ásanna, at ísraelsku hermenninir framvegis eru í teimum palestinsku býunum, og at teir hava hersett fleiri bygdir og býir síðani. - Hetta er tann størsta forðingin fyri, at tað ber ikki til at fáa vápnahvíld millum partarnar, segði amerikanski uttanríkisráð- harrin. Ímeðan geva ísraelsmenn og palestinar hvør øðrum skyldina av, at einki kom burtur úr ferðini hjá Colin Powell. Palestinski sam- ráðingarleiðarin, Saeb Eerekat, segði í gjár, at ísraelski forsætisráðharrin, Ariel Sharon, hevði gjørt alt fyri at forða fyri, at Powell skuldi fáa nakað burturúr. Ráðgevin hjá Sharon, Dore Gold, segði miku- kvøldið, at ísraelsmenn vóru til reiðar, men at palestinski leiðarin, Yasser Arafat, hevði einki tilboð um vápnahvíld. UTTAN ÚR HEIMI Búskapur og vinna: Dýrari bústaðir Alt bendir á, at tað verður dýrari og dýrari at keypa sær bústað í Noregi. Ein forsøgn hjá norsku byggivinnuni sigur, at umleið 24.000 bústaðir verða bygdir um árið tey bæði næstu árini, samstundis sum kanningar vísa, at tað er neyðugt at byggja 30.000 bústaðir um árið, um prísvøksturin skal halda seg á sama støði saum tann vænt- aða inflasjónin. Byggivinnan sigur, at ov fáir bústaðir verða bygdir, tí trot er á grundstykkjum og byggi- og býarætlan- um. Harafturat verður víst á, at Húsbankin nøktar ikki eftirspurn- ingin. SAS gevst Skandinaviska flogfe- lagið SAS missir nógvar pengar av rutum, sum geva hall, og tí hevur felagið sett sær fyri at gevast við flúgvingini á fleiri leiðum. Samstund- is er ætlanin at umskipa hina flúgvingina. Eitt nú er ætlanin at gevast við flúgvingini í Norðurnoregi, sum fe- lagið Widerøe skal yvir- taka, og flúgvingin mill- um Keypmannahavn og tríggjar smærri býir í Svøríki verður niður- løgd. SAS hevur eisini gjørt av at gevast við flúgv- ingini til Syðra Streym- fjørðin í Grønlandi, tí hon gevur hall. Tann rutan steðgar 1. apríl næsta ár. Grønlandsfly, sum SAS eigur 38 prosent av, flýgur eisini til Syðra Streymfjørðin. Verða kanska skattað Fleiri norðmenn, sum hava keypt sær íbúðir umborð á marglætis- skipinum "The World", kunnu nú vænta sær rokning frá norska skattavaldinum. Skatta- valdið hevur roknað seg fram til, at teir einstøku eigararnir kunnu vænta sær rokning upp á millum 2000 og 3000 krónur um dagin ella upp í umleið eina milli- ón krónur um árið. Talan er bæði um inn- tøkuskatt og ognarskatt. Skattavaldið sigur, at tølini eru fyribilstøl, tí tey eru ikki liðug at virðismeta íbúðirnar umborð á skipinum. Úr Norðurlondum: Í skúla við hús Í Noregi vísir ein nýggj kanning, at talið á børn- um, sum ganga í skúla heima við hús, er nógv størri, at almennu skúla myndugleikarnir siga. Kanningin vísir, at 385 børn fáa frálæru í heiminum, og tað er tríggjar ferðir so nógv, sum talið hjá myndug- leikunum er. Á lærda háskúlanum í Oslo, sum hevur gjørt kanningina, halda tey, at tann stóri munurin stendst av, at skráset- ingin hjá myndugleik- unum er ikki nóg góð, men ein orsøk er iva- leyst eisini, at almennu skúlamyndugleikarnir hava lítlan áhuga í at nema við evnið, siga tey. Norsk bløð skriva, at síðani ein skipan við heimafrálæru kom í gildi fyri níggju árum síðani, eru tað alt fleiri og fleiri børn, sum velja at ganga í skúla við hús. Alt ov nógv Stýrið fyri teimum donsku dómhúsunum hevur nú boðað stjórnini frá, at tað ber ikki til at taka av tey 480 skriv- stovustørvini, sum stjórn- in ætlar at spara burtur innan dómsvaldið næstu fimm árini. Stýrið sigur seg hava roknað seg fram til, at umleið 100 størv kunnu takast av. Stýrið fyri dómhúsun- um sigur, at ætlar stjórnin at taka meiri enn umleið100 størv av, fer tað at darva einari tí, sum stýrið kallar eina rímiliga menning í teimum donsku dóm- stólunum. Vænta ófrið Felagsskapir, sum ætla sær at skipa fyri mót- mælistiltøkum í sam- bandi við fundin hjá Heimsbankanum í Oslo í juni mánað, eru ó- samdir um framferðina. Á einum fundi í vikuni skutu nakrir av felags- skapunum upp, at til- tøkini skulu vera friðar- lig, men ein triðingur av umboðunum vildi ikki taka undir við tí. Løg- reglan í Oslo ber tí ótta fyri ófriði í sambandi við fundin. Upprunaliga skuldi Heimsbankin halda fundin í Stockholm, men tá svenska løgreglan helt seg hava fingið nóg mikið av ófriðinum undir ES-fundinum í Gøteborg, valdi bankin at flyta fundin til Oslo. Ongar tekniskar forðingar eru fyri, at Ísland kann søkja um limaskap í ES ÍSLAND OG ES Árni Joensen Seinastu tíðina hevur nógv verið gjørt burturúr, at ein stórur meiriluti av íslend- ingum er fyri, at Ísland skal taka upp samráðingar við ES um limaskap. Hetta hevur serliga vakt ans í Noregi, og nógvir norskir politikarar hava gjørt greitt, at fer Ísland at søkja um limaskap, eigur Noreg at gera tað sama beinanvegin, so londini kunnu samráðast samstundis. Norsku po- litikararnir siga, at tað er betri at samráðast saman við íslendingum enn at hava íslendingar sum mót- part seinni. Íslendski forsætisráð- harrin, Davið Oddsson, er ímóti íslendskum ES- limaskapi, og tað sama er norski forsætisráðharrin, Kjell Magne Bondevik. Dávið Oddson hevur sagt, at íslendskur limaskapur kemur neyvan upp á tal fyrr enn umleið 2010, og tí hevur norski forsætisráð- harrin roynt at sissa hinar norsku politikararnar og at vissa teir um, at norðmenn hava góða tíð. Ongar forðingar Men forkvinnan í ting- bólkinum hjá íslendska javnaðarflokkinum, Brynd- is Hløðvarsdóttir, heldur ikki, at íslendskur ES- limaskapur er so fjarur, sum forsætisráðharrin vil gera hann til. - Tað eru ongar tekniskar forðingar fyri, at Ísland kann søkja um limaskap, og at tær neyðugu broyt- ingarnar í grundlógini síðani verða framdar eftir stuttari tíð. Er politiski viljin til tess, kann hetta gerast aftan á altingsvalið í mai næsta ár, og so kann grundlógin broytast, tá tað nývalda Altingið kemur saman næsta heyst, segði íslendski andstøðuleiðarin við norska blaðið Aften- posten í gjár. Hon ávarar norðmenn ímóti at halda, at nakrar formligar forðingar eru fyri einari skjótari ES-tilgongd í Íslandi. - Tað eru veljararnir, sum avgera, hvussu farast skal fram. Metingarnar hjá forsætisráðharranum vísa bara hansara tvørrandi vilja í ES-málinum, sigur Bryndis Hløðvarsdóttir. Norski forsætisráðharrin, Kjell Magne Bondevik, hevur víst á, at skal ís- lendska grundlógin broyt- ast, skal broytingin sam- tykkjast tvær ferðir við einum altingsvali ímillum, og at tað fer at taka rúma tíð. Forkvinnan í tingbólk- inum hjá íslendska javn- aðarflokkinum vísir í hes- um sambandi á, at í Íslandi kann tingið upploysa seg sjálvt, og tí er einki ávíst mark fyri, hvussu langa tíð ein slík lógarbrotying tekur. Norska Stórtingið skal harafturímóti sita alt val- skeiðið. Ísland kanska ES-búgvið longu næsta ár Ísraelska hersetingin er tann størsta forðingin fyri friði – Ísraelska hersetingin av bygdum og býum á Vestara Áarbakka er størsra forðingin fyri friði, sigur amerikanski uttanríkisráðharrin, Colin Powell Mynd: Reuters Danski forsætisráð- harrin stendur ikki til at vika í sínari áskoð- an um Føroyar. Tað ger Tórbjørn Jacob- sen heldur ikki, og mikudagin brustu teir báðir enn eina- ferð saman í Fólka- tinginum. Líka ósamdir sum hinar ferðirnar, teir hava verið í hólmgongu í fólkatingssalinum. FYRISPURNINGUR Magnus Dam Keypmannahavn Hóast Tórbjørn Jacobsen hevði boðað frá, at uttan- umtosið nú skuldi fáa ein enda, so hava orðini hjá danska forsætisráðharra- num neyvan ljóðað sum annað enn júst hetta í oyru- num á føroyska fólkatings- manninum. Teir báðir brustu enn einaferð saman í fólka- tingssalinum mikudagin, og eins og hinar ferðirnar, forsætisráðharrin hevur svarað fyrispurningum frá Tórbjørn Jacobsen, kom ósemjan teirra millum týði- liga til sjóndar. Teir eru ikki samdir um støðu Føroya, og tað letur til, at sama hvussu nógvar fyrispurningar, Tórbjørn Jacobsen setur, so koma teir ikki nærri einari semju. Tórbjørn Jacobsen vildi hava forsætisráðharran at viðurkenna, at føroyska fólkið sambært fólkarætti- num er ein tjóð, eitt fólka- rættarligt subjekt, og at før- oyska fólkið hevur sjálvs- avgerðarrætt samsvarandi fólkarættinum. Landsstýrið og undanfar- na stjórnin vóru alt annað enn samd um hesar spurn- ingar, og Tórbjørn Jacobsen segði seg hava varhugan av, at nýggja stjórnin hevur somu støðu sum stjórnin hjá Poul Nyrup Rasmussen. Hann vildi tí hava eitt greitt svar uttan uttanumtos frá danska forsætisráðharra- num um hesar spurningar. Sama svar sum áður Standardsvarið hjá undan- farnu stjórnini var, at av- gerðin um fullveldi liggur í Føroyum, og kemur ein umbøn um hetta úr Føroy- um, so verður hon eftirlík- að í Danmark. Sama svar var aftur at hoyra í fólka- tingssalinum mikudagin. Anders Fogh Rasmussen kundi ikki viðurkenna tað, sum Tórbjørn Jacobsen vildi hava hann at viður- kenna. – Nýggja stjórnin hevur júst somu støðu sum undan- farna stjórnin. Nevniliga, at stjórnin og Fólkatingið fara at virða eitt ynski frá føroy- ska fólkinum um fullveldi, um eitt sovorði ynski kem- ur. Tí kann eg ikki geva Tórbjørn Jacobsen ta vátt- an, sum hann vil hava, segði Anders Fogh Rasmussen. – Tað er púra greitt, at Føroyar eru ikki ein statur, og líka greitt er tað, at før- oyska fólkið er eitt fólk. Alt hetta kunnu vit síggja í heimastýrislógini, og tað er hana, stjórnin heldur seg til, segði forsætisráðharrin, sum vísti á, at orðið ”tjóð” ongan greiðan rættarliga týdning hevur, og at fólka- rætturin brúkar orð sum ”statur” og ”fólk”. Ikki færri enn tríggjar ferðir endurtók Tórbjørn Jacobsen spurningarnar hjá sær, og triðju ferðina setti hann seg sjónliga ónøgdur niðuraftur í stólin hjá sær. – Tað er ikki danska Fólkatingið, sum skal sita við rættinum til at gera av, um Føroyar skulu vera ein statur ella ei. Hesin rætturin liggur eina og aleina hjá føroyska fólkinum. Eg endurtaki spurningarnar einaferð enn, tí eg haldi, at føroyska fólkið hevur krav uppá svar, segði Tórbjørn Jacobsen. Skuggaboksing Men forsætisráðharrin kun- di bert geva sama svar, sum hann fleiri ferðir var komin við. At tað ikki er danska stjórnin, sum forðar fyri, at Føroyar fáa fullveldi. – Kemur ein tílík umbørn úr Føroyum, so verður tað so. Tí havi eg eitt sindur ilt við at skilja, hvat Tórbjørn Jacobsen heldur vera trupulleikin, segði Anders Fogh Rasmussen, sum helt framferðina hjá Tórbjørn Jacobsen minna um skuggaboksing. – Tórbjørn Jacobsen kann gott halda, at Føroyar, føroyska løgtingið, føroy- ska fólkið stendur yvir don- sku grundlógina, men tað er og verður eitt rættiliga teoretiskt kjak. Tað hevur í veruleikanum ongan týdn- ing, tí ein breiður meiriluti í Fólkatinginum og skiftandi danskar stjórnir hava stað- fest, at kemur eitt ynski frá føroyskari síðu um full- veldi, so fáa føroyingar tað. – Tórbjørn Jacobsen roynir tí at halda lív í einum teoretiskum kjaki, og hetta er skuggaboksing móti ein- um ósjónligum fígginda, segði forsætisráðharrin, sum fekk seinasta orðið í hesari hólmgonguni teirra millum. Eitt fólk – ikki statur Tórbjørn Jacobsen roynir at skuggaboksa móti einum ósjónligum fígginda, heldur danski forsætisráðharrin, sum mikudagin var í enn einari hólmgongu við føroyska fólkatingsmannin. C M Y K 5 4