týsdagur 6. september 1955síða 2

A NR. 34 Hví trýtur okkum góð | RENTSMIDIAN veidifør? Vit kundu havt tey! Harmiligt at vita sær, at vit høvdu kjansir fult so gédan sum Íslendingar at fáa nýggj og tíðar- hóskandi for. Men afturhaldsflokkarnir hann. Í 1943 — eitt ár áðrenn Íslend- ingar komu við sínum endurnýggj- ingarpláni — legdu javnaðarmenn fram fullfíggjað uppskot til endur- nýggjan av okkara skipaflota. Vit áttu peningin tá. Í uppskotinum vóru fullborin lógaruppskot um, hvussu ið vit skuldu fáa peningin til nýtslu, uttan at einstaklingurin ið átti, »risiker- aði< nakað. Javnaðarmannauppskotið var ein spiltu 5 ára ætlan: 25 nýggir stáltrolarar og eitt ávíst tal av smærri og størri linubåtum! Skilanevnd skuldi standa fyri keypinum ella byggingini av nýggju fiskiførunum. Men afturhaldsflokkarnir hesa stórfingnu tilætlan jog í staðin: Menn, ið vilja seta pening í skip og fáa tilsøgn um bankalán uppá 1. veðrætt skulu fáa uppi- skoytslån frå Vinnulánsgrunninum. Og so runnu menn å leistum til Bretlands, Danmarkar og Íslands at keypa gomul skip. Ødrvisi var í Íslandi! Har samtyktu teir ein endur- nýggingarplán, ið at kalla var eitt avrit av tí uppskoti, sum javnaðar- menn í Føroyum settu fram eitt år skjótari enn teir. Og í dag hava teir at kalla bara nýggj, tíðarhóskandi før, harundir um 50 nýggjar stórar trolarar. feldu søgdu Teir 700 fiskimenn, id ur Før- oyum fóru vid islendskum trolarum og linubåtum hava høvi at siggja, hvønn fiskiflota, vit i dag kundu havt, um teir høvdu havt givid javnadarflokkinum megi til at gjøgn- umført sitt uppskot. Teir hava høvi í dag at vissa seg um, hvørja Olukku teir gjørdu, tå ið teir við valborðið góvu ti svarta afturhaldinum maktina. Nú skjóta menn uppá at læna uttanlanda 10—20—50 milliónir til endurnyggjan av skipaflotanum. Logtingið skal standa aftanfyri. Men eru vit ikki ov seinir? Og fáa vit meiri enn tær 10 mil- liónirnar? Og fáa vit tær? Til hverjar treytir fáast tær? Tað sigst, at vit, um lánið fæst, skulu bindast at byggja har, sum vit læna. Verður tað ikki at ini 50 til i00%,? dýrka skip- Og finna vit í dag menn uttan fyri teir fáu stóru, ið kunnu leggja 20 %/, sjålvir á borðið? Leiðin er ikki hitt leysa og flót- CO [2 —————[">————————[f[—%;—————— | | andi uppskotið frå tjóðveldismonn- SOSIALURIN 6. SEPT. 1955 Á HEYGSBREYT TORSHAVN AVRIKAR ALT PRENTINGARARBEIDI TELF. 1820 um. Heldur ikki landsstyrisins haft- bundna. Tá er Kjartans Mohrs frægari, tí tað roknar við og sigur beinanvegin at statstrygging er neyðug. Men eisini tað er óvist og bundið, sjálvt um statsgarantiurin fæst. (Men Kjartans uppskot varð felt !) Skulu vit handla skjótt og við fullari vissu at fáa peningin við fullum frælsi at byggja og keypa har ið bestu og biligastu skipini fáast, megu vit fara aftur til javn- aðarmanna uppskotið av 1943. Hesa leið gingu Íslendingar, og tað er einasta leiðin, ið ber á mál hjá okkum. — Og tá fáa Feroyingar og Føroyar — og ikki bara ein klika — skip. Tey handla i teirri egnu krambúð. Mestiparturin av teimum arbeið- andi í Danmark keypir vorurnar úr egnari krambúð — brúksfelog- um; í Danmark vanliga nevat »Brugsen«. 450.000 danskar familj- ur eru limir í brúksfelogum. Hetta hevur ovurstóran týdning í fíggjar- ligu viðurskiftum heimanna. Inn- tøkurnar eru einki ov høgar, nógv er at gjalda, so umráðandi er at nýta peningin soleiðis, at mest gjørligt fæst fyri hann. Ikki minst ræður um at keypa ódýrar verur. Hetta gera tey við at keypa úr teirra egna handli — úr »Brugsen«. Við at keypa haðani røkkur pen- ingurin longst. Verurnar í brúks- feløgunum eru í meðal 10 pst. ódýrari enn úr privathandlunum. Mett eftir húsarhaldskostnaðinum 6000 kr., vildi hvert húsarhald í Føroyum kunna spart 600 kr., meðan teir føroysku brúkararnir samanlagt vildu spart umleið 4,5 milj. kr. árliga. Fólkið sjálvt eigur krambúðirnar sambært innskotspeningin, ið onga- tíð er stórur. (Innskotspeningurin í brúksfélagið í Havn er 150 kr. upp á hvønn Jim). Alt yvirskot í bruksfeløgunum verður við árslok býtt út til lim- irnar í mun til, hvat hver einstak- ur hevur keypt. Meira ein hevur keypt, sterri verður útbýtið. Ein verður ongatíð at lata eitt oyra meira enn neyðugt. Ein fær fult virði fyri peningin. Tær ådurnevndu 4,5 milj. kr. Í eru veruliga ein gáva til tey múgv- andi. Men hava føroyskir forbrúkarar ráð til eina slíka stórfingna gávu | á hverjum ári? Setið lýsing tygara SOSIALIN Læknamålshernadur Dimmalættingar Dimmalætting, ið taptu alt og misti andlitið í lænamålinum, farin í hernað móti P. M. Dam tí tað eydnaðist honum at forða dráps- politikki hennara og løgmannsins yvir fyri Norðoyingum. Allir Norðoyingar og allir lesar- ar Dimmalættingar minnast her- gongu afturhaldsblaðsins mikla móti Norðoyingum í læknamálsstríðnum. Fúlar og skammiligar vóru skemd- argreinirnar móti friðafólki í Norð- ið bóru fram eitt fólka- ynski, ið var nógv meira mennis- kiansligt og moralskt rættvísiligt enn sjálvt hitt allra frægasta, ið nakrantíð er borið fram og um- boðað av Dimmalætting og sam- bandspolitikkinum. Dimmal. helt seg kunna sigra og vinna viðhald við eisini í hesum máli at leita til og kalla á býtt- leika fólksins; men hetta mis- eydnaði fullkomuliga. Legmaður hoveraði. Her ráði eg! Mea tá ið eisini hann rendi hevdið móti klettinum, vóru onnur ráð at taka. Hann mannaði mikið og alvápnað herlið, og teirra kalli lýdnir, var tað skylda hesa manna at mýta hesi vápn — eftir boðum log- mannsins. Hetta var støda løgmannsins — og hetta var støda Dimmalættingar. Nærri lýsing er óneyðug. Dimmal. hevur ikki sær sjálvum, løgmanni og sambandsins tingmon- oyum, num at takka, at pennar hennara ikki eru blóðdálkaðir, men heldur ødrum, og tå fyrst og fremst P. M. Dam, ið hon nú kemur við grovum og beinleiðis ósonnum skuldsetingum ímóti. Dimmal. veit, at P. M. Dam er hin einasti av teimum politisku flokksleiðarunum, ið hevði eina erliga, greiða og sanna stóðu í hesum máli. Tað | var henda stoða hansara, sum at enda sigraði, ikki bert yvir fyri donsku stjórnini, men eisini her heima, so mótstoðumenn Norðoy- inga máttu leggja vápnini, sjálvt um teir bæði yvir fyri Feroyingum og øllum heiminum mistu andlitið. Tí vera eisini allar skuldsetingar Dimmal. móti „P. M. Dam, bæði tær, ið ætlaðar eru føroyskum les- arum, og tær, ið ætlaðar eru donskum lesarum — fyrst og fremst okkara partamonnum har niðri, og teirra millum rikisstyrinum, at hvørva sum dogg fyri hitandi sól- argeislum. kom P. M. Dam at standa sum sigurharrin, meðan Í hesum máli Dimmal. og hennara menn standa avdúkaðir og andlitsleysir. HERRÓP AFTURHALDSMANNA : SKERJID KEYPIKRAFTINA! Petersen segði í seinastu tingsetu, at forbrúkið í Føroyum var nógv ov stort, t. v. s. fólk keypir ov mikið, brúkar ov míkið, oyðslar við peninginum. Ein fekk varhugan av, at teir aftur nú hava í umbúna at skerja keypikraftina, ta somu keypikraftina, ið sambands- og fólkaflokksmenn einaferð hava skert við 900 kr., og sum sam- bands-félkaflokks- og tjóðveldis- menn seinni hava skert annad slikt vid teirra vitleysu tollokran. Teirra vanliga herråp er: Skerjið keypikraftina, so fólk á tann hátt skulu tvingast til at brúka minni. Men er tað hugsandi, at tey við 3, 4, 5 og 6000 kr. í árligari inn- tøku hava nýtt eitt slíkt oyðslu- semi í tí dagliga húsarhaldinum, at sjálvt landshúsarhaldið er komið í fíggjarligan vanda? Poul Nei, tey, hvors inntoka ikki ella illa nokk rekkur til veruligt lívs- uppihald, kunnu aldri verða orsøk til fíggjarkreppur í einum landi. Tað kunnu tey múgvandi vera — og eru tað. Men eitt stendur ferð at gerðir skulu fast: hverja setast í verk fyri at forða hesum vandum verða tvífalt størri byrðar lagdar á tey óseku enn tey, sum í ovurstórlæti hava móðkað burtur grundarlagið fyri sámuligum livilíkindum hjá landsins fólki. Breiðir skulu teir herðar vera, ið bera skulu alt hetta órættvísið — — prisin, ið vit oll mugu gjalda fyri at uppihalda einum kavrotnum samfelag, har nøkur fá hava ov mikið, meðan hin stóra fjøldin | hevur ilt við at vinna nóg mikið til tað neyðturvuligasta, ið er treyt fyri einum sámuligum lívsuppi- haldi. Alt hetta manar til fylking. Endamálið má vera: Fólkaheimið Føroyar, har fá hava ov mikið, men færri ov lítið. Stórt grundøkiskeyp Klakksvík, Klakksvikar kommuna hevur keypt stórt grundøki frá J. Cl. Isaksen. Grundøkid liggur á Stong- unum og røkkur lika ur fjøruni og nidan móti vegnum uppi á Gerð- um. Við í keypinum fylgir stórt ! goymsluhús. Keypspeningurin er 150.000 kr.