leygardagur 20. apríl 2002síða 10

18 Nr. 75 - 20. apríl 2002 Nr. 75 - 20. apríl 2002 19 VALGREINAR Fyrimunirnir við Ríkisfelags- skapinum Edva Jacobsen Valevni Sambands- floksins í Eysturoy Sambandsflokkurin er einasti flokkur, sum vil varðveita ríkisfelags- skapin við Danmark. Upp undir val látast summir flokkar at vera ógvuliga sambandssinn- aðir. Ein av flokkunum hevur nærum skift støðu tvær ferðir 180 gradir, men aftaná kl. 20.00 tann 30. apríl, tá valið er av, fara teir aftur í loys- ingarhamin. Fyri okkum sam- bandsfólk er felags- skapurin við Danmark meir enn bara krónur og oyrir. Londini bæði hava verið í felagsskapi í fleiri hundrað ár, og hetta eru bond, sum ikki kunnu kvettast. Bæði kanningar í Føroyum og í Danmark vísa, at fólkini í báðum londum vilja varðveita og styrka felagsskapin millum londini bæði. Í tí støðu, sum vit eru í dag, hava føroyingar danskan ríkisborgara- skap, sum merkir, at vit kunnu virka á jøvnum føti við aðrar danskarar í Danmark. Hetta kom sera væl við hjá okkum í kreppu- árunum, tá umleið 15 % av okkara landsmonnum leitaðu sær til Dan- markar at fáa arbeiði, tí pláss var ikki fyri teim- um her. Vit kunnu fara niður at fáa okkum eina út- búgving í Danmark, og í dag fara umleið 95% av øllum føroyingum, sum fara uttanlands at lesa, til Danmarkar at fáa sær útbúgving. Lesandi før- oyingar í Danmark fáa lestrarstuðul og fáa eis- ini íbúðarstuðul, sum ger, at leigan er bíligari. Tær ungu føroysku barnafamiljurnar fáa eisini ein eykastuðul fyri hvørt barnið. Á sjúkrahúsøkinum hava vit eitt fyrimyndar- ligt samstarv við Ríkis- sjúkrarhúsið, tá í sjúka rakar onkran av okkara. Danmark hevur eitt væl- útbygt sjúkrahúsverk, sum vit hava stóra gleði av. Nógvir av okkara yvirmonnum eru á brúnni og í maskinrúm- unum á tí danska hand- ils- flotanum. Tað er ógvuliga ilt at meta um, hvussu nógvir føroyingar búgva í Dan- mark í dag, men taka við aðru generatión við, so er talið møguliga 25.000,00. Vit vilja ikki slíta bondini til okkara landsmenn í Danmark. Onnur viðurskifti knýta okkum at danska samfelagnum. Á mang- an hátt hava vit felags søgu og mentan. Navn- framir danskarar sum Grundtvig, Brockmann, Brorson, Ingemann og Bech hava havt stórt árin á okkara samfelag, sum hevur verið gagnligt fyri Føroyar. Uttanríkismál, politi- mál og løgreglumál eru mál, sum ríkismyndug- leikarnir umsita fyri okkum, og eru hesi mál væl umsitin og eru ikki knýtt at heildarveiting- ini. Heildarveitingin ella blokkurin úr Danmark er umeið 1 milliard, og taka vit hini málini við, er hetta umleið kr. 1,2 milliard. Enn einaferð skal eg undirstrika, at sitandi landsstýri, ikki bara tjóðveldisflokkur- in, men eisini fólka- flokkurin og sjálv- stýr- isflokkurin, hava skorið blokkin við kr. 366 milliónum, og yvir fýra ár er hetta tal umleið 1,5 milliard, so skjótt verður talið 366 milliardir. Vilt tú varðveita ríkis- felagsskapin á núver- andi støði við vælferðar- samfelagnum Føroyar - og tað vilt tú -, so er bert ein flokkur, sum kann hjálpa tær við hesum, og tað eru vit á lista B - Sambandsflokkinum. Sverre Midjord Valevni Javnaðarfloksins í Suðuroy Tað er eingin loyna, at skattatrýstið serliga her hjá okkum er sera høgt og tyngjandi. Tað var so, at skatturin varð brúktur til at skapa vinnuligar fyritøkur, tí vinnulívið var ikki virkið, soleiðis sum ein metir eitt vinnulív skal vera. Tað var snøgt sagt steðgað upp, ikki tí, at ongar sømdir vóru, tvørur ímóti, tí var tað neyðugt at ganga aðrar leiðir og avgjørt var í kommununi, at avseta 2% av skattinum til vinnulig endamál. Í fleiri ár varð hetta gjørt, og hetta tiltak kom okkara bygdasamfelag væl við. Vinnuvirkir og skip vórðu fingin til vega, og sum tað nú einaferð gongur í vinnulívinum, gekk bæði upp og niður, sum heild var tað positivt, tað bleiv skapt nakað, sum var øllum at gagni. Nú hevur Løgtingið við teirra borgarliga meiriluta forða fyri, at hetta kann halda fram. Skattatrýstið má linkast, tíðin er inni til tað, serliga hjá láginntøkunum. Tey, sum arbeiða í okkara høv- uðsvinnu og onnur, sum hava lítla inntøku mugu varkunnast á ein reiðiligan máta, tað er so, at okkara fiskimenn hava ein skatta- lætta, og tað er beint, tí meti eg og tað fari eg at virka fyri, at okkara verka- fólk á sama hátt fáa ein skattalætta, soleiðis at ein partur av teirra inntøku verður skattafríur. Hetta kann so regulerast, hækkast og lækkast alt eftir inntøku- ni. Tað vil gera tað, at tann vanligi borgarin vil hava meira pening at ráða yvir, og tað er eftir mínari metan rætt og rímuligt. Eg fari at virka fyri eini slíkari skipan. Reimund Langgaard valevni fyri Sambands- flokkin í Eysturoy Eftir verandi avtalu við Danmark, fáa vit eina árliga peningaveiting frá teimum - blokstuðul. Hesin stuðul verður goldin soleið- is at øllum borgarum í Rík- inum verður tryggja nøkur grundleggjandi viðurskifti. Her er m.a. talan um sjúkrahúsverki og skúla- verki. Sostatt kann ein siga, at talan er um eina útjavnan av virðunum í Ríkinum. Tjóðveldismenn kalla hesa árligu peningaupphædd fyri eina olmussu, og siga seg ikki vilja koma sær niður á eitt so lágt støði. Føroyingar hava eisini nógv onnur rættindi í sam- starvi við Danmark. Her eru nøkur: • Útbúgving og íbúðarvið- urskifti í Danmark. • Ambassadir runt um í heiminum. • Rættarskipan og –trygd. • Kongshús og gjaldoyra Eftir møguliga loysing Tjóveldisflokkurin førir fram, at vit kunna gera avtalir um øll tey omanfyri nevndu viðurskifti, tá vit loysa. Vit kunna m.a. gera avtalu við Norðurlond, um at lesa ókeypis har. Vit kunna gera avtalur við onnur lond um ókeypis at nýta teirra ambassadir, rættarskipan og gjaldoyra. Men tá er sanniliga talan um olmussu! At vit hava nøkur rættindi í einum ríkisfelagsskapi, har báðir partur fáa ágóða hvør av øðrum, er í mínum eyg- um ikki nøkur olmussa. Men at vit skulu bidda okkum nakrar ágóðar, sum vit ikki megna at taka okkum av sjálvi, av tí at vit eru ov fáir íbúgvar í Før- oyum, tað er olmussa. Um tú tí ikki ynskir at føroyingar skulu móttaka nakra olmussu frá útheim- inum, so vel Sambands- flokkin 30. apríl! Thomas Arabo Valevni Javnaðarfloksins í Suðurstreymoy Eitt oyggjasamfelag sum Føroyar kann ongantíð sammetast við smálond í Europa, sum liggja í koyrifrástøðu til Venedig ella tilfeldigvís telja Pávan millum sínar íbúgvar. Mín- ar royndir, eftir at hava fingist við ferðavinnu í næstan 30 ár eru, at møgu- leikarnir hanga tætt saman við infrastrukturinum. Ís- land er betur fyri enn vit í so máta, so hetta er nakað, man útyvir støðuga markn- aðarføring má arbeiða víð- ari við í Føroyum. Ìsland hevur harafturat haft ein skipaðan ferðavinnupolitik 15 ár longur enn Føroyar, so eg haldi at okkara ferðavinnufólk hava klára seg fínt. Vit læra av íslendarum og øvugt Føroyingar tóku stig til Vestnorden Travel Mart fyri á leið 20 árum síðani. Hetta er eitt afturvendandi tiltak og hevur tað ment ferðavinnu í útnorði, og síggja vit eisini úrslit í dag. Ferðavinnan í Føroyum er í stórari menning - vit hoyrdu so seint sum í gjár, at hotellini eru so at siga fultbookaði í summar. Í samband við Ísland kann eisini nevnast, at føroyingar við Norrønu hava ein týð- andi part av íslendsku ferðavinnuni og vísir hetta samband, at føroyingar og íslendarar kunnu læra av hvørjum øðrum - tað gong- ur ikki bara ein veg. Hvussu ber tað til, at fólk kenna ferðamál, hóast hesi ikki eru fullveldi? Tað viktiga er ikki, hvat fólk gera á Kanarisku oyggjunum ella Bermuda. Tað viktiga er, at fólk kenna til hesi ferðamál og vita, hvat tey hava at bjóða, hóast talan ikki er um full- veldi. Eitthvørt ferðamál hevur sítt at bjóða fram. Onkustaðni er tað gott veður, aðrastaðni eru tað mentan, einastandandi náttúruupplivingar, laksa- fiskarí o.s.fr. Eg eri glaður fyri at frí- merki verða nevnd í diskussiónini um ferða- vinnu. Frímerki eru eitt gott dømi um, at Føroyar kunnu gerast kendar og attraktivar hóast vit ikki eru fullveldi. Hví geva upp? Hettar prátið um at einki ber til uttan fulveldi er tvætl. Hinvegin so skal ar- beiðast konstruktivt fyri at fá nakað burtur úr. Ferða- vinnan er í menning, og er tað himmalvíður munur á nú og fyrr, men enn liggur nógv arbeiði fyri framman - við ella uttan fullveldi. Tað verður svangligt, um man fellir í fátt og gongur út frá, at einki ber til uttan fullveldi, tí so kunnu vit bara snara lykilin um á Ferðaráðnum. Javnaðar- flokkurin trýr uppá før- oysku ferðavinnuna og tí eigur Ferðaráð og ferða- vinna framhaldandi at rað- festast høgt. Skattalætti til tey lægstløntu Olmussa – nú ella aftaná Í koyrifrástøðu til Venedig ( Viðmerking til Ivan Eginsson Moskalenko ) VALGREINAR Sjálvandi er oljan okkara Jóannes Eidesgaard Formaður Javnaðarfloksins Tað er óseriøst og bein- leiðis villeiðandi, at Høgni Hoydal og tjóð- veldisfólk skulu halda áfram við at sáa mis- treystið og iva í okkara fólk, tá tað snýr seg um oljuna í okkara undir- grund.. "Nei, vit eiga einki". "Tað, vit hava, hava vit av náði frá døn- um". "Teir kunnu taka alt aftur, tá vit minst varnast". Soleiðis ljóðar sjangurin frá hasum kórinum. Í seinastuni hava vit hoyrt lýsingina um, at hinir flokkarnir, t.v.s. m.a. Javnaðarflokkurin ætlar sær at geva dønum undirgrundina aftur. Í Danmark hevur ver- ið ein líknandi herferð, og tá var hon stýrd av Ekstrablaðnum og Dansk Folkeparti. Men hesin spurningur er viðgjørdur av bæði sitandi og undanfarnu donsku stjórnini og av Fólkatinginum, og boð- skapurin er tann sami: " Føroyingar eiga ráevnini í undirgrundini". Vit hava lóggávuheimild, og vit eiga tær inntøkur, sum vónandi koma burtur úr undirgrundini ein dag. Í Danmark roynir Dansk Folkeparti at halda lív í ivanum, og í Føroyum roynir so Tjóðveldisflokkurin at gera tað sama. Og verða teir trongdir, so koma reir rennandi við onkr- um sitati frá onkrum - legg til merkis - donsk- um politikkara, har orð- ini verða vend og snar- að, so tær tæna teirra søk. Annars hevði danski forsætismálaráðharrin eina sera sigandi mynd av øllum hesum hurli- vasanum hjá Tjóðveldis- flokkinum, har hann kallaði tað "skugga- boksning", t.v.s. tú berj- ist imóti einum fígginda, sum als ikki er til. Tú slært út í tóma luft. Eins væl, sum vit føroyingar eiga rættin til tann seyð, sum gongur á hesum oyggjum - eins væl, sum vit føroyingar eiga rættin til tann fisk, sum svimur í okkara sjógvi - eins væl eiga vit føroyingar rættin til ta olju, sum liggur í okkara undirgrund. Lat tað standa rimmarfast. Hetta vita tjóðveldis- menn fullvæl, men sum danir siga: "Hensigten helliger midlet." Tí júka teir upp í saman, at vit kunnu ikki kenna okk- um fult tryggar við ríkidømið í undirgrund- ini, fyrr enn fullveldið er staðfest. Men hetta er bara ikki rætt. Hetta er beinleiðis skeivt. Løgið at ein sam- gonguflokkur, hvørs landsstýri hevur útskriv- að leitiloyvi, sáar hend- an ivan. Hetta styrkir so ikki um okkara trúvirði úti í heimi. Tað var nú harmiligt, nú vit endiliga høvdu eitt mál, har allir flokkar hava staðið saman um loysnirnar, at ein flokkur skuldi royna at brúka málið til egnan politisk- an vinning. Til tess hava vit aðrir mett málið alt ov týdningarmikið. Og tað er eins óseriøst av Tjóðveldisflokkinum longu nú at rokna við teimum inntøkum, sum vónandi liggja og bíða okkum í undirgrundini. Eyðólv Dimon Valevnið Javnaðarfloksins í Suðurstreymoy Javnaðarfloksins mál er, at føroyski fólkaskúlin skal vera hin besti, vit kunnu bjóða børnum og foreldr- um. Hetta krevur, at vit hava dugnaligar og "enga- geraðar" lærarar, sum skulu hava teir røttu møguleik- arnar fyri menning og eftir- útbúgving. Men hetta er ógvuliga fjart frá støðuni, sum hevur valda seinastu árini. Í fjør var øll eftirút- búgving spard burtur, og í ár er eftirútbúgving uttan- landa tikin burtur. Føroya Lærarafelag hevur júst gjørt eina trivnaðarkanning millum limir sínar. Kann- ingin vísir, at sum heild halda lærarar, at tað er gott at vera lærari um kjarnin í lærarastarvinum er undir- vísingin ella viðurskiftini við næmingar, starvsfelag- ar, foreldrini ella leiðsluna. Hinvegin so er breið semja um, at ónøgdin mill- um lærarar er blivin størri. Og ónøgdin er so stór, at meiri enn helvtin av lærar- unum svarar, at teir av álvara hava umhugsað at søkja annað starv. Arbeiðstíðin strekkir ikki til Grundgevingarnar fyri, hví lærarin ikki trívist, eru m.a. at arbeiðstíðin ikki strekkir til, at tað er torført at fremja næmingalagaða undirvís- ing, og at skúlaverkið ikki megnar at taka sær av næmingum við serligum tørvi. Heili 47 % av lærar- unum halda seg í minni mun ella als ikki vera føran fyri at fremja næminga- lagaða undirvísing, og størsta forðingin her er, at næmingatalið er ov høgt í flokkunum. Í seinasta útspælinum frá Menta- málastýrinum egnir stýrið við fleiri tímum til skúlar, sum lata næmingatalið í flokkunum fara upp um 24 næmingarnar í hvørjum flokki. Hvussu kunnu skúlafólk, sum áttu at kent til viðurskiftini í skúlanum, finna uppá slíkt. Hetta er ábyrdarloysi av grovasta slag. Sleppur negativa gongdin at halda fram, tá fara frustratiónirnar at vaksa millum lærararnar, og nøgdsemi at minka enn meiri, og hetta fer so aftur at hava við sær, at lærarar støðast enn verri í skúlan- um, og tá fara enn fleiri at søkja sær onnur størv. Gula lampan blinkar Tann gula lampan er farin at blinka, og hetta eigur at verða tikið í álvara. Sum støðan er í dag, er stórur tørvur á lærarum. Seinasta starvslýsingin lýsti eftir 44 lærarum. Hetta eigur Mentamálastýrið at hava í huga, og samstundis mugu teir gera sær greitt, hvat endamálið er við skúlanum. Skal hann verða eitt stað, har næmingarnir skulu læra nakað, ella skulu vit halda fram at fylla enn fleiri næmingar inn í tey frammanundan yvirfyltu flokshølini. Skulu vit fylgja fólkaskúlalógini, sum 81% av føroysku lærarunum eru nøgdir við, so er neyðugt at lærarar fáa góð arbeiðskor og góð eftirútbúgvingar viðurskifti. Ì trivnaðar- kanningini hjá FL siga 80% av lærarunum, at møgu- leikarnir fyri eftirútbúgving eru ikki nøktandi. Er álvari aftanfyri tosið um sjálv- berandi búskap, so má størri dentur leggjast á Fólkaskúlan, sum øll víðari menning byggir á. Næmingatalið skal lækkast Javnaðarflokkurin legði í seinastu tingsetu fram uppskot um, at næminga- talið í byrjunarflokkunum., t.v.s. 1.-2. Flokki ikki skuldi upp um 18 næm- ingar, og hetta hevði verið eitt stig tann rætta vegin. Tíverri vann hetta ikki frama tá, men um vit fáa nóg stóra undirtøku á løg- tingsvalinum 30. apríl, tá verður hetta uppskotið tikið fram aftur. Jógvan Páll Poulsen valevni Javnaðarfloksins Landsstýrismaðurin í bún- aðarmálum hevur hetta valskeið arbeitt við at pri- vatisera landsjørðina, men tíbetur gekk tíðin undan hjá honum, annars hevði hann nokk rokkið á mál við hesum. Tjóðveldisflokkur- in heldur, at er í fínasta lagi, bert teir sleppa at spæla við fullveldið. Sjál- vstýrisflokkurin situr bara lammaður og hyggur at. Javnaðarflokkurin er ímóti at privatisera lands- jørðina og møguliga forera heilar oyggjar til einstak- lingar. Vit vilja geva neyta- bøndum loyvi at keypa fjós og brúksrætt til tað jørð, sum fjósið hevur tørv á. Jarðarráðið eigur at vera avtikið í núverðandi líki og onnur meira nútíðarhósk- andi og smidligari skipan sett í staðin. Mamy Dahl Sørensen Valevni Javnaðarfloksins í Norðoyggjum Javnaðarflokkuri fer at broyta núverandi bústaðar- politikkin. Vit hava sett okkum sum mál at at tað skal kunna verða ein val- møguleiki hvussu vit vilja búseta okkum. Tey ungu Tað skulu gerast 50 lestrar- íbúðir, hesar íbúðir skulu byggjast har skúlarnir eru. Tá nýggir skúlar verða bygdir skulu samstundis gerast lestraíbúðir. Tað skulu eisini gerast ung- dómsíbúðir, soleiðis at ung kunnu flyta heimanífrá, og fáa somuleiðis møguleikan at fara í aðrastaðni í landinum at fáa sær arbeiði. Tey við skerdum førleika Fólk við skerdum møgu- leika hava ikki verið raðfest hesi síðstu árini, hetta skal broytast. Tað skulu gerast í minsta lagið 30 nútíðar- hóskandi búpláss til sálar- liga sjúk, menninga- og rørslutarna Tey einligu, støku og familjan Støk og einligir forsyrgjara skulu hava møguleika at búseta seg fyri ein sámu- ligan prís, tað er næstan vónleyst sum nú er, tað skulu gerast eigaraíbúðir, lutafelagsíbúðir og leigu- íbúðir. Tað skal kunna verða ein valmøguleiki um tú vilt eiga ella leiga tær ein bústað. Tey eldru Á eldraøkinum skulu gerast 160 ellis- og røktaheims- pláss umframt sambýlir og eldra íbúðir. Í samband við at døgn- røktar skipanin, ið Javn- aðarflokkurin eisini fer at seta í verk, verður tað ein valmøguleiki hjá teimum eldri, um tey vilja búgva longst møguligt í egnum bústaði ella um tey velja eina aðra loysn, eina minni íbúð ella búpláss. Broyta lógina um rentustuðul og MVG Tað skal gerast áhugavert hjá kommunum, húsaláns- grunninum, tryggingum, fakfeløgum o.ø., ið hava hug at gera íløgur í íbúðir. Fyri at gera hetta áhugavert skal lógin um rentustuðul og MVG broytast, soleiðis at íbúðarfeløguni fáa MVG endurrinda og fáa sama rentustuðul sum privatu sethúsaeigarnir. Hetta skal Javnaðar- flokkurin gera, og tí fari eg at heita á teg um tú vilt at hetta skal gerast veruleiki, at velja Javnaðarflokkin 30. apríl. Langt frá Mentamálastýrinum til Fólkaskúlan Landsjørðin skal ikki privatiserast Øll hava rætt til ein bústað C M Y K 19 18