týsdagur 23. apríl 2002síða 11

20 Nr. 76 - 23. apríl 2002 Nr. 76 - 23. apríl 2002 21 Nú er ikki meir enn ein vika eftir til valið, og mangir valstríðshugaðir før- oyingar leggja árar í sjógv at vinna spurtin móti politiska málinum. Kári á Rógvi hugleiðir á Tinghelluni í dag og í morgin um, hvat bíðar vinnarunum, tá ið valið er av. Næstan hálvt triðja hundrað fólk eru upp- stillaði til løgtingsvalið. Tey, ið ikki verða vald, kunnu gleða seg til at sleppa aftur í sítt dagliga yrki, men samstundis til at sleppa í onkra almenna nevnd ella verða boðin til onkran almennan døgurða, tá høvið býðst. Summi teirra kunnu enntá vænta at sleppa inn á ting sum varafólk okkurt styttri skifti. Fyri tey 32, ið verða vald, er søgan ein heilt onnur. Niðanfyri er ein lítil brúk- aravegleiðing frá okkum á Tinghelluni, serliga ætlað nýggjum tingmonnum. Ein dagur í tinginum Hjá teimum flestu valdu tingfólkunum verður ting- mannalønin ov lág, og po- litiska framtíðin so mikið ivasom, at tey fáa ikki sagt borgarliga starv sítt frá sær. Arbeiðsdagurin verður tí av sær sjálvum rættuliga trupul. Tingformaðurin kann verða ein heldur forsmádd- ur eldri politikari úr tapandi partinum í innanhýsis maktstríði í egna flokki sínum. Hesin fer kanska at brúka valdið sum tingfor- maður at vinna sær tann síðsta maktrúsin, áðrenn hann helst ríkur út eftir næsta val. Tí skalt tú vænta, at arbeiðsskráin hjá ting- inum ikki verður kunngjørd fyrr enn kl. 15.00 dagin fyri næsta tingfundin. Tá er vanliga ov seint at biða fólk taka eina vakt ella nakrar tímar fyri seg. Hevur tú avrátt nakað við børnini ella makan, má tað eisini flytast. Meginparturin av tíðini hjá tær fer til at sita og lurta. Lurta eftir illa fyri- reikaðum røðum, sum tingfólk halda fyri hvørjum øðrum, tí uppskotini frá landstýrinum koma so seint, at tit náa ikki at fyrireika tykkum nóg væl. Ongin tingmaður torir heldur at lata vera við at sita í salinum, tí heima- síðan hjá tinginum — og miðlarnir — halda eyga við, um tú ert í salinum. At tað fyri tað mesta ikki er til nakra verðsins nyttu, hevur sum so onki við sakina at gera. Tá tú ert á veg heim eftir tingfundin byrjar tann strævnasti parturin av degnum. Veljarnir eru so umhugsnir at ringja til tín, hvørja ferð teir eru ónøgdir við okkurt. Tá tú hevur tosað við teir og fingið tær eina breyðflís, er tíðin komin at fara til føðing- ardagar, fundir, møti ella annað, ið skal vísa veljar- unum, at tú ikki hevur gloymt teir, nú tú ert vorðin ein av teimum fínu í Havn. Tá tingfundur ikki er, eru tað ivaleyst av kon- firmatiónum, brúdleypum og ársdøgum til tess, at tú fært stytt tær stundir. Fyri slett ikki at koma inn á jarðarferðirnar. Tær eru sera týðandi fyri tingfólk og mugu undir ongum umstøðum gloymast. Arbeiðsumhvørvið Tað politiska landið Før- oyar byggir sjálvsagt á tey mentunarligu virðir, sum føroyska tjóðin hevur vart allar hesar mongu øldirnar. Ein tann fremsti tjóðar- eginleikin, pátikið lítilætni, er heldur ikki gingið tinginum forbí. Sjálvt um løgtingið beinleiðis ella óbeinleiðis ræður yvir útreiðslum fyri einar fimm milliardir um árið, brúka vit færri enn 50 milliónir uppá løgtingið sjálvt. Hetta merkir, at føroyska po- litiska skipanin er sum ein dynosaurur — høvdið er so lítið, at kroppurin nærum livir sítt egna lív. Tær fáu heilakyknurnar — tú og hini 31 — hava ikki orku til nógv annað enn at siga ja og nei, tá ymsu limirnir og gøgnini hjá dynosaurinum spyrja um hetta og hatta. Tú mást rokna við at brúka nógva tíð at kopiera, leita fram tilfar, streva teg ígjøgnum fakligt tilfar uttanfyri títt egna fakøki, skriva røður, álit og broyt- ingaruppskot. Nú ert tú kanska von við fak- felagsarbeiði, kommunalt arbeiði ella arbeiði á almennu stovnunum. Tá hevur tú helst sæð, hvussu skilagott tað er at hava eitt vælskipað arbeiðsbýti í eini slíkari skipan, hvussu neyðugt tað er við fakligari ráðgeving, og hvussu týð- andi eitt gott starvslið er, tá ætlanir skulu leggjast. Soleiðis er tað bara ikki í løgtinginum. Heldur skalt tú vænta tær at skula rógva á øllum bekkum sjálv. Politikkur uttanfyri tinggátt Viðhvørt sleppur tú at møta onkrum stovnsleiðara. Tak til dømis stjóran og nevnd- arformannin á ALS. Tær siga, at ALS er – als – ikki ein almennur stovnur, so tær sleppa undan at greiða veljaranum frá, hvat og hví tær gera. Og sjálvt um stýrisskipanarlógin sigur, at bara fólkavalda tingið kann leggja skatt á fólkið og játta almennar pengar, so sleppa tær at skatta og brúka uttan at tú hevur nakað at siga. Soleiðis eru so mangir stovnsleiðarar. Tær eru í meðal betri útbúnar enn tú. Teir eru tryggjaðir at vera í starvi til pensjónsaldur fyri eina betri løn enn tína. Tey kunnu siga við miðlarnar, at ‘tey kunnu ikki úttala seg um málið í løtuni, men tey arbeiða við fleiri ymsum loysnum’. Tá avtornar eru tað hesi saman við ser- áhugafeløgunum, ið skriva tey álitini, tú skalt sam- tykkja. Gert tú ikki tað, missir tú undirtøku hjá hesum bólkum, fært ábreiðslur frá miðlunum, og tú hevur jú ikki um- støður at skriva nakað haldgott álit sjálvur. Tað, ið val skal vera Men, fyri at fara aftur til byrjanini. Hvat hendir, tá valúrslitið er greitt? Fyrst hendir tað, at umleið tríggjar ferðir so nógv fólk, sum í veruleikanum hava atkvøtt fyri tær, koma at fáa sær smyrjibreyð ella okkurt at smyrja hálsin við. Hetta leggur tú onki í. Tí breyðið er smurt, og tað er nógv verri at vera ein av teimum, sum skulu beina fyri smyrjibreyði dagin eftir valið. Tá gleðin — ella timbur- menninir — hava lagt seg, er tað umráðandi, at tú skilir, hvønn leiklut ein føroyskur tingmaður hevur. Tit eru í nakað somu støðu sum teir romerskt-katólsku kardinalarnir. Umframt at tit eru nógv virdir, men fáa lítla løn í mun til ábyrgdina, so sleppa tit at ganga í skrúðgongu og at velja okkara politiska páva — løgmann. Romerski pávin situr til hann doyr. Løgmaður doyr politiskt minst fjórða hvørt ár. Fráfarandi tingformað- urin (tit minnast) sleppur nú at spæla seremoni- meistara burturav. Við yngru stýrisskipanarlógini fingu vit eina skipan, ið neyvt líkist pávavalinum, burtursæð frá tí hvíta roykinum. Fráfarandi ting- formaðurin kallar floks- formenninar til sín og spyr teir, hvør skal sleppa at skipa samgongusamráð- ingarnar. Tú ert sum limur í einum av tingflokkunum við til at gera av, hvønn tín floks- formaður skal vísa á. Hvussu leikur síðani fer, hyggja vit nærri at í morgin. Valdið fylgir ikki valinum Tinghellan Hákun Djurhuus eigur persónliga at- kvøðumetið, sum hann setti í 1966. Fólkaflokkurin hevur leingi verið størstur, men áður hava bæði javnaðarflokkurin og tjóðveldisflokkurin átt henda lutin Norðoyingar hava ikki ver- ið teir, sum títtast hava skift flokkarnar út, sum hava umboðað teir í tinginum, og tað er sjáldan komið fyri, at tingmaður, sum hevur still- að uppaftur, ikki hevur ver- ið afturvaldur – um flokk- urin hjá honum hevur vunnið umboðanina aftur. Tjóðveldisflokkurin vann fyrstu ferð umboð í Norð- oyggjum í 1954. Síðani tá hava Fólkaflokkurin, Tjóð- veldisflokkurin og Javnað- arflokkurin hvørja ferð átt umboð í valdøminum. Til og við valinum í 1974 átti Norðoya valdømi tveir um- dømisvaldar tingmenn. Síðani 1978 hava teir verið fýra. Fólkaflokkurin hevur verið størsti flokkur í Norð- oyggjum mesta partin av tíðini. Stóra undantakið var í 1970. Tá var fólkafloks- maðurin eykavaldur. Ein- asta ferðin at Tjóðveldis- flokkurin hevur verið stør- stur í Norðoya valdømi var í 1958. Í 1998 hevði Tjóð- veldisflokkurin eitt so mik- ið gott val í Norðoyggjum, at teir møguleikan á kom- andi valinum at vinna tveir umdømisvaldar tingmenn at vera realistiskan. Tveir javnaðarmenn Tær síðstu ferðirnar hevur Javnaðarflokkurin stríðst fyri at varðveita umboðan- ina í Norðoyggjum. Á síð- sta vali megnaðu teir tað væl, men í 1994 restaðu bara seks atkvøður í hjá Sambandsflokkinum at fáa Javnaðarflokkin aftur. Javnaðarflokkurin hevur verið betri fyri í Norð- oyggjum, enn hann hevur verið seinastu ferðirnar. Best var hann fyri, tá Poul Jacob Olsen, sáli, var á tindinum. Í 1970 var hann størsti flokkur í valdømi- num. Tá var hann so væl fyri, at hann hevði vunnið tveir umdømisvaldar sessir, um tað tá høvdu verið fýra og ikki tveir umdømisvald- ir í valdøminum. Hákun toppskorari Flestu persónligu atkvøður- nar á einum vali eigur í Norðoya valdømi Hákun Djurhuus, sáli. Eftir at hann hevði verið løgmaður í sjálv- stýrislandsstýrinum 1963 – 1966 góvu 578 norðoyingar honum atkvøðuna. Næst- hægsta talið er tað hjá An- finni Kallsberg í 1990. Tá fekk hann 560 atkvøður. Metið hjá Hákuni er merkisvert. Í 1966 vóru 2.526 norðoyingar á vali. Hægsta veljaratalið var í 1988. Tá atkvøddu 3.880 norðoyingar. Atkvøðutalið hesa ferð verður ivaleyst ikki so langt frá tí, sum tað var í 1988. Og tað skal nógv til hjá tí, sum droymir um at røkka lutfalsliga sama part av atkvøðunum, sum Hákun Djurhuus fekk í 1966. Frá og við blaðnum í dag og inntil sjálvan valdagin fara vit at hava greinar í blaðnum, sum í tølum og orðum siga frá, hvussu flokkarnir hava staðið seg í teimum sjey valdømunum síðani 1966. Tað er Jóannes Hansen, samfelagsfrøðingur, sum seinastu nógvu árini hevur verið viðmerkjari í sjónvarpinum valkvøldini, ið hevur lagt til rættis. Orsøkin til at vit lýsa valini síðani 1966 er, at tá var fyrsta valið, har bara persónligu atkvøðutølini gjørdu av, hvør skuldi á ting. Frammanundan høvdu tey, sum vóru ovast á listanum, fingið hjálp frá listaatkvøðunum. Umframt samlaða atkvøðutalið hjá flokkunum er eis- ini persónliga atkvøðutalið skrivað hjá teimum, ið hava verið vald á ting síðani 1966. Flestu persónligu atkvøðurnar á einum vali eigur í Norðoya valdømi Hákun Djurhuus, sáli. Eftir at hann hevði verið løgmaður í sjálvstýrislandsstýrinum 1963 – 1966 góvu 578 norðoyingar honum atkvøðuna. Næsthægsta talið er tað hjá Anfinni Kallsberg í 1990. Tá fekk hann 560 atkvøður Valdømini í søguni NORÐOYA VALDØMI: Tríggir hava átt umboðan hvørja ferð 1966 Fólkaflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .696 Hákun Djurhuus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .578 Sambandsflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .267 Javnaðarflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .644 Poul Jacob Olsen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .386 Sjálvstýrisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .277 Tjóðveldisflokkurin (eyka) . . . . . . . . . . . . . . . .560 Finnbogi Isaksen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .243 Framburðsflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .82 2.526 1970 Fólkaflokkurin (eyka) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .634 Hákun Djurhuus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .434 Sambandsflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .252 Javnaðarflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .779 Poul Jacob Olsen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .373 Sjálvstýrisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .295 Tjóðveldisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .690 Finnbogi Isaksen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .225 Framburðsflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .- 2.650 1974 Fólkaflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .725 Hákun Djurhuus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .436 Sambandsflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .275 Javnaðarflokkurin (eyka) . . . . . . . . . . . . . . . . .717 Poul Jacob Olsen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .353 Sjálvstýrisflokkurin (eyka) . . . . . . . . . . . . . . . .436 Asbjørn Joensen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .242 Tjóðveldisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .733 Finnbogi Isaksen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .356 Framburðsflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16 2.902 1978 Fólkaflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .690 Hákun Djurhuus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .204 Sambandsflokkurin (eyka) . . . . . . . . . . . . . . . .484 Eli Nolsøe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .177 Javnaðarflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .658 Poul Jacob Olsen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .268 Sjálvstýrisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .503 Asbjørn Joensen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .248 Tjóðveldisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .608 Finnbogi Isaksen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .295 Framburðs– og Fiskivinnuflokkurin . . . . . . . . .255 4390 1980 Fólkaflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .672 Anfinn Kallsberg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .213 Sambandsflokkurin (eyka) . . . . . . . . . . . . . . . .426 Eli Nolsøe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .150 Javnaðarflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .668 Vilhelm Johannesen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .357 Sjálvstýrisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .460 Asbjørn Joensen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .218 Tjóðveldisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .606 Finnbogi Isaksen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .268 Framburðs– og Fiskivinnuflokkurin . . . . . . . . .389 3.221 1984 Fólkaflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .850 Anfinn Kallsberg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .374 Sambandsflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .403 Javnaðarflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .762 Vilhelm Johannesen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .371 Sjálvstýrisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .480 Asbjørn Joensen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .214 Tjóðveldisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .658 Heini O. Heinesen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .173 Kristiligi Fólkaflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . .258 3.411 1988 Fólkaflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1.098 Anfinn Kallsberg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .464 Jógvan við Keldu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .442 Sambandsflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .466 Javnaðarflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .682 Vilhelm Johannesen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .309 Sjálvstýrisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .460 Tjóðveldisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .680 Heini O. Heinesen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .277 Kristiligi Fólkaflokkurin (eyka) . . . . . . . . . . . .459 Niels Pauli Danielsen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .349 Framsóknarflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .35 3.880 1990 Fólkaflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1.137 Anfinn Kallsberg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .560 Sambandsflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .373 Javnaðarflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .836 Vilhelm Johannesen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .332 Sjálvstýrisflokkurin (eyka) . . . . . . . . . . . . . . . .570 Asbjørn Joensen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .290 Tjóðveldisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .611 Heini O. Heinesen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .230 Kristiligi Fólkaflokkurin (eyka) . . . . . . . . . . . .35 1 Niels Pauli Danielsen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .175 Sosialistiski Loysingarflokkurin . . . . . . . . . . . . . .- 3.878 1994 Fólkaflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .765 Anfinn Kallsberg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .392 Sambandsflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .426 Javnaðarflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .434 Vilhelm Johannesen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .141 Sjálvstýrisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .460 Álvur Zachariasen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .126 Tjóðveldisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .702 Heini O. Heinesen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .492 Kristiligi Fólkaflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . .403 Miðflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .83 Verkamannafylkingin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .94 Føroyski flokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .56 Frælsisfylkingin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .59 3.367 1998 Fólkaflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1.047 Anfinn Kallsberg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .511 Jógvan við Keldu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .222 Sambandsflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .275 Javnaðarflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .647 Vilhelm Johannesen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .268 Sjálvstýrisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .385 Tjóðveldisflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .957 Heini O. Heinesen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .514 Kristiligi Fólkaflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . .277 Miðflokkurin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .62 Verkamannafylkingin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .19 3.669 C M Y K 21 20