leygardagur 27. september 1958síða 2

NR. 39 Johan Poulsen av pallinum Tey tíðindi koma úr tinginum, at Erl. Patursson frá legtingsins rødara- palli hevur rópt Viggo Kampmann, fíggjarmálaráðharra, agent<, og at løgtingsformadurin ikki í fyrsta umfari — ikki fyrr enn langt aftaná, tá ið tingmaðurin Davidsen kravdi átalu »bretskan — åtaladi hetta. Eg fari ti at spyrja: Kann Føroya løgting yvir* fyri Føroya fólki og út- heiminum forsvara, at legtingsformað- urin letur ein sidloysing nýta frekastu ókvæmisorð móti einum ráðharra úr Danmark, uttan átalu? Hetta er størsta vanvirðing, ið enn er gjørd á Foroya løgtingi móti øðrum landi eitt eindømi i søguni. Slikt kunnu mentadir og sidadir Før- oyingar ikki lata sita å sær. polit. Útvarpið Útvarpsskráin 27. sept.—3. oktober. Leygardagin 27. sept.: kl. 1220—1250: Veður og tíðindi og tónleikur. kl. 1830—1840: Veður og tíðindi. kl. 1840—1900: Eitt sindur um út- varpsskránna. kl. 1900—1905: Leygarkvoldsyrking. — Ebba Hentze lesur yrkingina Heyst eftir J. H. O. Djurhuus. kl. 1905—1930: Louis Zachariasen: Tingbøkur og teirra søguligi tydningur kl. 1930—2000: Tónleikur. Sunnudagin 28. sept.: kl. 1500—1645: Kvøduljåmar. kl. 1650—1700: Veður og tíðindi. kl. 1700—1800: Gudstænasta. kl. 2100—2330: Dansiløg. Månadagin 29. sept.: kl. 1220—1250: Vedur og tidindi og tónleikur. kl. 1830—1915: Veður og tíðindi. ySummarið er liðið og heystið er komið á hall«. Grein eftir Niels á Botni, Nólsoy. Hákun Djurhuus lesur. Týsdagin 30. sept.: kl. 1220—1250: Veður og tíðindi og tónleikur. kl. 1830—1915: Veður og tíðindi. Grammofonténaløg. Th. P. Christian- sen leggur til rættis. Mikudagin 1. oktober: kl. 1220—1250: Veður og tíðindi og tónleikur. kl. 1830—1915: Veður og tíðindi. Páll J. Nolsøe: Inngangur til Suður- oyar siglingarsøgu Il. Hósdagin 2. okt.: kl. 1220—1250: Veður og tíðindi og tónleikur. kl. 1830—1815: Veður og tíðindi. E. A. Bjørk: Hagaleys jørd III. E. A Bjørk og Eyðun Winther Fríggjadagin 3. okt.: kl. 1220—1250: Veður og tíðindi. Uttanrikispolitisk evni. kl. 1830 —1915: Veður og tíðindi. Lurtarar og tónleikur. Fraser Eysturoy Viðmerking: Leygarkvoldið 27. sept. verður senditíðin styttri enn vanligt, frá kl. 1830—2000. Sunnukveldið 28. september verður ein eykasenditíð frá kl. 2100 til kl. 2330. Lívsrættur teirra ognar- leysu Líka síðan 1929 hava javnaðarmenn stríðst fyri at hjálpa teimum ognarleysu, tradarmonnum og húsmonnum til størri rættindi. Longu i 1929 settu javnadar- menn fram uppskot um: 1. at allar traðir verða vetrafriðaðar. 2. at oll fáa javnbjóðis rætt til torv> skurð. at ikki einan Øs eigarmenninir, men eisini tey ognarl.ysu skulu hava rætt til at gera sína stóðu galdandi í ellum landbúnaðarmálum. Higartil hevur afturhaldið forða hes- um rættvisiskrøvum. Ognarleysir! Fellið teir, ið vilja skerja tykkara rætt at liva her á landi! Fylkist manniliga um JAVNAÐAR- FLOKKIN! SOSI!ALURIN Hvat vil tjóð- veldi forkoma Veiða Føroyinga undir Íslandi, Grøn. landi og Føroyum hevur verið umleið 77.000 tons. Íslendingar hava nú ríkið okkum burtur frá veiðuleiðunum við Ísland, har vit árliga hava veitt um 25.000 tons. Eftir hava vit so Grønland og Før- oyar. Við loysingini missa vit Grønland og harvið Grønlandsveiduna, ið er umleið 38.000 tons árliga So hava wit bara landgrunnin um Føroyar eftir, har veiðan er umleið 14.000 tons árliga. Við einum 12 míla marki verður veidunøgdin við Føroyar at hækka nak- að, men einki afturímóti tí, ið vit hava mist við, at vit eru riknir burtur undan Íslandi og teimum 38.000 tonsunum, ið tjóðveldismenn vilja forkoma okkum í Grønlandi við loysingini. Vildu fiskimann- inum til lívs Í 1940 var verkfall á fiskifløtanum. Fiskimenn kravdu prosentini hækkað frá 33 upp í 35 pst. Javnaðarmenn settu tí fram uppskot um, at henda hækking skuldi gerast við lóg á tingi. Fólkaflokksmenn bardust sum úlvar ímóti. Tað eydnaðist tó javnaðarmonnum at vinna ein meiraluta til frama fyri krøv- um fiskimanna. Urslitid varð, at prosentini hækkaðu úr 33 upp í 35. Kann nakar fiskimadur velja fólka- flokkin, ið so miskunnarleyst altíð er til reiðar at kveistra burtur øll ynski og oll krøv fiskimanna? Eingin rætthugsandi fiskimadur ger tað. SOSTALISMAN — .og EINANS SOSIALISMAN er teirra politikkur. 27. SEPTEMBER 1958 - KLAKKSVIK i DAG Uppstillingarfundur. — Higartil hevur eingin uppstillingarfundur verið í Klaks vík. Norðoyar javnaðarfelag leggur fyri í kveld og verður heitt á allar limir felagsins um at meta. Vit vísa annars til onnur fundarboð, har sagt verður frá tíð og stað. Limagjaldið er nýliga inn- kravt, og limatal felagsins er nú mun- andi størri enn nakrantid ådur. Frå hinum feløgunum er i løtuni einki at frætta; men eisini tey munnu fara at gera vart við seg rættuliga skjótt. Tól,“ ið tala Eftir fólkatalinum eru Norðoyingar ov illa mannaðir á tingi, hvat valdømisvaldum monnum viðv. Sum kunnugt verða einans 2 menn val- dømisvaldir; men hitt stóra atkvøduav- lopið hevur gjørt, at Norðoyar hesi seinastu árini altíð hava havt 4 menn á tingi. Niðanfyri verður víst á, hvussu nógv fólk eru uppá hvønn valdømis tingmann í teimum ymisku valdøm- unum: Norðoya valdsmi .......... 2400 srtsssr 1675 Norðstreymoyar valdømi ... 1450 Vága valdømi ............. 1325 Sandoyar valdómi ............ 850 Sudurovar valdómi ........... 1550 Suðurstreymoyar valdemi ... 1825 | Eysturoyar valdømi 2 lærarstørv við Klakksvíkar skúla eru lýst leys. Frammanundan eru 21 lærarafólk við skúlan. Á hverjum ári koma nú 100—120 børn í skúla. Meðan Sámal Petersen er í tinginum, rekir Óli Dahl skúlastjórastarvið. 2 vikarar tóku við starvinum nú um dagarnar: Mikal Matras úr Klakksvík og Petur S. Ras- | mussen úr, Havn. } Konfirmatión. 5. oktober hevur Buch prestur, konfirmation í Klakksvíkar kirkju. Eini 30 børn ganga til. Útróðurin. Teir størru bátarnir gera allir til heyst- og vetraútróðurin. Enn er eingin byrjaður. Smábátar fingu væl í hesi vikuni. Fleiri fingu upp ímóti 2000 pd. ein einstakur 3700 pd. Formansskifti. Síðan hetta sóknar- stýrið tók við, hevur Óla J. Jacobsen røkt starvið sum frm. í bygginevndini. Nú hevur hann lagt frå sær, og J. P. Vågsheyg, sóknarstýrislimur, tikið við aftur. Ymist. — Í dag giftast í Klakksvík UNDIR ÓLOGUM (Framhald.) Arbeidarafjøldin á Tvøroyri fær sett á stovn stórt handils-ogfiskavirki. Arbeiðaranna Trolaradrift, Farin nøkur år um tredivuni harðnaði kreppan aftaná næstseinasta varðaldar- kríggið. Mangt virkið og handilshúsið fóru á heysin undir kreppuóløgunum. Millum hesi virki var J. Mortensens Eftf., p.f. J. Mortensonar virki var høvudsvirkid á Tvøroyri og eitt hitt stórsta i Føroyum hevði verið hitt stórsta. Aftaná hetta húsagangsbúgy var Tvøroyri sum lamsligið: Hitt stóra fiskaturkingararbeidid steðg- aði. Tey mongu skipini hjá felaginum fóru av fjørðinum. Teir mongu handils- bygningarnir, har ið lívið hevði utt, fóru undir hamarin ... og hurðin fór í lás. Hetta í sínilíð Føroya stórsta forrætn- ingsvirki, ið sum ein veldug magnet hevði drigið menniskju alla staðni úr Føroyum til Tvøroyri tad lå kvirt og deytt Tunnligt hevdi verid vid arbeidi eina langa tíð frammanundan. Tá ið so J. Mortensens forrætningsvirki onga dagløn gav meiri, kendist tað sum stóð deyðin í durðinum hjá tí arbeiðsleysa arbeiðara- hópinum. Arbeiðsmannafelagið »Fylking«, ið altíð hevur verið fyllt við skaparahuga, var ikki, hóast fátækt og harðliga krepp- urakt, fallið i fátt. Tað smæddist ikki at fara undir uppgávuna at fáa sett virki á stovn í staðin fyri tað farna. Pen- ingurin var lítil, ið var tekur, skallutar 1400 kr. Men áræði var somikið stórri. Saman við fiskagentufelagnum F. F., ið átti 7000 kr., eydnaðist arbeiðsmanna- felagnum »Fylking« við dyggum studuli frá danska fiskivinnubankanum, donsku stjórnini við Th. Stauning á odda og ðrum góðum donskum kreftum, sum konsuli V. Thygesn, at fáa sett ARBEIÐ- ARANNA TROLARADRIFT á stovn. Keyptir vóru bygningarnir hjá trota- búnum J. Mortensens Eftf. og trolarin Leivur Øssursson. Striggid var at byrja við. Ymisk óhapp ini vóru við fiskiskapinum. Men trupul- leikarnir vóru kortini ikki størri, enn at Í teir vóru bastir. | A. T. mentist skjótt til stórsta virkið á plássinum. Fiskurin var turkaður og gav væl av arbeiði. | Undir krígnum tók felagið seg stórliga í fram, vann skuldina av sær og legði pen- ing niður. Men skip trutu meiri og meiri sum fleiri og fleiri av kríggsávum fóru burtur av. Fyri at flest møguligir fiskimenn Í kundu fáa lut í fortjenastuni við >Leiv- | uri Øssursyni« var roynt so væl sum møg uligt at býta túrarnar millum teir. Men tað rakk so stutt. A. T. var tí noytt at | Spenna seg út at økja virki sitt við | fleiri skipum og keypti skipini »Vest- manna«, »Brimnes« og »Vørduna«, Ma- rite«, tað nýggja svenska skipið >Róanæ, ein motorbåt og saman við »Fylking« og kommununi keypti A. T »Rankan«. »Vørdan«, »Brimnes« og »Vestmanna« | vórðu umbygd, fingu nýggjar 250 hesta dieselmotorar og trol- og snurruváðs- og linuspøl. Fleiri rædulig óhapp raktu summi av skipunum, t. d. »Vørduna« og »Roan«, ohapp, ið kostaðu felagnum fleir hundrað túsund, um ikki milliónina fyri hvert skipið. Men felagið greiddi kortini vandarnar og vaks og mentist í hverjum. Tað er ikki ov nógv sagt, at um ikki arbeiðara- driftin A. T. var undir krígnum, vildi arbeidarafjøldin á Tvøroyri fullkomiliga staðið á berum og verið noydd at leitað burtur av plássinum, tí tey gomlu virkini - vóru farin niður í einki at kalla sum ar- i beiðsgevarar. ' Marjun Gudjónsson úr Klakksvík og Reidar Egholm, ættaður úr Havn. Mikkjalsmessudag verður Herluf Thomsen, heilsølumadur, 50 ár. Sjúkrakassin hevur sett Dalborg Jo- hannesen úr Klakksvík til heimasjúkra- systur. Á Brødur Olsens sleipustoð fær »Keldan« nýggjan motor ísettan. Fyrst í vikuni frættist frá Sjúrðar- berg. Vegna illveður hevði hann tá bert roynt tvær lotur. Polarstjørnan hevur verið inni við 650 tn., Skálanes við 899. Nakkur hevur eftir 2 túrum veitt 615 tn. Klakksvíkar sjónleikarfelag aðalfund í KÍ-húsinum í morgin. Hentzar Ellingsgård av Eiði er settur sum lærari á Viðareiði og Heri Smilli av Tvøroyri sum ferðalærari Haralds- sund-—Múla. hevur Húsatrotið i Føroyum er øgiliga stórt. Tey ungu, id ætla sær at seta bligv, eru verri farin her heima, enn tey ungu i nøkrum av grannalondunum. Bert tey byggja. Hann, ið lítið og einki eigur, er illa fyrikomin. múgvandi hava ráð at Her á landi er atgongdin til lán sera ring. Lánini eru ovurdýr og so ólaga- lig, sum hugsast kann. Í Danmark og Grenlandi kunnu fólk fáa lagalig og ódýr lán at gjalda aftur eftir meir enn 60 árum. Hetta kundu vit eisini fingið, men løgmaður framdi ta ógerð, at hann yvir- tók øll líkindi til somu lånmøguleikar sum í búsitingarmál og harvið oll Danmørk og Grønlandi. Vit hava einki at takka landsstyris- flokkunum fyri. Lat okkum forkoma teimum hin 8. november! Burtur úr 1400 plus 7000 kr. var tað eydnast arbeidarafjøldini á Tvøroyri at upparbeida næststórsta forrætnings- og fiskavirki í Føroyum. Av sonnum eitt fyrimyndandi bragd. Men heita arbeidaravirki møtti ongan- tíð blíðum byrði her á landi. Og tað gjørdi ongan mun, um tað vóru andstøðu menn, ið komu upp frá flatlondum aft- aná kríggið ella tað vóru teir gomlu »borgarligu« her heima. Øllum er í frískur minni, hvussu Er- lendur Paturssonur í blaðnum 14. sep- tember í eini greinarød undir markinum >Suðurpólurin og Norðurpólurin legðist á kroppin á A. T. sum tað var hin stórsti privatkapitalistiski polýpur heldur j enn hitt mest igjøgnumførda arbeidara Í og fiskimannavirki á andeilsgrundarlagi. At tann maður, sum førdi pennin í hesum láglynta álopinum nú skal sita sum formaður i'F. F. er annað av lagn- | unnar merkiligu skålkabrøgdum. Hvussu kann maður, ið so grimliga og fullur av óndum huga bardist ímótihesum ti at kalla einasta stóra arbeidara- og fiski- mannavirki, vera at líta á, um sjóarfallið verður at snúgva sær í hansara persón- ligu og politisku interessum, meðan hann | situr á odda fyri fiskimenninar? Sum dømi uppá, hvussu stórur beisk- leikin var ímóti Arbeiðaranna Trolara drift, straks ið hon byrjaði, kann verða sipað til ta ferðina, tá ið trolarin Leivur Øssursson á fyrsta sinni skuldi | leggja út á havið: Nøkur kertuljós trutu. Maður varð so sendur í ein handil har tætt við at keypa hesi. Men hann mátti koma aftur við ongum, tá ið hann íkki kundi gjalda ljósini við peninginum í hondini. „Hetta arbeiðaravirki skal eg einki hava við at gera,< fekk handilsmaðurin lagt aftrat sýtanini av at lata ljósini. So lítil samhugur var til steðis frá teirri »borgarligu« síðuni at taka undir við arbeidaranna royndum at bjarga arbeiði og lívsmegi til plássið, ið av lagnuni var rakt so ómetiliga hart! (Framhald.)