mikudagur 24. apríl 2002síða 15

28 Nr. 77 - 24. apríl 2002 Nr. 77 - 24. apríl 2002 29 VALGREINAR Heðin Mortensen løgtingsmaður "Miðað verður eftir at linka skatta- og avgjaldstrýstið á húsarhald… Málið er ein so høg skattafrí grundar- upphædd sum møguligt og so lágt skattatrýst sum møguligt. Lagt skal vera upp fyri, at láginntøkur og barnaríkar familjur verða ikki fyri vanbýti. Hjún, har annað hevur alla inntøkuna, verða at javnstilla við hjún, har bæði hava inntøku. Grundarupphæddin í fólka- pensjónini verður skatta- frí." Hetta stendur í sam- gonguskjalinum hjá brátt farnu samgongu. Onki av hesum er vorðið veruleiki. Onki. Eftir valið tann 30. apríl verður vónandi ein nýggj samgonga skipað, sum hevur lægri skattatrýst sum mál, ikki bert sum føgur orð. Skattafría grundupp- hæddin skal hækka mun- andi. Hjún við einari inntøku skulu javnstillast við hjún við tveimum inntøkum. Avgjøld, ið raka láginntøkur harðast, verða avtikin, serliga útvarps-og sjónvarpsgjald, punktgjald, ferðaavgjald og oljuav- gjald. Fyri almennu kassarnar merkir hetta í fyrstu atløgu lægri inntøkur. Tí má henda lækkingin mótsvarast við skilagóðum tiltøkum. Almenni bygnaðurin skal skipast betri, so hann verð- ur ódýrari. Varligar privatiseringar skulu nýtast at gjalda almenna skuld við. Mvg-inntøkurnar hækka, tá fólk fáa fleiri pengar um hendi. Almennar íløgur í ellis- heim og barnagarðar merkja, at nógv fleiri sleppa til arbeiðis og harvið framleiða og gjalda skatt. Skatta-og avgjaldslækk- ingar merkja eisini, at búskapurin veksur og har- við veksa eisini inntøkur- nar hjá tí almenna. Vit mugu bara tryggja okkum, at pengarnir ikki hesuferð fara til at spara upp til full- veldið og onnur luftkastell. Eyðgunn Samuelsen Valevni hjá Javnaðar- flokkinum í Norðoyggjum Fyri 4 árum síðani kom fullveldi á skránna, og tá ið henda ætlan miseydnaðist, var ístaðin samtykt ein lóg, ið skuldi minka blokkin og yvirtaka málsøkir til vit í 2012 eru klár at loysa. Men hvat er fulveldi? Jú tað er, at Føroyar sum land er sjálvstøðugt, men hvat við fólkinum og teirra frælsið? Vit í Javnaðar- flokkinum siga fólkið fyrst og meina tað!! Vit skulu øll hava lívsfrælsi, ið vil siga, at vit skulu hava javnbjóðis møguleikar til arbeiði, útbúgving, búseting, pen- sión, røkt og ein tryggan aldurdóm.Vit siga, tað nyttar onki at hava eitt sjálvstøðugt land uttan at fólkið hevur eitt gott lív. Vit hava onki ímóti, at vit tá ið fólkið ynskir tað fara úr ríkisfelagsskapinum og hetta skal gerast á ein tryggan hátt. Støðan í dag er tann, at fólkið vil ikki loysing nú og tað er í mín- um hugaheimið natúrligt tí vit hava liva 50 ár í ríkisfelagsskapinum og tí kann ein ikki noyða eina loysing ígjøgnum eftir 2 ella 4 árum, sum ætlanin var hjá sitandi samgongu. Okkara loysn er ein sjálvstýrislóg ið endur- nýggjar og dagførir tað samstarv sum er í ríkis- felagsskapinum, lógin skal eisini áseta hvussu vit fara úr ríkisfelagsskapinum um vit ynskja tað. Vit halda tað er skeivt at vit ið nú eru í politikki taka hesa avgerð fyri føroyska fólkið, tað eru tey ið hava valrætt til tað tíð ið skulu avgerða hetta. Fyri Javnaðarflokkin koma livikorini hjá vanliga fólkinum altíð at koma framum loysing frá Dan- mark, tí loysing er ein formligur spurningur með- an fólkið og teirra lívskorð er ein ítøkiligur spurningur. Ynskir tú tíni lívskorð ovast á skránna, so velur eisini tú Javnaðarflokkin tann 30 apríl. Eydgunn @post.olivant.fo Vilhelm Johannesen valevni javnaðarfloksins í Norðoya valdømi Tá samgongan millum fólkaflokkin, tjóðveldis- flokkin og sjálvstýris- flokkin varð skipað eftir valið 30. apríl 1998, fingu tit veljarar lyfti um tvær fólkaatkvøður. Á hesum fólkaatkvøðum skuldu tit sleppa at siga tykkara hugsan í spurninginum um ríkisrættarligu viðurskift- ini. Men tá tølini í veljara- kanningunum bendu á, at tit ikki fóru at taka undir við samgonguni í ríkis- rættarliga spurninginum, vórðu báðar fólkaatkvøð- urnar avlýstar. Samgongan tordi ikki at geva tykkum veljarum orðið, tí vandi var fyri, at tit høvdu aðra áskoðan enn teir, men nú týsdagin 30. apríl hava tit orðið. Nú sleppa teir ikki undan. Nú siga samgonguflokk- arnir, at teir skulu loysa øll tey mál, sum hava ligið á láni seinastu fýra árini. Nú skulu teir loysa ellis- og røktarheimsspurningin, sum teir onki gjørdu við hesi fýra árini, og nú skulu teir eisini loysa eftirlønar- spurningin, ið teir heldur onki gjørdu við í hesum valskeiðnum. Nú vilja teir gera nakað við øll tey mál teir onki gjørdu við í fýra ár. Nú fáa tit aftur gylt lyfti um, at teir skulu loysa øll møgulig mál á almanna- og heilsuøkinum, á útbúgving- arøkinum, á samferðslu- økinum, íbúðarøkinum, skatta- og avgjaldsøkinum, á barnaansingarøkinum o. s. fr. og o. s. fr. Men trúgva tit teimum hesa ferð. Í spurninginum um fólkaat- kvøðurnar sviku teir tykk- um vejarar. Teir tordu og vildu ikki geva tykkum orðið. Teir lupu frá givnum lyftum í hesum valskeið- num. Kunnu tit vænta nakað annað í komandi valskeiði? Nei og aftur nei! Javnaðarflokkurin er og verður einasta greiða al- ternativið til sitandi sam- gongu. Javnaðarflokkurin hevur loysnina í spurning- inum um ríkisrættarligu viðurskiftini. Hann hevur eisini loysnirnar í øllum hinum málunum. Farið tí mannsterk á val og seti ein sterkan javn- aðarflokk inn á Føroya Løgting. Seti X við lista C ella eitt av valevnunum á lista javnaðarfloksins í tykkara valdømi. Gott val. Fullveldi ella lívsfrælsi Samgongan helt ikki givin lyfti Skatturin Ábyrgdaloysi út um alt sømiligt mark Jóannes Eidesgaard Lat meg leggja fyri við at siga, at hetta verður skrivað við fullari virð- ing fyri verkfaldsrætt- inum. Hóast verkføll hava verið næstan dagligur gestur seinastu fýra árini, og hóast Suður- oyggin fram um aðrar oyggjar altíð verður harðast rakt av hesum verkføllum, tí Smyril konsekvent verður lagd- ur, so haldi eg støðan beint nú er farin út um alt sømuligt mark. Leiðslan á Strand- faraskipum tók einvegis ta avgerð, at Smyril ikki skuldi fara suður, hóast verkfallið ikki tá var lýst. Upplýst varð, at tað skuldu vera tí, at Smyril lá tryggari í Havn. Løgin niðurstøða, tá hann annars liggur á Tvøroyri hvørja einastu nátt á árinum. Liggur hann tá ótryggur allar hinar næturnar av árinum? Men hetta er sam- stundis ein sera grunn og lítið umhugsað av- gerð. Suðuroyarfjørður er okkara einasta sam- band til meginøkið og til útlandið. Hetta er okk- ara landsvegur til meg- inøkið, soleiðis sum landsveganetið norðan- fjørðs er tað fyri hini økini. Men teir vegirnir eru opnir, og gerandis- lívið fyri ein stóran part av landinum er als ikki nervað av verkfallinum. Men suðuroyarsiglingin er vorðin "prügel- knabend," hvørja einasta ferð verkfall hevur verið.. Skipara- og naviga- tørfelagið og myndug- leikarnir hava gjørt semju um, at Teistin og Ternan liggja klárir til sjúkraflutning. Og sam- bært Ellindi eru teir til reiðar at víðka hetta til eisini at fevna um Smyril, um myndugleik- arnir ynskja tað. Men tað ynskja myndug- leikarnir so ikki. Teir vilja hava Smyril liggj- andi í Havn. Sjálvandi skulu Sand- oyggin, Vágarnar, Norð- oyggjar og útoyggjarnar hava skip, sum liggja klár at sigla, um okkurt skuldi borist á, og tyrlan ikki fær flogið. Hetta er ein mannarættur. Men hvussu er støðan hjá Suðuroynni undir hesum verkfallinum? Tyrlan er tíbetur tøk, tá á stendur, men hon hevur nakrar rættiliga stórar avmark- ingar, umframt at hon eisini skal røkja síni egnu rutu. Er veðrið verri enn eitt ávíst, t.d. vánaligt sýnið, so flýgur hon ikki. Og tað vita vit av royndum, at tað kem- ur ofta fyri. Hvat nú um neyðugt verður við sjúkraflutn- ingi, og eingin tyrla kann flúgva? Í skrivandi løtu er øll tryluflúgving avlýst orsakað av vána- ligum flúgvilíkindum, og Smyril liggur svína- bundin í Havn. Hvat nú um neyðugt verður við einum akuttum sjúkra- flutningi? Hvør hevur tá eina trygga støðu? Smyril, tí hann liggur tryggur á Havnini? Leiðslan á SL? Ella sjúklingurin ella avvarð- andi? Sjálvandi skal Smyril liggja her á Drelsnesi og við fullari manning so- leiðis, at um tað gjørdist neyðug við sjúkraflutn- ingi, so skal hann kunna loysa beinanvegin. Hetta er ein sera grunn, sera óbúgvin og beinleiðis hættislig av- gerð, sum leiðslan á SL hevur tikið, og eg kann vissa tykkum um, at seinasta orðið er ikki sagt í hesum málinum. VALGREINAR Ungdómurin í Norðoyggjum Karl Olgar Joensen valevni Sambands- floksins í Norðoyggjum Vit fegnast um, at nú røkist fyri, at undir- sjóvartunnilin gerst veruleiki. Eingin ivi er um, at fyrimunirnir við slíkum tunnli eru stórir. Men tá ið tosað verður um undirsjóartunnilin, verður spurningurin mangan reistur, um hetta er so gott fyri ungdómin. Vit hava nógv tilboð til tey ungu í Norð- oyggjum. Nevnast kann ítróttur av ymiskum slag, andalig møtir o.s.fr. Men vit vita eisini, at tað eru ung sum vilja hava nakað annað, til dømis dans. Tá ið tosað verður um dans, so koma vit inn á náttarlívið hjá teimum ungu, og her er tað, at foreldur og avvarandi av ungdóminum síggja ein vanda við undirsjóar- tunnlinum. Fara tey ungu at koyra út í Eysturoynna ella til Havnar í dans, ja so verða nógvar svøvnleys- ar nætur hjá foreldrum, tí náttarkoyringin hjá ungdóminum er ógvu- liga vandamikil. Eg veit væl, at tað ikki er ein landsuppgáva at fáa til vega dansihølir í Klaksvík. Tó kemur landið inn í myndina, tá stuðul skal latast til ungdómshús o.tl. Eg haldi, at vit í felag eiga at loysa hetta málið. Vit skulu geva ung- dóminum møguleikar at verða her hjá okkum, so sleppast kann undan náttarkoyringini, sum tíverri mangan hevur havt syndarligar avleið- ingar við sær. Jónfinn Olsen Form. í UfM & valevni Miðfloksins í Suðurstreymoy Miðflokkurin vil arbeiða fyri at frálæran á skúlum og lærustovnum skal verða Kristni Í Kristni- tímunum, tí í einum "Kristnum landi" eigur so at verða. Og tað skal verða Kristni, ið verður undirvíst í Kristnitím- unum á skúlunum, hetta stendur millum annað í fólkaskúlalógini. VEL MIÐFLOKKIN TÍN FRAMTÍÐAR TRYGGLEIKI Í POLI- TIKKI, TÍ VIT BYGGJA Á EIN ØÐR- VÍSI GRUNDVØLL, Ið ER BÍBLIAN. MIÐFLOKKURIN TÍN RØDD Á LØG- TINGI. Miðflokkurin byggir á ein øðrvísi grundvøll – BÍBLIAN Kári Petersen valevni javnaðarfloksins í Suðurstreymoy Um ein hyggur at kon- sentratiónstendensunum í føroyska vinnulívinum, so tekur tað bert 5-10 ár, so eiga 8-10 persónar næstan alt føroyskt vinnulív. Or- søkin er, at hesir persónar hava fingið ein framíhjá- rætt at troyta føroyska fiskiríkidømið. Tað, at nakrir fáir einstaklingar fáa hendan framíhjárætt fyri einki, ger, at teir eftir fáum árum koma at eiga næstan alt føroyskt vinnulív. Landsstýrið gevur nøkr- um fáum persónum gávu við milliónavirði hvørt ár. Seinastu árini hava verið dømi verið frammi í bløð- unum um, at persónar fáa veiðiloyvi frá landsstýr- inum fyri einki, sum teir selja fyri milliónir nakrar fáar dagar seinni. Ofta eru eisini dømi um, at skip eru seld fyri fleiri tíggjutals milliónir, sjálvt um skipið í sær sjálvum bert er vert nakrar fáar milliónir. Tað, sum í veruleikanum verður selt, eru veiðirætt- indini, sum fylgja við skip- inum. Sjálvt um tað stendur í lógini, at fiskiríkidømið við Føroyar er ogn Føroya fólks, so kunnu einstak- lingar selja hesa ogn og koyra vinningin í egnan lumma. Ein stórur órættur verður framdur móti Føroya fólki hvørt ár. Ogn Føroya fólks, sum er verd fleiri tíggjutals milliónir hvørt ár, kanska hundrað- tals milliónir, verður latin nøkrum fáum einstakling- um fyri einki. Ungir menn kunnu als ikki koma inn í fiskivinn- una. Um teir vilja keypa skip, noyðast teir sam- stundis keypa veiðirættindi frá onkrum reiðara. Veiði- rættindini kosta munandi meira enn sjálvt skipið kostar, og peningastovn- arnir kunnu ikki veita lán til samlaða keypið, tí teir kunnu ikki taka pant í veiðirættindinunum. Ungir menn kunnu sostatt ikki keypa skip, uttan teir gjalda nógvar milliónir kontant til verandi reiðarar fyri fiski- loyvið. So nógvar milliónir eru sera fáir sum eiga., og eingin, sum ikki framman- undan eigur skip, hevur møguleika at fara inn í fiskivinnuna. Sostatt eru fleiri orsøkir til, at verandi skipan má metast at vera sera órættvís. Tilfeingisrentan stavar frá einkarrætti hjá nøkrum fáum at troyta fiskatilfeingið. Tær milliónirnar, sum veiðirættindini kunnu selj- ast fyri, verða ofta nevndar tilfeingisrentan. Tilfeingisrentan er eitt eykaavkast, sum stendst av, at nøkur fá fáa einkarrætt at troyta náttúrutilfeingið. Um stórt avkast er í vanligum vinnum, so eru nógv, sum stovna virki í hesum vinnum, og harvið kunnu øll fáa lut í tí stóra avkastinum. Tað at onnur koma aftrat, førir við sær kapping, og kappingin ger, avkastið minkar spakuliga niður móti einum vanligum avkasti. Men í fiskivinnuni er eingin fríur atgongurættur. Tann, sum stendur uttanfyri fiskivinnuna, hevur ikki rætt til frítt(ókeypis) at koma inn í vinnuna. Tað óvanliga stóra yvir- skotið hjá fiskivinnuni stavar sostatt frá, at nakrir fáir einstaklingar hava einkarrætt at troyta tað virðismikla føroyska náttúrutilfeingið, og harvið hava rætt til at halda øll onnur úti. At eingin nýggjur kann koma inn í vinnuna, tryggjar, at teir, sum frammanundan eru í fiskivinnuni, framhaldandi kunnu fáa risastór yvirskot. Aðrir kunnu ikki fáa part í hesum stóru yvirskotum, av tí einfaldu orsøk, at teir verða forðaðir í at fiska. Um 5-10 ár eiga 10 persónar alt føroyska vinnulívið. Í Íslandi komu nakrir einstakir reiðarar at eiga kvoturnar, tá kvotuskipanin varð gjørd. Kvotueigararnir hava síðan kunna selt veiðirættindini til teir, sum reka og eiga skipini. Hesi veiðirættindi eru vorðin sera nógv verd, og teir, sum selja veiðirættindi (kvota- barónarnir), fáa stórar milliónainntøkur afturfyri at selja, tað sum annars sambært lógini er ogn hjá íslendska fólkinum. Í tíðini áðrenn kvotulógirnar var stórkapitalurin spakuliga byrjaður at konsentrerast um nakrar persónar. Í dag eiga umleið 15 familjur meginpartin av íslendska vinnulívinum. Alt hetta er hent tí politiska valdið í Íslandi hevur latið nøkrum fáum fólkum veiðirættind- ini fyri einki, so tey kunnu selja tey aftur við stórum milliónavinningi. Sama gongdin er nú byrjað í Føroyum. Nakrir fáir reiðarar hava nú so stórar inntøkur, at teir ikki vita, hvat teir skula gera við peningin. Peningurin verð- ur nú settur í øll møgulig onnur sløg av íløgum, handilsbygningar, sølufyri- tøkur, fastar ognir, jørð osfrv. Um gongdin heldur fram 5-10 ár aftrat, so fara 10 persónar skjótt at eiga stórt sæð alt føroyska vinnulívið. Javnaðarflokkurin er einasti flokkur, sum fer at arbeiða ímóti, at nøkur fá gera sær dælt av ogn Føroya fólks. Tað er við at ganga upp fyri Føroya fólki, at tey verða snýtt í hesum máli. Hitt virðismikla føroyska fiskatilfeingið(ogn Føroya fólks) verður selt fyri milliónir, men Føroya fólk fær einki. Tað er torført at meta neyvt, hvat veiðirætt- indini eru verd, men Menas frágreiðingini heldur virðið liggja millum 200 og 500 milliónir um árið. Sostatt verða stór almenn virðir hvørt ár givin nøkrum fáum reiðarum. Ætlar Føroya fólk at forða fyri, at alt føroyska vinnulívið skal enda í hondunum hjá 10 einstak- lingum, og ætlar Føroya fólk, at yngri menn skulu hava møguleika at koma inn í fiskivinnuna, so er neyðugt at velja Javnaðar- flokkin. Javnaðarflokkurin er einasti flokkur, sum greitt hevur sagt frá, at kemur hann í samgongu, so fer hann at arbeiða ímóti, at nakrir fáir framhaldandi kunnu gera sær dælt av ogn Føroya fólks. www.karipetersen.com Skulu 10 persónar eiga Føroyar? Elsa í Garði valevni Fólkafloksins í Suðurstreymi • Álitið um Heidarpsyki- atri 2002 verður framt í verki. • Kortleggjan av øllum virkseminum í samlaða Heilsuverkinum. • Gera sær greitt hvat man vil viðgera, og á hvørjum støði viðgerðirnar skulu vera. • Gera sær okkum hvussu vit skulu náa hesum málum. • Tann føroyski borgarin fær atgongd til arðar heilsutænastur, - eitt nú eisini í Skotlandi, USA, Týsklandi m.m • Serfrøðingarnir (tvs. ser- læknarnir og onnur) upp- lýsa almenningin og po- litikarar um sítt ar- beiðisøki. • Nútímans hølir: At tað nýggja sjúkrahúsið verður liðugt til ætlaðu tíðina, og at tað gamla verður umvælt sum skjótast. • Skrásetingin av Krabba- meinstilburðunum eigur at fáast at virka aftur! Hetta við gransking fyri eyga. Granskingarmøgu- leikarnir eru serliga góðir í føroyska sjúklingabólkin- um. Her hevur føroyski læknin Jan Dalberg longu gjørt eitt megnar retro- spektivt (afturlítandi) ar- beiði, men vegna vánaligar skrásetingarmøguleikar, fær hann ikki gjørt nakað við prospektiva (frameftir- lítandi) partin. • Barnagarð á Lands- sjúkrahúsið. Visiónir í heilsuverkinum C M Y K 29 28