hósdagur 25. apríl 2002síða 8

Nr. 78 - 25. apríl 2002 15 Sambandsflokkurin er næstan altíð størst- ur í Eysturoy, og hinir stóru flokkarnir eiga sum oftast hvør sín umdømisvaldan ting- mann. Stóra fólkatal- ið ger, at sannlíkið fyri eykamonnum til smærru flokkarnar er rættuliga stórt EYSTUROY Jóannes Hansen Tað er eingin slingur í valsinum. Sambandsflokk- urin er størsti flokkur í Eysturoy. Síðani 1978 hava tað verið fimm umdømis- valdir tingmenn í valdømi- num, og Sambandsflokkur- in hevur hvørja ferð átt tveir umdømisvaldar. Fram- manundan 1978 vóru fýra umdømisvaldir tingmenn. Tá átti Sambandsflokkurin umframt ein umdømisvald- an so at siga á øllum val- unum ein eykavaldan í Eysturoy. Á tveimum valum síðani floksbýtið í 1906 hevur Sambandsflokkurin ikki verið størsti flokkur í Eyst- uroy. Fyrra ferðin var í 1945, tá Fólkaflokkurin, sum hevði ógvuliga stóra undirtøku undir krígnum, var tólv atkvøður framman- fyri Sambandsflokkin. Og seinna ferðin var í 1954. Eftir sera turbolentu árini við fiskimannaverkføllum og stórum trupulleikum við Sjóvinnubankanum, var Tjóðveldisflokkurin, sum var so mikið feskur, at hann stillaði upp fyri aðru ferð, størstur. Hann hevði tá 941 atkvøður og 104 fleiri enn Sambandsflokkurin. Síðani floksbýtið í 1906 er tað bara eina ferð komið fyri, at Sambandsflokkurin ikki hevur átt í minsta lagið tveir tingmenn í Eysturoy. Tað var í 1966. Tá varð bara Johan Poulsen á Strondum valdur. Á valinum í 1962 varð umframt Johan Poul- sen eisini Jens Chr. Olsen á Toftum valdur. Hann doyði tíðliga í valskeiðnum. Í staðin fyri hann kom Hil- mar Petersen í Fuglafirði á ting í 1963, men hann doyði í 1965. Tá kom Rein- hold Thomsen í Gøtu inn. Sambandsflokkurin átti á øllum valunum fram til og við valinum í 1943 trý um- boð í Eysturoy, fleiri ferðir áttu teir fýra umboð, og á valinum í 1924 komu fimm sambandsmenn úr Eystur- oyar valdømi á ting. Høvuðsmenninir í Eysturoy Tað hevur verið eyðkent fyri Sambandsflokkin í Eysturoy, at hann oftast hevur verið umboðaður í løgtinginum av fremstu persónunum í flokkinum, og at hesir hava verið í langt áramál í politikki. Andrass Samuelsen, sýslu- maður í Fuglafirði, sat á tingi í 44 ár. Hann var floksformaður og fyrsti løgmaður í nýggjari tíð. Johan Poulsen hevði, tá hann legði frá sær í 1970, verið í tinginum í 50 ár – tað er met – og hann var floksformaður aftaná And- rass Samuelsen. Jógvan Ingvard Olsen á Toftum var tingmaður 1970–1998. Hann var son- ur Jens Christian Olsen, sum fram til 1963 í fleiri skiftum hevði verið ting- maður í 20 ár tilsaman. Beiggi Jógvan Ingvard Olsen, Alfred Olsen, varð valdur í tingið, tá Jógvan Ingvard ikki stillaði upp- aftur. Jóhannes Martin Olsen á Strondum tók í 1970 við eftir Johan Poulsen. Jóhan- nes Martin Olsen fall í 1988. Tá varð Edmund Joensen á Oyrabakka vald- ur. Hann gjørdist skjótt for- maður í flokkinum og var løgmaður 1994–1998. Tá Edmund spleysaði Jóhannes Martin av, og sessurin flutti av Strondum og í Sundalagið, var tað fyrsta ferðin, at eingin á Strondum var í tinginum fyri Sambandsflokkin, og tað var eisini fyrsta ferðin, at ein sambandsmaður í Eysturoy vann tingsessin frá einum øðrum sam- bandsmanni. Í 1990 fekk Edmund Joensen 501 persónligar at- kvøður. Hetta er hægsta tal- ið, sum nakar umdømis- valdur tingmaður í val- døminum nakrantíð hevur fingið. Fáar skiftingar Burtursæð frá Sambands- flokkinum hava hinir stóru flokkarnir síðstu hálvu øld- ina so at siga átt støðuga tingumboðan í valdømi- num. Frá 1954 og inntil 1966 átti Tjóðveldisflokk- urin tveir tingmenn í val- døminum. Í 1962 vóru teir valdir á tveimum listum. Hans Jákup Ellingsgaard á Eiði varð umdømisvaldur á øðrum, og Fredrik Hansen (pápi núverandi lands- stýrismannin í fíggjarmál- um), sum frammanundan hevði verið tingmaður í átta ár, var eykavaldur á hinum. Frammanundan hevði Frederik verið tingmaður í eitt skeið saman við Olafi Ellingsgaard á Eiði og í eitt skeið saman við Jógvani Høgnesen í Fuglafirði. Frederik var í tinginum inntil 1970. Tá fall hann fyri Signari Hansen úr Fuglafirði, sum tá var lær- ari á Strondum. Signar hev- ur verið valdur hvørja ferð – uttan í 1980. Tá lá Petur Reinert á honum. Kapping- in millum teir báðar var ofta tøtt. Javnaðarflokkurin var næststørstur í Eysturoy í 1966 (tá fekk Petur Eli Mikkelsen, sáli, dygga undirtøku á Toftum, har hann var lærari) og aftur í 1990. Seinnu árini hevur hann fyri tað mesta verið tann minsti í valdøminum av størru flokkunum. Fyrsti javnaðartingmaður- in í Eysturoy var eiðis- maður. Hans Jacob Poulsen varð valdur í 1936. Hann doyði longu 24. januar í 1937, og tá kom Joen Simon Heinesen í Leirvík inn. Á valinum í 1940 varð J. Fr. Øregaarad valdur, og hann var tingmaður inntil 1978. Hann var ættaður úr Leirvík og búði í Gøtu. Tá Øregaard legði frá sær, var stór kapping um javnaðarsessin. Jørgen Thomsen, sum var ættaður úr Gøtu og búði á Skála, vann hann við 139 persón- ligum atkvøðum. Tað er lægsta talið, sum umdømis- valdur tingmaður í Eystur- oy hevur verið valdur á ting við. Jørgen Thomsen var tann fyrsti og higartil tann einasti skálamaðurin, sum síðani floksbýtið í 1906 hevur verið valdur á ting. Tá Jørgen Thomsen ikki stillaði uppaftur í 1994, misti Javnaðarflokkurin mannin í Eysturoy. Í staðin vunnu Óli Jacobsen og Verkamannafylkingin sess- in. Í 1998 varð Dan R. Petersen, sum er ættaður úr Saltnesi og búsitandi í Fuglafirði, valdur á javnað- arlistanum. Tað var hann í harðari kapping við And- reas Petersen og Sylverius Jacobsen ávikavíst úr Gøtu og av Skála. Teir búgva alt- so í bygdunum, har Øre- gaard og Jørgen Thomsen búðu, tá teir umboðaðu Javnaðarflokkin í tinginum. Vildu ikki hava havnarmann Fólkaflokkurin misti nógv í Eysturoy fyrstu árini eftir kríggið, og fram í sjeyti ár- ini var hann minstur av stóru flokkunum. Í 1988 og í 1994 var hann næststørst- ur, og í 1998 var hann á tryggum triðja plássi. Poul Petersen, sum var ættaður úr Funningi, og sum starvaðist í umsitingini í Havn, umboðaði Fólka- flokkin í Eysturoy frá 1940 og inntil valið í 1970. Á valinum í 1943 og í 1945 varð Rasmus Rasmussen, Víka Rasmus í Fuglafirði, eisini valdur. Í 1970 fall Poul Petersen fyri Jógvani Sundstein, sum tá kom á ting fyri fyr- stu ferð. Jógvan Sundstein, sum var búsitandi í Havn- ini, flutti í 1978 til Suður- streymoyar valdømi. Hann helt ikki, at tað hóskaði, at eitt valdømi var umboðað av persóni, sum ikki búði í valdøminum. Síðani tá hevur fólka- flokkurin í Eysturoy verið umboðaður í løgtinginum av eysturoyingum, sum hava verið búsitandi í oynni. Og støðugt vaksandi atkvøðutølini kundu bent á, at hetta hevur líkað fólka- floksmonnum í valdømi- num. Edmund í Garði varð valdur í 1978, men hann fall fyri Olafi Olsen á Glyvrum í 1980. Hann var fyrsti umdømisvaldi ting- maðurin yvirhøvur, sum var búsitandi á Glyvrum. Olaf sat inntil í 1994, tá hann fall fyri Kjartani Joensen í Leirvík, og Kjar- tan fall fyri Jógvani á Lak- juni í Fuglafirði í 1998. Gongdin hjá fólkaflokki- num í Eysturoy frá 1978 og inntil nú er ein staðfesting av hørðu kappingini, sum altíð er millum bygdirnar í oynni. Teir smáu eykavaldir Í hesum valskeiðnum hevur ein eykavaldur tingmaður verið í Eysturoy. Tað er Sámal Petur í Grund fyri Sjálvstýrisflokkin. Merkis- vert var tað fyri fýra árum síðani, at Sámal Petur varð valdur við 533 persónligum atkvøðum. Hetta er hægsta persónliga atkvøðutalið nakrantíð í Eysturoy. Síðani 2. heimsbardaga hava umframt Sámal Petur í Grund tríggir aðrir verið eykavaldir í Eysturoy fyri Sjálvstýrisflokkin: Johan Kallsoy 1950–1954, Fred- rik Olsen 1980–1984 og Lasse Klein 1988–1994. Í 1994 stillaði Lasse Klein upp fyri Kristiliga Fólkaflokkin og varð eyka- valdur, men hann fall í 1998. Í 1990 varð Tordur Niclasen eykavaldur fyri Kristiliga Fólkaflokkin, og í 1994 varð hann eykavald- ur fyri Miðflokkin. Adolf Hansen var ting- maður fyri Eysturoy 1978–1988. Inntil 1984 umboðaði hann Fram- burðs– og Fiskivinnuflokk- in, og síðsta skeiðið um- boðaði hann Kristiliga Fólkaflokkin. Persónliga atkvøðutalið hjá Adolfi Hansen í 1984 – 117 at- kvøður – er tað lægsta, sum nakar higartil er valdur á ting fyri Eysturoyar val- dømi við. Tað kunnu tey, sum nú royna at sleppa á ting, leggja sær í geyma. Spenningurin Veljarakanningarnar hava bent á stórt sannlíki fyri, at umdømisvaldu umboðini fara at koma úr somu flokk- um, sum hava átt umboðini síðsta valskeiðið. Nógv skal broytast, um sambandsumboðini og fólkafloksumboðið ikki verða tey somu, sum hava sitið hetta valskeiðið. Javn- aðartingmaðurin varð sein- ast valdur við stuttum gloppi niður til tveir teir næstu á listanum. Spurn- ingurin er, um Dan R. Petersen fer at staðfesta sína støðu sum javnaðar- umboð, ella um Skála ella Gøta fara at megna at til- tuska sær javnaðarting- mannin aftur, sum tey áður hava havt. Signar á Brúnni er fyri fyrstu ferð síðani 1966 ikki á tjóðveldislistanum. Spurn- ingurin er, hvat nógvu tjóð- veldisveljararnir í Fugla- firði fara at atkvøða. Fram- manundan má roknast við, at fólkatingsmaðurin á Glyvrum, Tórbjørn Jacob- Upp undir løgtingsvalið týsdagin hevur Jóannes Hansen, samfelagsfrøðingur, skrivað um søgulig val og valtøl í valdømunum. Serliga hevur hann lagt seg eftir at skriva um valini, sum hava verið síðani 1966. Orsøkin er tann, at í 1966 var fyrsta valið, tá uppstillingin var persónlig og ikki í nummarrøð. Frá og við valinum í 1966 hava tað bara verið persónligu atkvøðurnar, sum hava gjørt av, hvør er komin í løgtingið. Frammanundan hjálptu atkvøðurnar til listan tí fyrsta á listanum at koma inn. Týsdagin var Norðoya valdømi á skránni, og í gjár var tað Norðstreymoyar valdømi. Hesa ferð eru tað Sandoyar valdømi og Eysturoyar valdømi. Í morgin verður Suður- streymoyar valdømi á skránni, og sjálvan valdagin verður skrivað um Vága og Suðuroyar valdømir. Býtið líkist sær sjálvum hvørja ferð Val og valtøl Veljarakanningarnar hava bent á stórt sannlíki fyri, at umdømisvaldu umboðini úr Eysturoynni fara at koma úr somu flokkum, sum hava átt umboðini síðsta valskeiðið 15 14 Nr. 78 - 25. apríl 2002 – Men vit fingu eina semju, tí báðir partar vóru sinnaðir til tað, sigur formaðurin í Maskinmeistarafelag num SÁTTMÁLA- SAMRÁÐINGAR Áki Bertholdsen – Vit kundu hugsa okkum hægri løn á summum økj- um. Men fyrr ella seinni má ein avgerð takast. Jógvan Nybo, formaður í Maskinmeistarafelagnum, er hampiliga væl nøgdur við sáttmálan, sum varð gjørdur mikumorgunin við Fìggjarmálastýrið um maskinmeistarararnar, sum arbeiða hjá tí almenna, tvs, teir, sum sigla við Strand- faraskipunum og Magnus Heinason og teir, sum ar- beiða á sjúkrahúsum og aðrastaðni á landi. Hinveg- in eru teir, sum sigla við Vaktar- og Bjargingartæn- astuni nú blivnir tænastu- menn, sum teir eru ikki uppí í í hesum umfari. Formaðurin í Maskin- meistarafelagnum sigur, at tilsamans hava maskin- meistararnir fingið eitt lítið sindur hægri lønarhækking, enn hini feløgini hava fing- ið. – Vanliga lønarhækking- in og tað, sum hongur uppi í henni, er á sama støði, sum onnur feløg hava fing- ið. Men harafturat eru við- bøtur, flytingar í hægri læn- arflokk o.a. sum ger, at til- samans verður talan um eitt lítið sindur meiri. Jógvan Nybo ásannar eins og navigatørarnir, at samanborið við onnur lond, eru maskinmeistarar hjá tí almenna í Føroyum ikki væl lønt. – Men vit royna at fáa eitt sindur uppá hvørja ferð og tað eydnaðist eisini hesu- ferð. – Tað gongur spakiligt, men tað gongur rætta veg- in, hvørja ferð. Hann sigur, at tað var eitt tógvið stríð at fáa semjuna í lag, men hann heldur at tað eydnaðist tí at báðir partar vístu vilja og vóru sinnaðir at finna semju. – Sáttmálin er galdandi í hálvtannað ár og vit mettu ikki, at tað metti seg at fara í verkfall uppá munin í semingsuppskotinum, sum vit góðtóku og tað, sum annars lá á borðinum til síðst, sigur Jògvan Nybo. Eisini Karsten Hansen, landsstýrismaður, fegnast um semjuna. – Mín ábyrgd er, at øll feløg og allir fakbólkar fáa somu sømdir við atliti til teirra serligu umstøður. Tí gleðist eg eisini um, at batar eru gjørdir í sáttmál- anum og at semjan er á sama stigi, sum hinir sátt- málarnir, sum gjørdir eru síðsta árið, sigur hann í einum stuttum tíðinda- skrivi. Eftir at hava samráðst í 66 tímar út í eitt, eydnaðist at at fáa nýggjan sáttmála fyri maskinmeistararnar, sum arbeiða hjá tí almenna SAMRÁÐINGAR Áki Bertholdsen Teir togaðust í 66 tímar út í eitt. Men so glapp. Tíðliga í gjáramorgunin skrivaðu Maskinmeistara- felagið og Fíggjarmálastýr- ið undir nýggjan sáttmála fyri maskinmeistararnar sum arbeiða hjá tí almenna. Tað var seinnapartin sunnudagin klokkan 14, at partarnir settust til samráð- ingarborðið saman við semingsmonnunum, men ikki fyrrennn klokkan 6 mikumorgunin hildu sem- ingsmenninir, at tíðin var búgvin at leggja semings- uppskot fyri partarnar. Og tað eydnaðist, tí báðir part- ar góðtóku partarnir. Nýggi sáttmálin umfatar maskinmeistarar við skip- unum hjá Strandfaraskip- um Landsins, maskinmeist- arar í almennari tænastu á landi og fyri maskinmeist- arar við á Magnusi Heina- syni. Nýggi sáttmálin er gald- andi frá 1. mars í ár til 1. oktoober 2003. Eftir semj- uni hækkar vanliga lønin 7,3% til samans í sáttmála- skeiðnum. Tann 1. mars í ár hækkar hon 3,65% og 1. mars næsta ár hækkar hon aftur 3,65%. Harafturat eru umflokk- ingar eru gjørdar á Strand- ferðsluni og hjá almennum á landi. Somuleiðis eru ymiskir batar gjørdir í sátt- málatekstinum. At enda kann nevnast, at avtala eisini er gjørd um til- tøk at styrkja førleikamenn- ing, eldrapolitikk, familju- politikk og javnstøðu. Umframt lønarhækking- ina, eru eisini aðrir batar gjørdir í sáttmálanum. Eitt nú er loksins ásett, at maskinmeistarar nú skulu hava yvirtíð av einum full- um ársverki, tað hava teir ikki fingið áður. Somuleiðis skal viðbótin til maskinmennirnar hækk- ast. Umframt hetta, eru rætti- liga nógvir maskinmeistar- ar fluttir upp í hægri lønar- flokkar og lønartalvur. Trivnaðurin bøttur Umframt sjálva lønina, eru eisini ymsar ásetingar í nýggja sáttmálanum sum kunnu nevnast trivnaðar- mál. Eitt nú eigur konufólk, ið eru við barn, eigur at siga stovninum frá í minsta lagi 3 mánaðir, áðrenn hon væntar at eiga. Hinvegin fáa konufólk fulla løn frá tí hon verður óarbeiðsfør, tó í minsta lagi í átta vikur, áðrenn hon væntar sær at eiga og til- samans 24 vikur. Afturat hesum kann hon fáa frí við ongari løn í 6 vikur. Harafturat kann hon eftir umsókn fáa frí við ongum missi í starvsaldri í fimm mánaðir. Men umframt hetta, kann konufólk fáa sjúkrafrí í upp tilæ seks mánaðir, tá ið hon við læknaváttan prógvar, at tað stendst heilsuvandi fyri hana sjálva, ella fyri fostri, at vera til arbeiðis. Í serlig- um føri kann hon fáa frí enn longri. Tann, sum ættleiðir børn, kann fáa tænastufrí í 24 vikur við løn. Hinvegin kann mannfólk, ið verður pápi, ella ættleiðir børn, fáa frí í ein mánað við ongari løn. Harafturat er avtala gjørd um førleikamenning, eldra- politikk, familjupolitikk. Tað gekk við tógvið stríð Fingu 7,3% í lønarhækking og nakrar snøklar afturat Maskinmeistararnir hjá Strandferðsluni og allir hinir, sum arbeiða hjá tí almenna, hava fingð nýggjan sáttmála Mín ábygd er at øll feløg og allir fakbólkar fáa somu sømdir, sigur Karsten Hansen, landsstýrismaður C M Y K 14