hósdagur 25. apríl 2002síða 15

28 Nr. 78 - 25. apríl 2002 Nr. 78 - 25. apríl 2002 29 TÍÐINDASKRIV Landsstýrið, íslendska stjórnin, grønlendska landsstýrið og Útnorður- ráðið hava gjørt sam- starvsyvirlýsing. Yvirlýsingin varð und- irskrivað í sambandi við ráðstevnuna hjá Norður- landaráðnum um demo- krati, sum í hesum døgum er í Reykjavík. Samstarvsyvirlýsingin er eitt týdningarmikið stig fram móti at fáa samstarvið millum ráðið og mynd ugleikarnar í teimum trim- um londunum í tryggar formligar karmar. Tað vóru norðurlendsku samstarvsráðharrarnir, sum skrivaðu undir yvirlýs- ingina, Siv Friðleifsdóttir vegna Ísland, Lise Lennert vegna Grønland, og Høgni Hoydal vegna Føroyar, meðan Hjálmar Árnason, sum er formaður í Út- norðurráðnum, skrivaði undir vegna Útnorðurráðið. Næstformaðurin í Útnorð- urráðnum, Jógvan Dur- huus, tók somuleiðis lut í hátíðarhaldinum. Samstarvsyvirlýsingin staðfestir millum annað, at samstarvið millum ís- lendsku stjórnina, føroyska og grønlendska landsstýrið og Útnorðurráðið skal verða framt við at partanir skifta upplýsingar síná- millum á árligum fundi í sambandi við tingsetu Norðurlandaráðsins. Eisini skulu norður- lendsku samstarvsráðharr- arnir, í tann mun tað ber til, taka lut í ársfundinum hjá Útnorðurráðnum, og av- varðandi ráðharrar og landsstýrismenn skulu somuleiðis taka lut í evnisráðstevnunum hjá Ráðnum. Harumframt skulu norð- urlendsku samsstarvsráð- harrarnir hvørt ár lata Ráðnum frágreiðing um, hvat londini hava gjørt í mun til tilmælini hjá Ráðnum, og um samstarvið landanna millum. Tingmannaráð Útnorðurs er samstarvsráðið hjá Føroya Løgtingi, grøn- lendska Landstinginum, og íslendska Altinginum. Tað varð stovnað í Nuuk í Grønlandi í 1985. Á aðalfundi í 1997 broytti ráðið navn til Út- norðurráðið. Átjan tingmenn, 6 úr hvørjum landi, sita í ráðnum. Útnorðurráðið hevur gjørt samtyktir um ymisk mál, so sum umhvørvis- og tilfeingismál, styrkt ment- annarligt samstarv land- anna millum, skúla- og ítróttarsamvinnu og mangt annað. Samtyktir Útnorðurráð- sins verða lagdar fram sum uppskot til samtyktar á Løgtingi. Útnorðursamstarvið útbygt VALGREINAR Fólksins ognir aftur til fólkið Jóannes Eidesgaard formaður Javnaðar- floksins Flestu okkara eru samd um, at tá tað so vakurt verður sagt, at eitt til- feingi er fólksins ogn, so hugsa vit bókstaviliga eisini, at hesar hoyra fólkinum til. Men sam- stundis mugu vit so eisini staðfesta, at so er ikki í rættiliga nógvum førum. Vit siga t.d., at fiskiríkidømið rundan um okkara oyggjar, tað eiga vit øll. Men á hvønn hátt kemur hesin ognarrættur til sjóndar? Kenna vit ikki øll mong dømi um tað beint øvugta, at ávísir per- sónar kunnu gera sær dælt av somu fólksins ognum? Og hvussu verður við ráevnunum í undirgrundini, fara tey eisini at verða ogn hjá privatum feløgum, ella fara vit at umsita tey, sum veruliga fólksins ognir? Livst so spyrst! Lógin um vinnuligan fiskiskap er vorðin ein lógarfrumskóg av tí aðru verð. Vit siga tann eina dagin, at fiskurin er fólksins ogn fyri dagin eftir at venda blinda eygað til, at veiðiloyvi og fiskidagar verða seld- ir, har vinningurin fer beinleiðis í lumman hjá tí, sum einaferð hevur fingið somu rættindi fyri einki frá landsstýrinum. Hetta ber ikki til. Hetta er ikki politiskt borð- bart. Tí mugu vit antin lata høgrarákið ráða, soleiðis sum nakrir flokkar ynskja,og síðan laga lógina hareftir. Men tað ber framvegis illa til yvir fólki at forsvara, at rættindi, sum verða latin fyri einki, kunna gera tann, sum hevur fingið hesi rættindi, til milli- óning. Men hetta er góður borgarligur poli- tikkur. Hin loysnin, nevniliga tann, sum Javnaðar- flokkurin stendur fyri, er at vit staðfesta, at ognar rætturin til hesi rættindi er fólksins, og at tað er tað almenna, sum um- situr henda ognarrættin. T.v.s. at rættindi verða latin teimum, sum kunnu gera brúk av teimum, men at hesin rættur verður bert latin og kann ongantíð seljast øðrum. V.ø.o. taka vit alla usmetligheit burtur millum skipaeigarar, men leggja almenna bindiliðið ímillum. Um hetta bindilið skal eita fiskidagabanki ella okkurt heilt annað, kunnu vit væl ivaleyst finna semju um. Hetta vil merkja, at veiðiloyvi ikki longur fær ávirkan á søluprísin, tá skip verða seld. Hugsa bert um, hvørjar trupulleikar ungir virk- isfísnir menn hava fyri at sleppa inn í fiski- vinnuna. Teir mugu sum er gjalda ein yvirprís, sum mangan er eins høgur sum virði á skip- inum. Men henda yvir- prís fáa teir sjáldan fíggja, tí peningastovn- arnir fáa ikki veð í veiði- loyvinum. Halda vit áfram við verandi fólkafloks- gongd, so mugu vit eisinin innstilla okkum uppá, at veiðiloyvini enda á fáum kapital- sterkum hondum, sum í flestu førum búgva í miðstaðarøkinum. Men her má nakað gerast her og nú. Bíða vit eitt valskeið aftrat, so vendst ikki aftur. Vit hava møguleikan nú at gera hesi virði til fólk- sins ogn, men um fýra ár verður tað ognin hjá nøkrum fáum. Kaj Leo Johannesen Valevni Sambandsfloksins í Suðurstreymi Sum útgangstøði so snúgva viðurskiftini á arbeiðs- marknaðinum seg um at geva fólki virðilig kor at virka undir, meðan tey eru í arbeiðsførum aldri, og somuleiðis virðilig kor, eftir tey eru liðug at ar- beiða. Spurningurin er bara hvussu hendan køkan skal býtast, hvussu nógv skal arbeiðsfólkið sjálvt gjalda, og hvussu nógv skal ar- beiðsgevarin gjalda, tí eg havi eina greiða meining um at báðir partar í veru- leikanum hava sama mál- setning. Størsti týdningurin er keypiorkan í landinum, meðalkeypiorkan er mink- að við uml 11 % og er hetta av stórum týdningi, so vit skulu hava eina prístals- regulering, neyðsynjavørir og ger upp yvir tíðarskeiðir fyri at síggja prísút- viklingin á hesum vørum. Hví skal eitt arbeiðsfólk sum arbeiðir á flakavirki ikki hava eina virðiliga eftirløn, tá tey røkka pen- siónsaldur. Innan fíggjarheimin í Føroyum tildømis, er ein vanlig eftirlønarskipan nærum líka sjálvsøgd í dag, sum at fáa vanligu mán- aðarlønina útgoldna, har er bert ein spurningur um hvørja eftirlønarskipan tú sjálvur sum arbeiðstakari velur. Møguleikarnir eru fylgj- andi í løtuni. Eftirlønarskipan við Lív har talan er um Kapi- talpensión,Trygging við óarbeiðsføri, og trygging av eftirkomarum, við deyða arbeiðstakarans. Innan Peningastovnar hava vit Kapitalpensión og Lutapensión, eftir at lóg- gávan er broytt, kann eg sum arbeiðstakari velja, at seta mína pensión í altjóða skrásettar fyritøkir. Vanligt er at Arbeiðs- gevarin betalir tildømis millum 10 % og arbeiðs- takarin 5 % og síðani kunnu hesi 5 prosentini dragast frá í skattinum, Tá so peningurin verður út- afturgoldin við pensións- aldur verður upphæddin bert skattað við 35 %. Um vit skulu tosað um hækking í reallønar- inntøku, haldi eg tað verða rættast at lækka skattin. Sum vit síggjað og hoyra og merkja, so proklamera politisku flokkarnir at skatturin floymir inn í Landskassan, tað er heldur ikki undarligt, eftirsum ein ófaglærdur arbeiðstakari arbeiðir frá Mánadegi til Hósdag aftaná døgurða, fyri skattir og avgjøld, Hevði tað verði umvent, so høvdu ófaglærd eisini havt ráð at liva, sum onnur í hesum samfelagnum. Vit mugu arbeiða fram ímóti, at allir arbeiðsgevarir kunnu bjóða øllum ar- beiðstakarum ein góðan pensiónsorðning, tí í longdini kemur tað ikkia at verða góðtikið at ein partur av arbeiðsmarknaðinum ikki hevur mannsømilig kor at virka undir. Lat okkum virða rættin hjá fagfeløgum at samráð- ast og streika, uttan at senda boð eftir løgregluni. Virðiligan aldurdóm til øll takk Roar Heini Olsen Valevni fyri Sjálvstýris- flokkin í Suðurstreymoy Frá valfundum og valgrein- um fæst prógv fyri, at Før- oyar eftir valið gerast eitt satt smørhol at liva í. Øll eru so sera samd um, at bústaðarviðurskiftini hjá yngri sum eldri, støkum, láginntøkufamiljum og sálarliga sjúkum verða loyst, tørvurin á eldrasam- býlum og ellis- og røktar- heimum verður nøktaður, sjúkrahúsini og heilsu- verkið fáa munandi batar, osfr., osfr… Tú fert at ivast í, um tað er so stórur skaði, at Sjálvstýrisflokkurin møguliga ikki fær umboð- an á tingi eftir valið, tí - taka vit ikki ríkisrættarligu støðuna við, eru øll val- evnini so sera samd um at seta fólkið fremst. Men so kemur mær til hugs, at nógv av lyftunum eru tey somu, sum eg hoyrdi heilt aftur í 70´árini, tá mítt fedrana upphav slapp sær burturúr býraðs- politikk, m.a. tí vallyftini eftir valið blivu avloyst av blokkpolitikki, har lítið skilagott kom burturúr, tí samgonga og andstøða ómøguligt kundu taka undir við annars mangan sera góðum uppskotum frá hinum partinum. Sama tóktist vera galdandi í ting- inum. Hetta er ein megin- orsøk til, at eg higartil havi hildið meg frá politikki. Ein onnur orsøk er tann evindarligi lokalpolitikk- urin, har skitnir handlar verða gjørdir, tí flokkarnir ikki tora at standa við teimum raðfestingum, sum teir áðrenn valið søgdu seg hava; tora ikki at fremja ávísar neyðugar íløgur og at útseta aðrar, sum eru minni týðandi og tora ikki heilt at nokta fyri íløgum, ið stríða ímóti allari sunnari fornuft og góðum sam- felagsbúskapi. Ætlaða ferjulegan í Vági er gott dømi um hetta. Hetta er lokalpolitikkur, tá hann er ringastur og vísir, í hvussu stóran mun lokal- politikkur kann avbrongla flokkarnar og teirra poli- tikk. Sum landspolitikkari eigur tú at fremja loysnir, sum bæði tæna heildini og lokaløkjunum best. Niður- undirkomin økir av land- inum og veikir medborgar- ar skulu avgjørt ikki gloymast, men tá fíggjar- orkan er avmarkað og nógvar átroðkandi sam- felagsútbyggingar liggja á láni mátti borið til at funnið okkurt meira konstruktivt enn hesa dupultíløgu. Ikki vænti eg, at nógvir suðuroyingar halda, at oyggin er sum føðingar- dagsbarnið, ið hevur alt, so gestirnir ikki rættuliga vita hvat teir skulu keypa í føðingardagsgávu og keypa so bara okkurt, sum kanska kann býtast um, skoytir føðingardagsbarnið ikki um gávuna. Nei, góðu menn og kvinnur, sum verða vald inn á ting, latið nýggju suðuroyarferjuna leggja at á einum stað í oynni, leggið slík ørvitis- projekt til viks, gevið suðuroyingum so sama posa av peningi og vitið, um teir ikki velja heldur at brúka peningin til aðrar samferðsluútbyggingar í oynni, t.d. vegakervið í síni heild og berghol millum Øravík og Hov. Onkur flokkur sigur seg vilja gera kontrakt við veljararnar um, at hann hesaferð skal royna at halda síni vallyfti. Nei vælsign- aðir, hetta er sum tá býráðið í Havn á sinni atkvøddi um, hvørt tað skuldi taka seg sjálvt fyri fult. Tað man mangan hava staðið illa til við tí, um tað hesuferð er neyðugt at gera sáttmála um nakað, sum fyri okkum onnur er ein sjálvfylgja. Nú tað tykist ivasamt, um umboð fyri Sjálvstýris- flokkin yvirhøvur kemur inn á ting, vil eg inniliga heita á hini valevnini um at standa við teirra vallyftir fyri at endurreisa trúvirðið hjá flokkunum, virðingina fyri politisku skipanini og útinna tað, sum er okkara fremsta uppgáva, at loysa týðandi samfelagsmál borgarunum at gagni. Um- framt at veljarin sjálvsagt skal kunna líta á tað, sum verður ført fram sum valagn, kundi eg hugsa mær at gjørt sáttmála við flest møgulig av hinum valevnunum um, at vit aftaná valið leggja blokk- politikkin millum sam- gongu og andstøðu til viks, og heldur enn at leggja fót fyri góðum uppskotum frá mótpartinum taka hesi til viðgerðar og fáa tey tillag- að soleiðis, at ein meiriluti kann taka undir við teim- um. Ein ávís innanhýsis sam- gongu- og flokksdisciplin kann - serliga uppundir val - vera neyðug, júst fyri at forða fyri, at seráhugamál og lokalpatriotisma ikki útarta seg til lokalidioti, men eigur ikki at forða fyri, at vit í felag finna fram til loysnir, sum gagna borgar- unum og heildini best. Eg skal við hesum heita á veljararnar um at seta kross við tey valevni - óansað flokk - sum saman við mær siga seg vilja avtaka blokkpolitikkin og í staðin samla hugflog og megi úr øllum flokkum fyri at loysa átroðkandi samfelags- spurningar, heldur enn at leggja fót fyri hvønn annan komandi 4 árini. Brúkið høvdið, veljið við hjartanum! Avtakið blokkpolitikkin C M Y K 29 28 DYNAPAC -maskinurnar sum halda! • Asfaltleggjarir • Plátuvibratorar til asfalt, grús o.a. • Breitt úrval av stav- og bjálkavibratorum til betong/stoyping • Glittemaskinur • Dykpumpur • Eykalutir Keyp góðsku – keyp Dynapac! Sosialurin - 311820 Heilsøla, smásøla og umboð - Tel. 315600 - Fax 318008 Lesið -tað loysir seg