hósdagur 25. apríl 2002síða 19

36 Nr. 78 - 25. apríl 2002 Nr. 78 - 25. apríl 2002 37 VALGREINAR tralala..... Í Norðstreymoy ein sólskinsdag..... Sigvald Zachariasen valevni fyri Sjálvstýrisflokkin - og norðstreymoyingur við stórum N. Sitið og hugsi um tíðina, mær er givin, at vaksa upp og búleikast í Sundalagnum, ein sonn náttúruperla vit føroy- ingar eiga. Einamest um gingið verður ein túr niðan á fjøllini, kemur hesin vakurleiki beint inn í hjartarøturnar. Sálarbót av aðrari verð. Eg var við til, at leggja tann nýggja samskiftis- kaðalin úr Tjørnuvík til Mýrarnar omanfyri Vestmanna. Haðani frá og víðari til Kolla- fjarðar, fyri síðan at enda í Havn. Hesir túrar góvu nakað ið er so gott, at tað má upplivast, tí ikki er lætt at seta orð á. Havi eisini veri úti á Dølum, so langt vesturi, at einans sjógvur foraði einum, at gangað longur. So eg havi í øllum førum forstáilsi fyri teimum monnum, ið røkja Dalar v.m., sjálvt um onkur er ið sigur seg ikki skilja hesar menn. Tað sama er galdandi fyri teir, ið røkja Kvívíkshagarnar, við Leynavatn, í Kolla- firði, í Hósvík, í Hvalvík og Streymnesi, í Saksun, á Langasandi, í Hald- arsvík, og ikki minst norðuri í Tjørnuvík. Góðu norðstreymoy- ingar, latum okkum ikki geva okkara kosnu monnum á Føroya Løg- tingi, meir enn tað einu ferðina, loyvi til at klíva Norðurstreym í tvey ymisk øki, nevniliga eystur og vestur. Hetta gjørdi Hans Pauli Strøm alment í bløðunum, samstundis sum hann kallaði sítt bygdafólk fyri huldu- vestmenningar, eisini alment í bløðunum. Jógvan Durhuus tykjist mær bert koma hartil, at hann hugsar "skal eg siga naka"? Nei, lat meg bara sita her í frið, eg bíði til vali, tí eftir tað fái eg helst aftur frið. Fólkafloksumboði í Kollafirði kom á ting, men svíkti, fólkaflokk- inum so líkt Norðstreymoyingar eiga og mugu standa saman lið um lið, og verða stoltir. Øki er stórt geografiskt, og upplandi er sera gott, bæði til sjógvin og landi. Standa vit saman, kunnu vit menna tað til alt slag av vinnuvirksemi, sum er treytin fyri, at vit styrkjast og trívast, bæði til ítrótt, gæman og álvara. Treytin er tó, at vit samlast á miðjuni. Vilja tit, at okkara øki skal mennast "saman" við okkara fólkavaldu umboðum? Eg vil! V.V.V. Viljin Vísir Vegin. Velji Sjálvstýrisflokk- in, ein samfelagsvinar- ligan flokk, sum hevur ein knúsandi sterkan og sunnan vilja. Flokkurin er eisini gamal í garði, so hann veit vegin. Allir flokkar vilja nú á henda sama veg, og tað beint eftir miðjuni. Men góði veljari, takka fyri, og styrk um Sjálvstýris- flokkin fyri hansara vilja, ið vísti á henda samfelagsveg eftir 96 ára langt stríð. Sjálv- stýrisflokkurin kemur innaftur á ting, tað eri eg steinsikkur uppá. Huga- ligt hevði veri, um vit í Norðstreymoyar val- dømi góvu flokkinum eina virðiliga 100 ára føðingardagsgávu. Men hetta gerst bert við at standa saman, og seta umboð fyri flokkin á Føroya Løgting valdagin tann 30-04-2002, fyri okkara valdømi. Finnleif Guttesen, sambandsvalevni í Suðuroy Fýra samríkislimir? Tað er hugaligt at síggja, at suðuroyingar ætla at verja garð um ríkisfelagsskapin. Veljarakanning vísir, at vit fáa tríggjar samríkis- limir, tveir til Javnaðar- flokkin og ein til Sam- bandsflokkin. Men kanningin vísur eisini, at tann fjóri ting- limur er nakað ótryggur. Tjóðveldisflokkurin stendur til at fáa tann fjóra, men um Suðuroyingar stuðla Sambandsflokkin- um, so eiga samríkisflokk- arnir allar fýra løgtings- limirnar her suðuri. Við fýra samríkis løg- tingsmonnum verður mun- andi lættari, at velja eina mennandi kós fyri Suðuroy. Vit sleppa undan møðandi kjakinum um loysing, og kunnu ístaðin brúka ar- beiðsorkuna til at verja okkara áhugamál her suðuri. Lat okkum standa saman og lyfta í felag so at Suður- oyggin aftur kann mennast, og ikki framhaldandi vera tann gloymda oyggin. Suðuroyingar avgera valið og egnu framtíð Tórbjørn Jacobsen fólkatingsmaður Tórbjørn Jacobsen setir uppskot fram á fólkatingi um, at stjórnin skal boða ST frá, at føroyingar eru tjóð við sjálvsavgerðarrætti Í svari til Tórbjørn Ja- cobsen mikudagin boðaði danski forsætisráðharrin frá, at hann ikki kann viðurkenna, at føroyingar eru tjóð við sjálvsav- gerðarrætti. Tórbjørn Jacobsen góð- tekur ikki hetta, og er tí farin víðari við málinum. Hann hevur nú sett fram hetta uppskot á fólkatingi: Folketinget opfordrer regeringen til at erklære overfor de Forenede Nationer (FN), at Fær- øernes folk har ubegrænset selvbestemmelsesret i hen- hold til folkeretten. Tórbjørn Jacobsen tekur í viðmerkingunum til upp- skotið fram hesi viður- skifti: • Tað er eingin ivi um, at føroyingar lúka allar treytir til tess at verða roknaðir sum ein tjóð sambært fólkarættinum. • Føroyingar hava ongantíð á demokratiskan hátt viðtikið donsku grund- lógina sum sína egnu grundlóg. • Tí kann danski staturin ikki av røttum mótvegis altjóða samfelagnum halda uppá, at Føroyar eru ein samrunnin partur av danska statinum. Og tí hevur Føroya fólk krav uppá at verða viðurkent sum eitt sjálvstøðugt fólkarættarligt subjekt - t.e. ein sjálvstøðug eind í altjóða rætti. • Hetta ger eisini, at Før- oya fólk hevur krav uppá at fáa viðurkent sín ómissandi sjálvsavgerða- rrætt sambært fólkarætt- inum. T.e. at tað er Føroya fólk - ikki danska statsvaldið - sum er hægsti myndugleiki í spurninginum um fram- tíðar rættarstøðu Føroya. • Men danska statsvaldið hevur aftrað seg við at viðurkenna hendan ófrá- víkiliga veruleika mót- vegis altjóða samfe- lagnum. Í mongum frá- boðanum til ST verða Føroya bert umrøddar sum eitt danskt "fólka- samfelag". Hetta gevur ikki Føroyum nøkur rætt- indi yvirhøvur. Hugtakið "fólkasamfelag" er ikki til í altjóða rætti. • Seinast hendan vantandi viðurkenning fekk bein- leiðis og negativar av- leiðingar, var undir full- veldissamráðingunum í 2000. Poul Nyrup Ras- mussen noktaði tá at viðurkenna at føroyingar eru tjóð við sjálvsav- gerðarrætti, og helt við støði í hesum uppá, at samráðingarnar vóru eitt reint danskt innanríkis- politiskt mál. • Harvið var tað ein stjórn, ið samráddist við ein undirskipaðan myndug- leika. Tí var eingin javn- støða millum partarnar, ið sum kunnugt høvdu heilt hvør sítt endamál. Og harvið hevði Føroya Landsstýrið heldur ongan møguleika fyri at fáa skapt javnstøðu millum partarnar. • Tá landsstýrið, eftir at nógvar avtalur vóru brotnar, vendi sær til ST og spurdi um fram- ferðarháttin, tá ST er eygleiðari undir slíkum samráðingum, boðaði danska stjórnin ST frá, at Føroyar bert eru eitt "fólkasamfelag" sum ikki hevur nakran rætt til at virka á fólkarættarligum støði. • Tá forsætisráðharri Ís- lands beyð sær at vera eygleiðari, bleiv eisini tað blankt avvíst. • Og tá landssyrið royndi at koma í samband við NATO til tess at fáa greiði á nøkrum fyri Før- oyar týdningarmiklum málum, forðaði danska stjórnin eisini hesum. Í staðin fekk landsstýrið upplýsingar um trygdar- viðurskifti frá stjórnini, sum vóru beinleiðis skeivar. • Alt hetta vóru brot á tey rættindi, sum Føroya fólk hevur. Tí Føroya fólk hevur, sum tjóð sambært fólkarættinum, ávís rætt- indi á altjóða pallinum. M.a. rætt at seta spurn- ingar til felagsskapir sum ST og NATO. • Úrslitið av framferðini hjá Nyrup-stjórnini var, at tað var ógjørligt at samráðast. • Tann nýggi forsætisráð- harrin er tíverri komin við útsøgnum, sum benda á, at heldur ikki hann viðurkennir tjóðar- rættindi Føroya. Og tá hann 17. apríl beinleiðis varð spurdur um hann vildi viðurkenna tann veruleika, at Føroya fólk er eitt fólkarættarligt subjekt við sjálvsav- gerðarrætti, var svarið noktandi. • Tað er ógvuliga óheppið, at hetta er støðan hjá danska statinum í 2002. Tí hetta er eitt greitt brot á rættindi Føroya fólks, og er eisini í stríð við tær demokratisku grund- reglur, sum eru galdandi um okkara leiðir. • Danskir forsætisráðharr- ar kunnu ikki afturvísa hesum atfinningum við aftur og aftur at siga, at eitt føroyskt ynski fer at verða virt av fólkating- inum. Hetta snýr seg jú í fyrsta umfarð um at fáa eina javnbjóðis samráð- ingarstøðu. Tað fingu føroyingar ikki í 2000. Í øðrum umfari snýr tað seg um, at Føroyar fólk er evsti myndugleiki í hes- um máli. Ein sjálvsav- gerðarrættur, sum byggir á vælvild frá danska fólkatinginum, er ikki sjálvsavgerðarrættur sambært fólkarættinum. • Tað er eisini vert at minna á, at 35 lond í Europa og Norður- amerika í 1975 viðtóku Helsingforsskjalið. Í øðrum parti av 8. grund- reglu í hesi viðtøku stendur soleiðis: "Við heimild í grundregluni um javnrættindi tjóðanna og sjálvsavgerðarrætti teirra hava allar tjóðir altíð rætt til, í fullum frælsi, tá ið tær vilja og sum tær ynskja tað, at taka avgerð um sína innaru og ytru politisku støðu, uttan uppílegging uttaneftir, og eftir egnum ynski at fremja politisku-, búskapar-, samfelags- og mentanarmenning sína". Tá talað verður um rættin til at taka avgerð um sína "ytru politisku støðu", verður sjálvsagt meint við rættin at stovna egnan stat. Tað er tað sama sum tann fólkarættarliga ásetingin um "external self-deter- mination" - t.e. at ein tjóð, sum evsti myndugleiki, hevur rætt at taka hesa avgerðina. Uppskotssetarin sær onga sakliga grundgeving fyri, at tann føroyska tjóðin skal falla uttanfyri, tá Helsingforsskjalið talar um "allar tjóðir". Tá mælir hann fólkating- inum til at viðtaka upp- skotið. -- Hjálagt hesum skrivi er sjálvt uppskotið, sum lagt er fyri fólkatingið. Tað er framvegis ikki greitt, nær hetta uppskot kemur til viðgerðar. Føroyingar eru tjóð við sjálvsavgerðarrætti VALGREINAR Tað skal verða gott at eldast í Føroyum! Eliesar Poulsen valevni Javnaðarfloksins, Hvalba Tey seinastu tretivu til fjøriti árini er tað før- oyska samfelagið broytt á flest øllum økjum. Tað vanliga samfelagsmynstr- ið, har maðurin arbeiddi úti, og konan var í heim- inum og ansaði børnum og teimum gomlu, er skjótt ein farin tíð. Nútíðarsamfelagið er fulkomuliga broytt, tá tað snýr seg um arbeiðsbýti millum menn og kvinnur. Flest allar kvinnur ar- beiða uttan fyri heimið, um møguleikar eru fyri hesum, bæði tí tær hava hug til tað, og í nógvum førum eisini, tí tað er vorið so kostnaðarkrevj- andi at útvega tað dagliga breyði og tak yvir høvdið. Tað er neyðugt er við tveimum inntøkum um endarnir skulu røkka saman. Hetta setur heilt onnur og nýggj krøv til okkara samfelag. Nú mugu børnini og tey gomlu ansast uttan fyri heimið. Fyri at nøkta hendan tørv, er alneyðugt at útvega barnaansingar- og røktarheimspláss, men ikki kann sigast, at hetta hevur verið sett í fremstu røð. Tørvurin hevur ongantíð verið størri enn nú, og hann sýnist bert at økjast. Í farna valskeiði er alt ov lítið gjørt fyri at nøkta tørvin á ansing fyri okk- ara gomlu. Um vit skulu bera heiti í okkara skjaldramerki, at tað skal verða gott at eldast í Føroyum, mugu vit taka annað skinn um bak, tí støðan er vanlukkulig. Fyrsta treyt fyri at bøta um hesa støðu er at økja um heimarøktina við eini dagrøktarskipan, so okk- ara eldru og gomlu fáa alla tað hjálp, ið tørvur er á, fyri at tey kunnu vera sum longst heima hjá sær sjálvum, tí sjúkan ella tørvurin á hjálp endar ikki kl. 18.00 - 20.00 - 22.00. Tað er neyðugt, at ein skipan við náttarvakt kann setast á stovn, so tey gomlu altíð kunnu kenna seg trygg bæði á nátt og degi. Næsti møguleikin fyri at bøta um støðuna hjá hesum okkara gomlu medborgarum er at út- vega hølir til eldrasam- býli, har gomul, ið ikki er før fyri at búgva heima, kunnu búgva. Hetta setur sjálvsagt krøv til eina vaktarskipan bæði á degi og nátt. Nógvir møgu- leikar eru fyri hvussu hølir kunnu útvegast til hetta endamál. Bæði ver- andi- ella nýggjar bygn- ingar kunnu nýtast, tí sjálvsagt eru tørvur og møguleikar ymiskir frá øki til øki í landinum. Nevndu møguleikar kunnu nøkta tørvin í ein stóran mun, um nóg nógv orka verður nýtt til endamáli, men ein og hvør má gera sær greitt, at hesar loysnir nøkta ikki allan tørvin, tí vit hava nógv gomlul, ið ikki kunnu verða heima hjá sær sjálvum ella á sam- býli. Tey krevja røkt mest sum alt døgnið. Hesum gomlu fólkum er sjálv- sagt neyðugt at útvega røktarheimspláss. Mett verður, at tann akutti tørvurin á røktarheims- plássum er millum trý- til fýrahundrað í øllum land- inum. Um komandi sam- gonga ikki tekur viður- skiftini á eldraøkinum í stórsta álvara og bøtir um støðuna, er tað ein stórur spurningur, um vit kunnu kalla okkum fyri eina framkomna og mentaða tjóð. Í Føroyum skulu fólk hava eini virðilig og mannsømulig ellisár. Vit skulu tryggja okk- ara gomlu, at fólkapen- siónin og samhaldsfasti eftirlønargrunnurin skulu vera á einum slíkum støði, at tey gomlu skulu hava ráð at liva. Einasta veruliga trygd veljarin og tey gomlu hava fyri at landsins myndugleikar gera álvara av at bøta um korini hjá teimum gomlu, er at seta ein sterkan javnaðarflokk á ting týsdagin 30 apríl. Javnaðarflokkurin er einasti veruligi sosiali flokkkur, ið kann tryggja borgaranum góð og mannsømilig kor. Og hetta er galdandi fyri bæði gomul og ung. Set tí tín kross fyri Javnaðarflokkinum ella einum av valevnum hans- ara. Dan R. Petersen løgtingsmaður Lesa vit samgonguskjalið hjá fráfarandi samgongu, so vóru lyftini bjørt og vónirnar stórar. Nøkur hissini brot: Nýggj grundlóg skuldi evnast og leggjast til fólka- atkvøðu. Loysingin skuldi út til fólkaatkvøðu. Øll málsøkir undir føroyska lóggávu og umsiting. Av- gjøld á húsarhald lækka . Meirvirðisgjaldið endur- skoðast. Umsitingin ratio- naliserast og gerast bíligari. Lóg um endurnýggjan av fiskiflotanum setast í gildi. Landbúnaðurin styrkjast. Trupuleikarnir á røktar- heimsøkinum loysast. Nýggja pensiónslóg. Greiðan íbúðarpolitikk o.s.f.- o.s.f. Men onki av hesum hendi. Upp á langlegg og niður á tjólegg. Eitt eljustríð við danir øll 4 árini hevur hult teir verunligu trupuleikarnar í mjørka. Hesar trupuleikar, hesi óloystu mál, samgongan lovaði, hevur eggja javnað- arflokkin til eina nýggja valskrá, sum setur navn á trupuleikarnar. Røktarheimspláss, døgn- røktarskipan, munandi hægri pensiónir. 1-ára barnsburðarskipan og ans- ingartrygd. Vard størv fyri brekað. Búpláss til brekað. Kollegiu bygging og mentanartilboð. Verka- fólkið skal hava greið setanarviðurskiftir. Rætt til eftirútbúgving, og gott arbeiðsumhvørvi. Og vit skulu ikki klandr- ast við danir. Í frið og náðum fara vit við sam- gonguflokkum til tingingar við danir og gera semju um eina sjálvstýrislóg, har vit fáa fult lóggávuvald á øllum málsøkjum, sum vit yvirtaka tá politiskur vilji og búskaparligar umstøður eru til tess. Gera ein sáttmála, sum liggur innan fyri ríkiselagsskapin. Bert miðjan í føroyskum sjálvstýrispolitikki kann savna nóg stóra undirtøku fyri eini loysn á ríkisrættar- liga málinum og her situr janvnaðarflokkurin við lyklinum. Ein stórur tjóðveldis- flokkur ger ein stóran sambandsflokk. Ja teir liva av hvørjum øðrum, og tann óvirðiliga støðan heldur fram. Vallyfti okkara eru góð, og sum fyrsti flokkur hava vit gjørt útrokningar so- eiðis, at tað sæst, hvat okkara politikkur kemur at kosta komandi 4 árini. Javnaðarflokkurin setur fólkið fyrst. - So er tað enn einaferð sagt. Jógvan Páll Poulsen valevni Javnaðarfloksins í Norðoyggjum Teir, sum mynda sitandi samgongu, føra fram, hvussu væl teir hava stýrt. Sum prógv fyri tí, vísa teir á, at teir hava fingið búskapin á føtur aftur. Tað verður sagt, hvussu nógv teir hava sett í landsbankan. Tað sær út, sum teir vilja hava fólk at trúgva, at tað er sitandi samgonga, sum hevur æruna av, at rok- fiskiskapur hevur verið á nærum øllum økjum (burtursæð hjá rækju- flotanum). Tað sær eisini út, sum teir halda, tað eru teir, sum hava fingið prísin á fiskavørum í topp á heimsmarknaðinum. Sitandi samgonga sær eisini út til at rokna við, at henda gongdin, sum hevur verið hesu seinastu árini, skal halda fram óbroytt langt fram í tíðina. Vit mugu bara staðfesta, at enn hava vit bara tað, sum kemur upp úr sjónum at dúga uppá. Vit hava ikki rætt hond frá síðu til at fáa nakra aðra vinnu upp at standa, heldur ikki hesi seinastu góðu árini. Nei, vit eru ikki inni í einari tryggari fullveldis- gongd, sum onkur førir fram, alt annað. Heldur tú, at hesi fólk skulu sleppa at halda fram eftir valið? Gott val Gunnar K. Nattestad valevni Sambandsfloksins í Vágum Ríkisfelagskapurin við Grønland og Danmark er eitt av beinunum hjá Sam- bandsflokkinum. Sam- bandið millum hesar tjóð- irnar er til eina og hvørja tíð, ein mynd av viljanum til samstarv. Um viljin er til staðar, er ríkisfelagsskap- urin ein góður grundvøllur fyri framhaldandi trivnaði og menning av okkara land. Innanfyri felagskapin hevur eingin tjóð full- veldið, men allar tjóðirnar hava størri rásarúm og fleiri møguleikar enn um tær vóru einsamallar. Hettar er kjarnin í sambands- hugsjónini. Ríkisfelagskapurin er ikki átrúnaður. Tíðirnar broytast og eingin veit hvat hendir um 100 ár. Men sum støðan er nú, er lítil yvi um at tær smáu tjóðirnar standa seg best í felagskapi. Tað er ikki altíð ein dansur á rósum at sam- starva, heldur ikki við Dan- mark. Men hyggja vit at hvussu nógv okkara sam- felag er ment seinastu gott hundrað árini, so er skilligt, at fyrimunirnir hava verið nógv størri enn vansarnir. Vit eru komin frá bónda- samfelagnum til eitt væl- ferðarsamfelag ið er millum heimsins fremstu. Flestu onnur lond hava brúkt tvey til tríhundrað ár um somu menning. Samstarv krevur dirvi, ikki minst frá okkara síðu. Vit eru tann minsti parturin í felagskapinum, bæði í talið og vídd, men vit hava nógv at bjóða. Hettar hevur verið, er og skal prógvast í verki framyvir. Sum er fáa vit eina peningaliga veiting frá Danmark og hettar hevur verið okkum til stórt gagn. Nú er tó tíðin komin, at vit mugu byrja at seta kósina móti einum sjálvberandi búskap. Liberala hugsjón- ini gevur tí einstaka frælsi og ábyrgd. Hettar merkir m.a. at einstaklingurin so vítt gjørligt, skal klára seg sjálvan búskaparliga. Rík- isfelagskapurin er ikki ein búskaparligur koddi at sova á og tí skula vit í longdini gjalda okkara egna húsar- hald; men tað merkir ikki at vit kvetta felagskapin. Tvørtur í móti! Vit eiga at uppbyggja og laga okkara felagskap til tey krøv og broytingar ið koma. Hettar, saman við liberalu og sosialu hug- sjónini, er eitt sera gott grundarlag fyri nútíð eins væl og framtíð. Sambands- flokkurni ferð ikki at leggja árarnar inn bara tí tað eru nøkur rista í brókunum av at verða í felagskapi við onnur lond. Javnaðarflokkurin er lykilin Búskaparvøksturin Hugsjónin C M Y K 37 36