fríggjadagur 26. apríl 2002síða 12

22 Nr. 79 - 26. apríl 2002 Nr. 79 - 26. apríl 2002 23 VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Ikki bara Sambandsflokkurin leggur fram ræðusøgur um, hvussu óskilið verður, um Føroyar fáa fullveldi. Á hinum bógnum er Tjóðveldisflokkurin líka ringur. Á stórari lýsing spyr og hóttir flokkurin, um »fólk vilja heimastýrast« og »landskassin tømast«!!! Kunnu vit taka flokkar, sum leggja fram valagitatión á slíkum støði, í fullum álvara? Kunnu vit seta spjal- drið ábyrgdarflokkur á slíka villeiðandi agitatión? Neyvan! Eingin vil »heimastýrast«, og eingin politiskur flokk- urin, sum er at sær komin fíggjarliga, fer at »tøma landskassan«! Tað eru nú nógv ár síðani, at landsfundur Javnaðar- floksins ásannaði, at heimastýrislógin var ikki nøkt- andi og tíðarhóskandi. Í summum førum vóru vit far- in út um karmin í heimastýrislógini. Í øðrum førum var ábyrgdarbýtið ikki greitt. Og í øðrum førum eru komin málsøki, sum ikki vóru kend, tá heimastýris- lógin varð gjørd. Sami landsfundur setti niður eina nevnd at endur- skoða støðuna millum Føroyar og Danmark, og nøk- ur ár seinri samtykti landsfundur floksins, at virkast skuldi fyri eini sjálvstýrislóg. Tí kann Javnaðarflokkurin ikki skuldsetast fyri at vilja »heimastýrast«. Javnaðarflokkurin vil hava nýggjan sáttmála, sum skal heimila okkum at taka yvir øll málsøki. Londini skulu vera javnsett og før- oyingar skulu hava fullan avgerðarrætt. Flokkurin vil hava greitt ábyrgdarbýti millum donsk og føroysk viðurskifti. Hinvegin er tað nú politikkur Tjóðveldisfloksins, at vit skulu ikki hava nýggjan sáttmála við danir, men at vit skulu yvirtaka sambært tí 54 ára gomlu heima- styrislógini!!! Vil hann heimastýrast? Neyvan í longdini, men í øllum førum fram til 2012! Allir føroyingar fegnast um, at tað sæst ikki niður á kistubotn, og at vit hava hálvatriðju milliard krónur í Landsbankanum. Hinvegin fegnast vit ikki um støðu- na hjá pensjónistum, brekaðum og teimum, sum ikki hava tak yvir høvdið. Heldur ikki fegnast vit um teir sosialu skeivleikar, sum tann góða tíðin hevur borið við sær. M.a. við so høgum íbúða- og sethúsaprísum, at føroyingurin við vanligari inntøku ikki hevur ráð at seta føtur undir egið borð. Tí er neyðugt við átøkum, íløgum og útreiðslum. Men sum ein ábyrgdarflokkur fer Javnaðarflokkurin ongatíð at brúka meiri pening, enn vit forvinna. Sum ein fiskivinnutjóð – við lækkandi og hækkandi veiði og prísum – skulu vit hava pening at standa ímóti við, og tí fer Javnaðarflokkurin ikki at tøma nakran lands- kassa. Men Javnaðarflokkurin fer ikki at spara saman til eitt fullveldi og góðtaka sosiala neyð og armóð, sum Tjóðveldisflokkurin hevur gjørt. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Ræðandi ræðukapanja! Frank Davidsen Og tað av Fólkaflokkinum, sum sleit samgonguna við Javnaðarflokkin, júst or- saka av Fiskavirking. Meðan Javnaðarflokkur- in fyrst og fremst royndi at fáa gongd á aftur fiskavirk- ini runt landið, royndi Fólkaflokkurin av øllum alvi at sabotera hesa ætlan. Meðan tað sokallaða »fría initiativi« spældi fallit, gjørdist Fiskavirking við eini sera dugnaligari leiðslu tað alternativ, ið hevði við sær, at út móti 1.000 ar- beiðspláss, seinastu árini hava givið samfelagnum eins og verkamannafjøldini eitt veldugt íkast. Javnaðarflokkuin tekur bert undir við privatisering- um, um tað gagnar tí al- menna, og tekur als ikki undir við privatiseringum í óðum verkum, so sum teir borgarligu flokkarnir stan- da fyri. Hjá teimum sokallaðu liberalistunum ræður um at fáa fatur á Fiskavirking, Føroya Banka, Føroya Tele, Atlantic Airways o.ø. ongantíð ov skjótt. Tess minni fær skattgjaldarin aftur av tí peningi, hann misti undir kreppuni. Javnaðarflokkurin er ein- asti flokkur, ið ikki fer at avreiða ognir landsins fyri ein løtuvinning. Hví skal Fiskavirking privatiserast? Úr »trælkan og kúgan« vit loysi, – vitloysi. »Sjálvberandi« úti og heima vit ør fiska, – ørfiska. Við »frælsi« úr hafti gerast vit leys, – vitleys. Í geislandi roða til skýggja vit borin,– vitborin. Til hildarting menn fróðir hava eggjað, í Koltri og í Dímunar Grønu Skor at breggja, øll »dana olmussa« av eggini og á bláman tveggja. Feðgarnir báðir í koti á brøttum feitilendi, nýtelgdum, vælsnikkaðum lógum í hendi: »Alt óføroyskt á bálið, í eldin vit festa, nú má bera ella bresta.« Mikil rómi tá gjørdist á Gróthústanga. »Av landinum øll, í donskum veli hanga, skál brøður, vit land og lagnu í egnar hendur leggja, tømið steypið, ljóðið Frælsiskvæðið, vit mentað breggja.« Skonkt og kvøðin varð hann Ormurin Langi. Brókatøk, glímdust menn fast og leingi, – stygdi fólk og fæ og fuglameingi – varnaðust ei, til tøð har var ein tangi! Gleimur úti og inni, vitið lítið skilið minni. Við Óla trupult var at flætta: hvør torur tong við mær at rætta? Bragdligar røddir brádliga tagna, longutong krøkt líðandi man dragna. Í køstin eftir nakkanum og Óli misti minnið, sum Jákup á Møn í sínum køsti á sinni. Dagur í roða rodnandi varliga raknar, smá kykt og fólk og fæ úr svøvni vaknar. Sorlað og morlað alt sópað í fonnum. Gána og stara við eygum tómum: Fer føroyingurin aftur at ana av tara og hvonnum? Tari ella hvonnur sama ger, eftir hæli fer ongin Hesaferð: Nú skal røkka ella støkka. Frælsið – ella søkka. Okkum frelsi, góði El Che. Til sjóvarstrond á børu Óli varð nú borin, eri eg av longutong so meint og illa sorin? Snekkjur prúðar við knarrarborð har lógu. Løgdu allar árar út, til Havnar øll tá róðu. Veri flogið høgt og røddin snjøll, sakar tá ongan fávitskutrøll. Lystiliga dansa og kvøða øll leikandi lætt yvir grønan vøll. Fragdarljóð kvøll. humohristur Heri Mohr Ein mynd Absalon Absalonsen valevni Miðfloksins í Suðurstreymoy Skulu tey fáa fulla upp- hædd, noyðast tey at skilj- ast. Nógv er talað og skrivað um pensiónir í hesum val- stríðnum, men ein stórur bólkur tykist vera fullkomi- liga gloymdur. Tað snýr seg um fólk, sum tá tey náa 67 ár, eru gift við persóni, íð hevur inntøku, lat okkum hugsa okkum ein, ið er 10 ár eldri enn hjúnaðarfelag- in, hann fær ikki fullan ágóða av síni fólkapensión fyrr enn hann er 77, til ta tíð má hann eftir galdandi reglum lata sær lynda við grundupphæddina tað merkir 3200 kr um mánað- in, restina legst samfelagið á. Latið okkum minnast til, at tey flestu av teimum, sum í dag fylla 67, fóru til arbeiðis tá tey vóru 14. Hetta er stórur órættur móti fólkum, sum hava ver- ið skattgjaldarar í samfull 53 ár.( ein akademikari er skattgjaldari í 30 – 35 ár) Einasti møguleiki hesi fólk hava, skulu tey hava fullan ágóða av síni pensión, er at skiljast. Hetta eru sera mannminkand og ósømulig kor, samfelagið bjóðar hes- um fólkum, sum ongan lut fingu í teim alment fíggjaðu útbúgvingarmøgu- leikum sum fingnir vóru til vega, tá tey vóru farin um ungdómsárini, tey fingu heldur einki av teim túsund- tals almennu størvum, íð sett vóru á stovn í Føroyum í teirra tíð, men tey hava ar- beitt við hondunum fyri alt hetta, sum onnur hava notið gott av.Eingin annar sam- felagsbólkur skal upplýsa inntøkuna hjá sínum hjún- aðarfelaga tá pensiónir falla til gjaldingar. Kvinnur í føroyskum politikki. Ein maður helt fyri við meg einaferð, at kemur ein vitug vøkur og dugnalig kvinna uppí føroyskan politik, og henni eyðnast at náa nøkur úrslit, so vera tað nakrir mannligir politikkarar, sum ikki tola tað, líta vit afturá, má ásannastat hesin maður hevði rætt. Móti kvinnuni, sum umsat almanna og heilsumál stóran part av farna vælskeiði, vóru lagdir allir hugsandi fótonglar ikki minst innanhýsis í sjálvstýrisflokkinum, hað- ani hon til seinast varð trýst burtur. Henni eyðnaðist at fremja munandi batar fyri fólkapensiónistarnar, men málinum sum henda grein byrjar fekk hon ikki undir- tøku fyri. Staðfestast kann eisini, at fólk, sum hevur víst í verki hvørjum hon stendur fyri, slapp ikki á listan hjá Javn- aðarflokkinum. (Annars kemur ikki mær við hvønn Javnaðarflokkurin setur á listan.) Eingin uttan Miðflokkur- in hevur tikið áðurnevnda mál uppá tunguna undir valstríðnum. Málið hevur sostatt ongan góðan í nøk- rum av hinum flokkunum Tað eru ikki pengar, men politiskur vilji íð manglar. Tann ið sær tað, sum hendir í samfelagnum, undirsjóar- tunlar ferjur øktar ting- mannalønir, yvirskot á fíggjarlógini o.s.fr., gerst skjótt greiður yvir at pen- ingatørvur er ikki ársøkin til at omanfyri nevnda mál ikki er loyst, tað sum tørvur er á er politiskur vilji, og henda vilja hevur mið- flokkurin. Tá ein samstundis veit at ávísir politikkarar kunnu fáa, eina eftirløn úr lands- stýrinum, eina aðra frá fólkatinginum, eina triðju frá løgtinginum, og ta fjóru frá einum borgarligum starvi, hetta verður túsund- tals krónur um dagin har í ongum føri verður spurt eftir, um hjúnarfelagin hev- ur inntøku ella ikki. Ein sum í 53 ár hevur goldið skatt og bert kann fáa 100 kr. um dagin, hann kann saktans siga : Væl er javna Vit taka málið í egnar hendur. Tey ið bara hava fólka- pensión at líta á og vera við skerdan lut vegna inntøku- na hjá hjúnaðar felag- num,eru so mikið mong í tali, at standa vit væl sam- an, ávirka vit valúrslitið sum einki. Tað er bara Mið- flokkurin, sum hevur nevnt málið undir valstríðnum. Við at velja Miðflokkin taka vit málið í egnar hend- ur og loysa tað latið okkum gera tað 30. apríl. Gott val og Gud signi Føroyar. VALGREINAR Marjus Dam valevni Sambandsfloksins í Vágum Rokningin fyri loysing: 9375 kr um mánaðin pr. lønmóttakara. 1,8 mia/16.000 = 112.500,00 kr/ár ella 9.375 kr um mánaðin fyri hvønn einast lønmóttak- ara. Ungur sum eldri. Hava tygum nakrantíð fingið svar uppá, hvat rokningin er fyri loysingina? Nei. Hví man so vera? Eru ikki Hvítabøkur skrivað- ar, ið skuldu vísa alt? Hví nevna teir allir, Høgni Hoydal, Annfin Kalls- berg, so onki orð um rokningina? Tvørtur- ímóti tosa teir um at nýta pening, sum ongantíð áð- ur, og latast sum teirra loysingarætlan ongar fíggjarligar avleiðingar hevur fyri land og fólk. Í samtyktini 20. apríl 2001, ið Fólkaflokkurin, Tjóðveldi og Sjálvstýri gjørdu um »Sjálvstýri Føroya Fólks« stendur, »at gera neyva meting av kostnaðinum, ið stendst av uppskotinum, er rætti- liga trupult«. Tað er tað als ikki. Tvørturímóti er tað lætt. Og úrslitið stendur ovast. Men úrslit- ið er ikki tespiligt fyri føroyingar. Tí tiga teir við úrslitinum! Føroyar eru í dag í Ríkisfelagsskapinum, og dag og dagliga hoyra vit loysingarfólk rósa skip- anini, við tað at sagt verður, at tað gongur so væl í Føroyum - Heima- stýris-Føroyum. Hví so avtaka eina skipan, ið er góð? Serliga undir val- kampinum er púrt onki samsvar ímillum loysing- ina og vallyftini. Tí loys- ingin merkir ikki útbygg- ing – men tvørturímóti dygga skerjing innan øll økir í samfelagnum. Mogens Lykketoft: Ríkisveitingin er ár 2000 1322 milliónir krónur (Rigsombudsmanden, be- retning 2000 s.144 tabel 6.1). Afturat hesum kem- ur stuðul til lesandi í Danmark og aðrar staðir, og sambart notati frá finansministaranum Mog- ens Lykketoft er talan til- samans um ca 1,8 milli- ard krónur um árið. Hetta er tann samlaða upphæddin ímillum Før- oyar og Danmark. Um loyst verður skal hendan upphædd burtur. Í Føroy- um eru helst umleið 16.000 heiltíðarstørv. Loysingarrokningin er tí sera løtt at rokna út. 1,8 mia deilt við 16000 løn- móttakarum. Úrslitið stendur ovast og tað er skelkandi, at politiski myndugleikin roynir at fjala rokningina fyri før- oyingum. Um slíkur framferðarháttur fer fram hjá t.d. einum sølumanni, so hevði hann enda í bolt og jarni innan stutta tíð. Men tað tykist, sum um samgongan kann lumpa føroyingar – uttan ankrar avleiðingar. Endar nakað galið – so skulu politik- karar kanna sínar ar- beiðsfelagar. Ein bók verður givin út. Og ongar avleiðingar eru fyri teir, ið leiða fólki – føroying- ar – í óføri. Tað má halda uppat. Hvat við realpolitikki Hvat við eitt sindur av Sambandspolitikki Hví ikki viðganga, at Ríkisfelagsskaps politik- kur kann byggja sam- felagið út – ímeðan loys- ingarpolitikkur merkir skerjing. Tað er jú ein er- lig sak. Men tað er ikki rætt, at lata sum um ong- in munur er – serliga ikki fyri lønmótakaranum, ið fær 9.375 kr meira at gjalda um mánaðin. X fyri lista B er X fyri trygd, vælferð og broyt- ingum innan Ríkisfelags- skapin. Loysingarrokningin oyðileggur Føroyar Karsten Hansen Valevni hjá Tjóðveldisflokkinum Gjøgnum 80-árini gekk fjøldin av lands- og kom- munupolitikkarum á odda og lótust, sum um fíggjar- lóg og fíggjarætlan bert høvdu eina útreiðslusíðu. Sum fráleið fekk nattúrligt nokk stórur partur av fólki- num eisinin somu fatan. Og fleiri høvd fóru niður í sandin. Hann, ið ikki var vaknað- ur áður, hann varð skrædd- ur úr svøvni 6. oktober 1992. Nú var ongin sandur fyri eygunum meira. Fólkið alt – eisini politikkararnir – sóu, at samfelagið alt var farið á húsagang. Avleiðingarnar og sviðan kenna vit flest øll. Hópur av fólki rýmdi undan neyðini. Vinnulívið fór av knóra- num. Og risa uttanlands- skuldin endaði øll í lands- kassanum. Palleba fekk rokningina við stórum eykaskatti, sum gjaldast skuldi, umframt tey stóru lán, hann hevði í egnum húsum. Tá eg í 1998 fekk ábyrgd av fíggjarmálum, setti eg mær fyri at halda tað, sum stendur í samgonguskjali- num, nevniliga: at rikin verður ein varin og ábyrgd- arfullur búskaparpolitikkur. Eg tori at siga, at eg bók- staviliga havi barst fyri hesi søk. Og hví tað? Jú fyri at gera tað, sum stóð í mínari makt fyri, at føroyingar ikki skulu uppliva ein 6. okt., sum í 1992, aftur. Hesi 4 árini hevur fram- burðurin verið størri enn nakrantíð. Nógvur fiskur, góður prísur, alivinnan í stórum vøkstri og eitt væl rikið vinnulív. Fyri at tálma búskapinum er loft lagt á íløgurnar hjá landinum og kommununum. Gjørd er langtíðarætlan um, hvussu samfelagið skal útbyggjast. Og samstundis er sam- felagið útbygt sum ongantíð áður. Hetta skeiðið hevur av- lopið á fíggjarlógini verið í meðal 600 milliónir krónur um árið. Hetta er helst líka nógv sum seinastu undan- farnu 30 árini. Men áðrenn kreppuna gekk alt jú fínt. Til tíðir nógvur fiskur og góður prísur og hópurin av ali- brúkum. Hví gekk tað so galið? Stutt sagt: Man brúkti í nógv fylgjandi ár nógv meira, enn forvunnið var, og landið veðhelt fyri milli- ardir. Og tað vóru at kallað ongi stýringsamboð. Lands- roknskapurin var fleiri ár afturút. Fyri 1995, 96 og 97 vóru roknskapir ikki lidnir. Og roknskapirnir fyri 1992, 93 og 94 vóru ikki av- greiddir frá Løgtinginum. Nú er roknskapurin ikki bara dagførdur, Hann verð- ur eisini lagdur fram áðrenn tíðina. Gjørdur verður nú eisini mánaðarroknskapur, sum liggur á alnetinum. Roknskaparreglugerð, nýggj roknskaparskipan, útgjaldsskipan, nýggj løn- arskipan, leiðslukunningar- skipan, budgettskipan (ísv. gerð av fíggjarlóg) og skrá- setingarskipan av landsins ognum er í gerð. Gjørt er nýtt prístal (tað gamla hevði verið ónýtiligt í mong ár). Og tjóðarrokn- skapur er gjørdur; tann fyr- sti veruligi síðani 1982. Álit er gjørt um lands- grunnar og landsstovnar um tilknýti til fíggjarlóg og landsroknskap. Boð eru givin til aðalstýrini um at fáa hetta í rættlag. Og játt- anarskipanin er tryggja munandi og verður í løtuni endurskoðað. Samanumtikið kann sig- ast, at tað var ikki løgið, at tað gekk heilt galið við landsins búskapi. Tað var snøkt sagt ikki møguligt at fáa eina neyva vitan um støðuna í samfelagnum. Tær nú broyttu umstøður- nar gera, at heldur tú høvd- ið uppi úr sandinum, ja, so hevur tú neyðugu vitanina at stýra samfelagnum. Andstøðan hevur greitt boðað frá, at nú skal brúk- ast av uppspardu krónu- num! Góði veljari. Avgerðin er tín. Skal høvdið niður aftur í sandin, so er valið einfalt. Ynskir tú hinvegin eina trygga framtíð við varnum búskaparpolitikki, so er valið sjálvsagt: Ein sterkan Tjóðveldisflokk á ting. Vel fólk á ting, sum eisini hava dirvið at siga nei, tá á stendur. Skal høvdið niður aftur í sandin? Tann stóri gloymdi bólkurin C M Y K 23 22