fríggjadagur 26. apríl 2002síða 13

24 Nr. 79 - 26. apríl 2002 Nr. 79 - 26. apríl 2002 25 Eliesar Poulsen valevni Javnaðarfloksins í Hvalba Tað komandi ættarliðið er ein av teimum berandi súl- unum í einum og hvørjum samfelag í menning. Søgan hevur víst, at samfeløg har ungdómurin hevur mistriv- ist ella ikki hevur havt møguleikar at ment seg, ikki hevur átt nakra fram- tíð. Samfelagið hevur hesi síðstu hálvthundrað árini verið fyri kollveltandi broytingum. Vanliga mynstri er nú, at foreldrini arbeiða úti, og hetta førir við sær, at ans- ingin av okkara komandi ættarliði verður latin til samfelagið at taka sær av. Hetta hevur so aftur við sær, at fleirtalið av okkara ungdómi ein stóran part av tíðini verður ælt upp uttan fyri heimið, meðan talið av teimum, ið vaksa upp við heimagangandi foreldrum fækkast í stórum. Verandi gongd setur sera stór krøv til samfelagið. Stovns- og ansingarpláss til unga ættarliðið skulu út- vegast. Tað er somuleiðis sera umráðandi, at samfelagið bjóðar børnum og ungum ein so góðan fólkaskúla sum gjørligt. Ongantíð hev- ur tað verið meira umráð- andi enn júst nú, at ung- dómurin fær eitt gott støði at standa á, tí útbúgvingar- krøvini gerast alt fleiri og fleiri. Tað er ein farin tíð, har sigast kundi, at tann, ið ikki kláraði seg bókliga, kundi brúka hendurnar. Sjálvsagt er tað sera týðandi at hava góðar handverkarar, men nýggja tøknin setur heilt onnur krøv til handaligu út- búgvingarnar enn fyrr. Tøknin mennist og broytist alla tíðina. Teldan er vorðin ein størri partur av amboð- unum, ið vera nýtt í vinnu- ni, og grundlærdómurin til nýggju tøknina skal leggj- ast í fólkaskúlanum. Verandi gongd setur somuleiðis samfelagnum enn størri krøv, tá tað snýr seg um undirvísing til børn og ung við serligum tørvi. Hesir næmingar mugu fáa eina enn størri hjálp enn í dag, um teir skulu megna at klára seg í framtíðar sam- felagnum. Bólkurin av veikum næmingum í fólkaskúla- num økist munandi, og hugtakið »skúlin fyri øll« er tíverri bert møguligur á pappírinum, tí umstøðurnar eru ov vánaligar, og játtanin síðstu 10 til 20 árini til ser- ligan tørv hevur bert verið frá einum triðingi til eina helvt av tí, hon átt at verið, um tørvurin skal nøktast. Henda skeiva gongd hev- ur tíveri havt við sær, at fleiri eru farin úr fólka- skúlanum sum taparar, og tað hevur okkara lítla sam- felag ikki ráð til. Øll børn eiga at fáa undirvísing á sínum serliga støði, so tey kunnu kenna, at tað er brúk fyri teimum, tá tey gerast vaksin. Málið má vera, at flest øll skulu fáa eina útbúgving, sum hóskar til teirra. Ungdóminum skal standa í boðið útbúgvingarmøgu- leikar í miðnámsskúlum úti um landið. Best er, at ung- dómurin kann vera sum longst í heimbygdini ella nærumhvørvinum, tí so vera tey nærri knýtt til heimstaðin, og tey fáa eitt gott grundstøði fyri eini framhaldandi útbúgving og menning av heimaum- hvørvinum. Tað skal vera eitt krav, at øll skulu hava møguleika fyri útbúgving uttan mun til fíggjarførleikan hjá for- eldrunum, og um tey skulu ferðast til útbúgvingarstað- ið, skal nøktandi studning- ur gevast til hesa ferðing. Nevndu krøv til sam- felagið eru av stórsta týd- ningi fyri, um vit sum sam- felag kunnu verða við í kappingini á altjóða støði, tí dýrasta og størsta ognin okkara samfelag eigur, er ein vælútbúgvin ungdómur, tað verður seg bókligt ella handaligt. Ein ungdóm, ið kann føra førningin longur fram á vegin. Javnaðarflokkurin fer at gera alt tað, sum er møgu- ligt, fyri at tryggja okkara komandi ættaliði so góð og mennandi kor, so Føroyar kunnu vera eitt gott og framkomið land at arbeiða og búgva í. Set ein sterkan Javnaðar- flokk á ting við at seta X fyri lista C. VALGREINAR Edmund Joensen løgtingsmaður Sambandsfloksins Landsstýrið hevur leingi roynt at gjørt eina mynd av sær sjálvum, umboð- andi skil í peningamál- um. Henda talvan sigur betur enn orð kunnu gera tað, hvat veruleikin er. At alt fíggjarskil sum Sam- bandslandsstýrið setti í verk, er at Loysingar- landsstýrinum fyri lang- ari tíð síðani tveitt fyri borð. Tvey løgting á rað samtyktu eina nýggja stýrisskipanarlóg. Játtan- arreglur av strangasta slag vóru settar í verk. Ætlanin hjá undanfarnu løgtingum og landsstýr- um var at óskilið við ótálmaðum eykajáttanum skuldu við hesum tiltøk- um effektivt steðgast. Sum tølini eisini vísa, var skil komið á undir Sambandslandsstýrinum. Stórar eykajáttanir vóru vorðnar søga. Rakstrarút- reiðslurnar vóru hildnar, og eykajáttanir vóru bert slakar 12 mió. krónur fyri alt árið 1997. Sannast má, at ongin skipan virkar betur enn tann manningin, sum er sett at umsita hana. Sum talvan omanfyri so týðu- liga sigur frá, so hevur landsstýrið svikið, eisini á hesum álvarsliga øki. Eykajáttanir eru vornar reglan heldur enn undan- takið, og óskilið hevur bara tikið til. Seinastu eykajáttanir- nar áðrenn løgtingið fór heim, eru ikki tiknar við í talvuna omanfyri. Tær høvdu sjálvsagt gjørt talvuna ógvusligari skeiva vegin. Flestu minnast yvirskriftina »Lokið farið av lands- kassanum«, og tá sjálvur løgtingsformaðurin seg- ði, »skal tað vera gyldi, so lat tað vera gyldi«! Vit onnur mugu bara hyggja at leikinum, rista við høvdinum og siga fyri okkum sjálvum, at »disse regeres vi af«, og vóna at tit minnast alt hetta á valdegnum. Tøl, ið tala 2 Ungdómurin er stórsta tilfeingið vit eiga Vilhelm Johannesen valevni javnaðarfloksins í Norðoyggjum Tað er bæði rætt og rímiligt at veita skattalætta til lág- og miðalinntøkurnar. Eisini er tað rætt at bøta um lívs- korini hjá barnafamiljunum við at hækka barnafrádrátt- in. Meirvirðisgjaldsskipanin og allar aðrar avgjaldsskip- anir skulu endurskoðast. Meirvirðisgjaldið skal lækka niður í 23%. Hetta vilja vit í javnaðar- flokkinum, men fólka- flokkurin tosar um at gera Føroyar til eitt lágskatta- land. Vit kenna fleiri lág- skattalond í heiminum. Vit kenna lágskattalond í Mið- og Suðuramerika, í Afrika og í fjareystri. Har gjalda fólk nærum ongan skatt, men har er heldur ongin vælferð, har eru ongar væl- ferðartænastur. Hetta eru alt u-lond, har neyð, armóð og fátækra- dømi valdar. Ein má sjálvur gjalda fyri læknahjálp, fyri viðgerð á sjúkrahúsi, fyri útbúgving, fyri flutning o.s.fr. Tey vælbjargaðu – tey múgvandi, megna sjálv- sagt at gjalda fyri seg, men øll hini, tey detta niður ímillum. Og orsøkin er júst tann, at hetta eru lágskatta- lond, ið ikki hava ráð til vælferð og vælferðartæn- astur. Rætturin til eina íbúð er bert galdandi fyri tey ríku - tey væl bjargaðu, tey múgvandi. Íbúðin hjá øll- um hinum, er úti á gøtuni, undir opnum himni eins og himmalsins fuglar. Tey væl- bjargaðu, tey ríku og múgv- andi hava tað gott, tí tey sleppa undan at rinda skatt til ymiskar vælferðartæn- astur. Eitt dreymaland fyri tey – ja, eitt satt paradís, men ein ræðuleiki fyri øll hini. Politiska kósin hjá fólka- flokkinum er at gera Føroy- ar til eitt u-land við ongari vælferð og ongum vælferð- artænastum til landsins íbúgvar. Hesum er javnað- arflokkurin hart ímóti. Vit vilja stríðast við hond og fót og til síðsta blóðdropa ímóti einum slíkum sam- felag. Javnaðarflokkurin vil varðveita, útbyggja og menna vælferðarsamfelag- ið. Tí fara vit mannsterk á val og seta ein sterkan javn- aðarflokk á løgting kom- andi týsdag. Seti X við lista C ella eitt av valevnum javnaðarfloksins. Lágskattasamfelagið og vælferðin Eirikur Dam Valevni Sambandsfloksins í Norðstreymi Góðu føroyingar, nú eru bert fáir dagar eftir til tit skulu gera av hvørjir flokk- ar skulu mynda eitt kom- andi løgting. Tey seinastu 4 árini hendan fullveldis- samgongan hevur sitið, siga teir, at tað hevur gingið so sera væl, men teir nevna ikki, at tað er undir heima- stýrislógini teir hava stýrt, tí í Føroyum er einki full- veldi. So teir mugu við- ganga, at heimastýrislógin er eitt gott amboð sambært teirra reypi. Samgongumenn siga, at kemur millum annað Sam- bandsflokkurin framat, so verður landskassin tømdur. Men góðu føroyingar, verði ikki bangnir fyri tí. Sam- bandsflokkurin hevur altíð dugað at stýrt fíggjarmál- um, tá hann hevur havt tey um hendi, tað er so ofta prógvað. Tá saman um kemur er ikki so nógv avlop í lands- kassanum, tað er ein knøpp milliard, tí tann 1,6 milli- ardin, íð eftir er, má standa ikki um bankatreytin skal vera í lagi. Tað verður nógv at taka hond um hjá komandi sam- gongu, ið skal taka við eftir hetta stýrið. Sambands- flokkurin bjóðar seg fram at stýra hesum landi, so vit kunnu liva trygt í hesum landi. Tað er galdandi fyri allar samfelagsbólkar, vinnu bæði á sjógvi og landi, gomul, sjúk og ikki minst tey brekaðu, og tey ungu í teirra læruyrki, familjulív og andslív. Her eru bert nøkur fá av nógvum málum flokkur okkara hevur á skránni. Góðu landsmenn og kvinnur, viljið ein sterkan Sambandsflokk á ting, hann stendur við ábyrgd og heldur sítt lyfti. Gott val. Ein góð Heimastýrislóg Elsa í Garði valevni Fólkafloksins í Suðurstreymi Røða hildin á kvinnupolit- iskum fundi 20. apríl í Havn – Eg lærdi til sjúkrasystir í Danmørk. Í míni útbúgv- ing var eg í starvsvenjing á Læbe- Gane- Gumme- spalte barna- og ungdóms- deild. – Mær dámdi sera væl tíðina har, og tá ið eg skuldi gevast og fáa umdømið, varð eg biðin um sjálv at døma um mítt avrik. Eg gjørdist sera illa við, tí eg hevði aldri roynt hetta fyrr, at skula siga nágreiniliga hvat eg helt um meg sjálva. – Seinni í míni næminga- tíð var eg á Finsen. Eg minnist væl, tá ið eg skuldi »evaluerast« seinastu ferð: Eg byrjaði við at siga, at eg helt at eg skuldi fá toppkarakter, og eg grund- gav tað fyri hvørt einkult mál. – Eg fekk toppkarakter, tí próvdómararnir vóru púra samdir við mær. – Út frá hesum báðum dømum kanst tú spyrja: Hvat hevði eg lært? Jú, eg hevði lært at seta mær eitt mál, og at halda fast við málið. Eg var ágrýtin og fekk eitt gott úr- slit, – og eg hevði lært at meta um og virðismeta meg sjálva! – Hevur tú sett tær eitt mál í lívinum? – Eg havi! Í gjár var 10-ára stovning- ardagur fyri onkologisk ambulatorium. Í tí sam- bandi var eg biðin um at halda ein fyrilestur um »Look Good – Feel Better« átakið, sum ætlanin er at seta í gongd í Føroyum. Kanningar hava víst, at kvinnur kenna størri væl- veru og fáa styrkt sjálvsálit- ið, um tær undir sjúkralegu fáa møguleika at røkta út- sjóndina. Í bókini hjá Eiler Jacob- sen: »Skálavíksdrongur - Sildakongur« sigur hann soleiðis: »Okkara tvørrandi sjálvsálit hevur nívt okkum sum fólk og tjóð.« – Men hvat hevur hetta, at seta sær eitt mál, ágrýtni og sjálvsálit við politikk at gera? Og kanska serliga fyri okkum kvinnur? – Jú, eg haldi, at um ein kvinna hevur meiningar um politikk, hví so ikki gera seg galdandi har tær stóru avgerðirnar verða tiknar. – Vit kvinnur hava serlig- ar lívsroyndir. Vit eru kan- ska mammur og ommur. Eisini hava vit í ein vissan mun serligar útbúgvingar so sum: læknar, sjúkrasyst- rar, pædagogar, social-ráð- gevarar osfr. umframt, at nógvar kvinnur reka smá- virkir og handil. – Hvat kunnu vit brúka hetta til í politikki? Jú, um fleiri kvinnur vera valdar inn á ting, kunnu vit í felag ávirka tey tungu økini so sum Almanna- og Heilsu- mál. Familju- og Ungdóms- politikk, Eldrarøkt og Barnaansing. – Jú, eg hugsi, at serliga vit kvinnur í Føroyum kunna gera munin her, tí vit koma ikki uttanum, at her verða skeivar politiskar av- gerðir tiknar. Kanska tí, at tað eru ov fáar kvinnur at leggja dent á tey tungu øki- ni. Eg vil enda aftur við nøk- rum orðum frá bókini hjá Eiler Jacobsen: »Men eg havi altíð havt sum lívs- reglu, at hetta bert at halda støðuna er afturgongd. Tí einki stendur í stað uttanum okkum.« Og soleiðis hugsi eg, at tað verður eisini fyri kvinn- ur í politikki. Eg trúgvi, at tað eru fleiri kvinnur á veg inn í politikk, og um tú brennur fyri somu søk, vil eg eggja tær og siga: 1 Ger tær eitt greitt mál. 2 Virð teg sjálva, fyri tað tú ert. 3 Ver ágrýtin! Ágrýtni og sjálvsvirði VALGREINAR Jákup Lamhauge valevni sambandsflokksins í Eysturoy Á veljarafundinum í Runavík týskvøldið 23. apríl vísti undirritaði á hvørjir flokkar atkvøddu fyri málinum um yvir- tøku av fíggjarligu ábyrgdini av Skúlamál- unum og almennu for- sorgini hvørs avleiðing varð, at stuðulsveitingin frá ríkinum lækkaði við 366 mill. kr. Í almennu viðmerking- unum til lógaruppskotið sigur Høgni Hoydal, sum legði málið fram vegna samgonguflokkarnar, at útrokningar hjá Fíggjar- málastýrinum vístu, at skúlamál kostaðu 261 mill.kr.og almenn forsorg 95 mill kr. ella tilsamans 356 mill. kr. - sum síðan er rætta til 366 mill. kr. Umboðið fyri Mið- flokkin, Bill Justinussen, noktaði fyri at teirra flokkur hevði atkvøtt fyri málinum – ella v.ø.o legði undirritaða undir at siga ósatt. Aftaná at omanfyri nevnda mál hevði fingið 1. viðgerð í tinginum fór tað til viðgerðar í uttan- landsnevndini, og býtti nevndin seg í fýra minni- lutar. Umboðini fyri sam- gonguna tóku undir við- málinum, umboðini fyri sambandsflokkin og javnaðarflokkin tóku ikki undir við málinum, með- an fjórði minnilutin, Jenis av Rana fyri Mið- flokkin, tók undir við uppskotinum. Málið kom til aðru og triðu viðgerð ávikavist 21. og 28. september og varða samtykt við ávika- vist 18 atkvøðum fyri og 9 atkvøðum ímóti við 2. viðgerð og 19 atkvøðum fyri og 10 atkvøðum ímóti við 3. viðgerð. Teir sum atkvøddu fyri málinum vóru tinglimir- nir fyri samgonguna og síðan eisini umboðið fyri Miðflokkin, Jenis av Rana. Miðflokkurin atkvøddi fyri at yvirtaka málsøki fyri 366 mill.kr. Marjus Dam løgtingsmaður Sambandsfloksins Sera væl skiljandi er út- spæl Skipara- og Naviga- tørfelagsins, at manning teirra, ið er til arbeiðis í sjúkravakt, eigur at fáa sína vanligu grundløn umframt vaktargjald. Tað líkist púrt ongum, at halda fólk bundin í ar- beiði fyri 17 kr og 32 kr/tíman, harav helvtin fer í skatt. Latið manningina ið er til arbeiðis fáa tað løn teir eiga. Tað er ikki rætt at gjal- da teimum trælaløn! Trælaløn! Jóanis Nielsen Valevni Fólkafloksins í Vágum Greitt er, at sera fáir íbúgv- ar eru eftir í Mykinesi. Fá fólk í arbeiðsførðum aldri, nøkur eldri fólk, men tað gleðiliga er tó, at nú eru tvey børn í Mykinesi. Hetta eru tó alt ov fá til at endur- nýggja búsetingina, og tí- skil verður neyðugt við til- flyting, skal Mykines ikki verða avtoftað. Av teimum19 íbúgvunum í Mykinesi búgva bert 9 í oynni. Tey, sum búgva í Mykinesi halda, at tað eru fleiri, ið vilja seta búgv í Mykinesi, um bert nøkur grundleggjandi viðurskifti vórðu broytt, og umstøður- nar vóru fyri bústaði og vinnu. Fólka- og farmaflutningur Í nógv ár hevur tað verið ein stórur trupulleiki, at einki líknandi skip hevur røkt rutuna vestur í Myki- nes, – Súlan er ótíðarhósk- andi – men so leingi lend- ingarviðurskiftini eru sum tey eru, er ikki hugsandi, at stór framstig verða gjørd við ferðafólka- og farma- flutningin á farleiðini. Nýggj lending á Hellisgjógv Niðri á gjónni, har Súlan leggur at, er so mikið grunt, tá ið fjørða er, at báturin stendur á stórum steinum. Eisini er sera avmarkað, hvat kann gerast á gjónni, tí haldi eg at neyðugt verður at kannað aðrar møguleik- ar. Á Hellisgjógv eru sera góðir møguleikar at gera lending. Vegur má gerast yvir til gjónna. Á Hellis- gjógv er bládýpi í klettin, lætt skuldi verið við teim- um amboðum sum í dag eru at skotið ein góðan slættan kant til atløgu- bryggju, her kundi ein góð bílig loysn fingist. Tí er mín metan at ar- beiðast má fyri at fáa nýggja lending á Hellis- gjógv, soleiðis at møguleiki verður hjá eini komandi vinnu at kunna fáa alt tilfar, sum brúk er fyri til oynna, og somuleiðis lætt at kunna sleppa av við tað, sum framleitt kemur at verða. Góð vinnulig hugskot tróta ikki, men hetta er alt treytað av politiskum vilja til at gera broytingar. Sum sagt verður í Mykinesi, »Tað verður neyðugt at vera avgjørdur, og tað ber ikki longur til at ganga í smáum skóm«. Nýggj lending í Mykinesi Eyðgunn Samuelsen valevni Javnaðarfloksins í Norðoyggjum Tjóðveldisflokkurin er far- in undir eina lýsingarher- ferð mótvegis sambands- og Javnaðarflokkinum, vit lesa í teirra lýsing í Norð- lýsinum: Vil tú søpla alt burtur vel so Sambands- ella Javnað- arflokkin!! og víðari siga teir: Teirra fremsta endamál ar at skapa einar ósjálv- bjargnar Føroyar, einar Før- oyar ið onki megna,duga ella kunna. Besti háttur at náa hesum máli, er at søpla alt burtur og koyra sam- felagið út í eina nýggja kreppu og so siga: »Hygg, vit søgdu tað al- tíð, Føroya fólk megnar ikki at standa egnum bein- um.« Burtursæð frá, at hetta er ein ótrúliga ósaklig lýsing, so er hon sjálvandi ikki røtt og tað vænti eg at Føroya fólk skilur uttan nærri frá- greiðing!! Er hetta tað fair play ið formaður tjóðveldisflok- sins tosar um? vit eru nógv, ið standa spyrjandi. Hann hevur gingið á odda við, at allir hinir flokkarnir júka ræðumyndir fram, men um hetta er støðið fyri politiskt orðaskifti í hansara flokki, so veit eg ikki hvussu velj- arin skal hava álit á teim- um. Tá ein, ið ramasta álvara kann seta eina slíka ræðu- mynd fram fyri at fáa at- kvøður, so kann ein loyva sær at ivast í sakligheitini í restini av tí ið teir føra fram. Ynskir tú ein sakligan politik ið byggir á hugsjón- ir velur tú Javnaðarflokkin! Eydgunn@post.olivant.fo Hugsjónir ella ræðumyndir C M Y K 25 24