fríggjadagur 26. apríl 2002síða 25

48 Nr. 79 - 26. apríl 2002 Nr. 79 - 26. apríl 2002 49 VALGREINAR Hava danir milliardainntøku av Føroyum? Jenis av Rana løgtingsmaður f. Miðflokkin Alt bendir á, at svarið til yvirskriftina er ja. Nei, hetta er ikki pástandur tikin úr leys- ari luft, heldur ikki grundarleys orð frá mær ella Miðflokkinum, men bygt á orð hjá kendum fyrrverandi donskum ráðharra og útrokning- um hjá føroyskum em- bætismonnum. Føroyavinurin Uffe Elleman Jensen Tað er fyrrverandi danski uttanríkisráð- harrin Uffe Elleman Jensen, sum eigur orðini um, at danir ikki goldu tað, teir høvdu lovað, til felags NATO útreiðsl- urnar (3% av verjuút- reiðslunum, sum Anker Jørgensen, statsminist- ari, hevði givið tilsøgn um). Hetta var, sambært Uffa Elleman Jensen, tí at Danmark framman- undan nýtti part av lovaða peninginum til at tryggja frið í Norður- atlanshavi (støðirnar í Føroyum) og í Arktis (støðirnar í Grønlandi). Føroyskar útrokningar Útrokningar gjørdar yvir tíðarskeiðið 1976-89 vísa, at Danmark spardi 87 mia. krónur hesi árini- sammett við krav- ið uppá 3%, meðan teir saman tíðarskeið brúktu 58 mia. at tryggja friðin í Norðuratlantshavi og Arktis (blokkstuðulin til Føroyar og Grønland). Tvs. at danir, eftir øllum at døma, hesi árini høvdu ein nettovinning uppá 29 mia. av Før- oyum og Grønlandi. Miðflokkurin hevur biðið um eina frágreið- ing Aftur og aftur hesi 4 árini, enntá á fundi, sum tingmenn høvdu við Anders Fogh Rasmus- sen, tá hann var og vitjaði, havi eg vegna Miðflokkin biðið um eina uppgerð, sum antin avváttar ella váttar tað, eg skrivi omanfyri. Ein- asta, eg higartil havi fingið burturúr, hevur verið ein firtnan løg- mann og ein vreiðan statsministara. Mín niðurstøða er tí, at orð Uffe Elleman Jensens og útrokningar embætismanna eru á góðari leið, og hetta stuðlar bert undir ynski Miðfloksins um eina fíggarliga uppgerð við danir. Niðurstøða Miðflok- sins er eisini, at tað var beinleiðis skeivt, fyri at siga tað milt, av lands- stýrinum at lækka blokkstuðulin við 367 mió. í ár (eina mió. um dagin). Sjálvandi skuldu teir havt kravt eina fíggarliga uppgerð, áðrenn hetta var gjørt. Ger teirra var óforsvar- lig og skeiv og týðir uppá, at vit hava havt menn at stýrt, sum als ikki hava havt førleika til at røkja síni størv. Bjarni Djurholm Landsstýrismaður Fólkafloksins Undirritaði vil virka fyri tær og tínum, so tit náa bestu umstøðum at skapa eina trygga tilveru. At røkka hesum máli, skal vinnan hava góðar og støðugar karmar í einum samfelag, har eitt sterkt heilsu- og almannaverk og góðir útbúgvingarmøgu- leikar eru náttúrligir partar av gerandisdegnum. Málið er sosialt trygt samfelag, har tað er gott hjá øllum at liva, og har tað almenna verjur og tryggjar frælsið hjá tí einstaka, so tú undir persónligari ábyrgd røkkur tinum lívsáhuga- málum. Teimum, sum eru veik og ikki megna at vinna sær til lívsins uppihald, skal verða tryggjað eina góða tilveru. Viðurskiftini millum Føroyar og Danmark eiga at skipast soleiðis, • at Føroya Løgting kann gera av, at øll málsøki, undantikið tey, sum eru karmar um ríkiseindina, kunnu yvirtakast sum sermál við teirri fylgju, at Løgtingið gjaldar fyri tær útreið-slur, ið fylgja við teimum, • - tekur Føroya Fólk avgerð um, at Føroyar skulu vera sjálv-støð- ugar, koma málsøkini, sum eftir eru, undir føroyskt málsræði. Ein lagalig og varlig skip- an, har eingi óráð verða tikin. www.djurholm.fo Heðin Mortensen Løgtingsmaður Nú má fáast sjón fyri søgn. Hvør stuðlar alternativari íbúðarbygging? Tað er stórur tørvur á leiguíbúðum. Fyri ein part til tey yngru, serliga einlig foreldur og lesandi. Fyri ein part til fólk við ser- ligum tørvi vegna brek ella annað. Fyri ein part til tilkomin og eldri, sum ikki hava ráð og umstøður at røkja eini stór sethús longur. Seinastu tingsetu var lítið at hoyra um slíka íbúðar- bygging, og enn minni varð gjørt. Tað einasta konkreta vóru tvey lógaruppskot, sum eg vegna sambands- flokkin legði fyri tingið. Annað uppskotið var um rentustuðul. Tað var at seta leiguíbúðir, sum sjálvs- ognarstovnar útvega, javnt við sethúsaeigarar og geva teimum rentustuðul. Hitt var um mvg-frítøku. Tað var at geva nevndu stovnum somu mvg-frítøku av arbeiðsløn, sum sethús- ini fáa. Fyrimyndirnar vóru tær konkretu og lidnu ætlanir- nar hjá Húsalánsgrunn- inum og Tórshavnar Kommunu um at byggja bíligar leiguíbúðir á Berjabrekku og eldraíbúðir til dement við Vallalíð. Niðanfyri eru atkvøðu- greiðslurnar í tingmálunum 58 og 59 farna tingárið. Nú fæst sjón fyri søgn, hvør vil loysa íbúðarmálið! Kortini á borðið! MVG løgtingsmál nr. 58 8 Fólkaflokkurin ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ 1 Rúna Sivertsen ............... 15 Ja 2 Jógvan við Keldu ............. 17 Ja 3 Óli Breckmann ................ 13 Ja 4 Jógvan á Lakjuni ............. 12 Ja 5 Jóanis Nielsen .............. 11 Ja 6 Eyðun Viderø ................. 10 x 7 Ingi Olsen ................... 20 Ja 8 Finnbogi Arge ................ 14 - 6 Sambandflokkurin ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ 1 Flemming Mikkelsen ........... 26 Ja 2 Marjus Dam ................... 31 Ja 3 Alfred Olsen ................. 29 Ja 4 Heðin Mortensen .............. 30 Ja 5 Lisbeth L. Petersen .......... 28 Ja 6 Edmund Joensen ............... 27 Ja 7 JAVNAÐARFLOKKURIN ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ 1 Katrin Dahl Jakobsen ......... 23 Nei 2 Jóannes Eidesgaard ........... 24 Nei 3 Henrik Old ................... 22 Ja 4 Dan R. Petersen .............. 21 Nei 5 Vilhelm Johannesen ........... 16 Nei 6 Kristian Magnussen ........... 18 Nei 7 Hans Pauli Strøm ............. 19 - 2 SJÁLVSTÝRISFLOKKURIN ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ 1 Kári P. Højgaard ............. 2 Nei 2 Helena Dam á Neystabø ........ 3 Nei 8 TJÓÐVELDISFLOKKURIN ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ 1 Signar á Brúnni .............. 32 Nei 2 Finnbogi Ísakson ............. 1 Nei 3 Jógvan Durhuus ............... 4 Nei 4 Heini O. Heinesen ............ 5 Nei 5 Hergeir Nielsen .............. 8 Nei 6 Páll á Reynatúgvu ............ 9 Nei 7 Annita á Fríðriksmørk ........ 7 Nei 8 Finnur Helmsdal .............. 6 Nei 1 MIÐFLOKKURIN ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ 1 Jenis av Rana ................ 25 Ja ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ 32 Samanlagt .................... 14 1 15 0 2 Góði veljari, nú er stundin komin til handa Edmund Joensen løgtingsmaður Sambandsfloksins Í 1998 var yvirskotið hjá landskassanum 470 mió. krónur. Loysingarlandsstýr- ið kom sostatt til búgvið borð. Síðani helt yvirskotið fram í trý ár, men nú landsstýrið eftir fýra árum leggur frá sær, er aftur hall á løgtingsfíggjarlógini. Sí talvu! Landsstýrið roynir at billa fólki inn, at hetta landsstýrið hevur skapt yvirskotið í landskassan- um, men talvan omanfyri prógvar tað øvugta. Vit hava størstu inniløgu- ár, sum nakrantíð hava verið í Føroya søgu. Tí má tað roknast sum búskapar- ligur ørðskapur við lít, at løgtingsfíggjarlógin vísir hall. Rakstrarútreiðslurnar eru hækkaðar við umleið einari milliard krónum, og nú landsstýrið leggur frá sær, hava teir minkað ríkisveit- ingina við umleið 400 mió. krónum. Ella við øðrum orðum hevur loysingarlandsstýrið sent eina samlaða rokning til allar føroyingar uppá 1.400 mió. krónur um árið framyvir. Sleppur landsstýrið at halda fram, so hava teir eisini samtykt at halda fast við sama politikkin. Í 2012 eigur tú alla rokningina. Tá skal vera klárt at loysa. Minnist til hetta á valdegnum. VALGREINAR Reiðrið Eilif Brimheim Valevni Sjálvstýris- floksins í Suðurstreymoy Einaferð var tað eitt starapar, ið fegið vildi seta búgv og reiðrast. Reiðrið bleiv bygt av hoyggi og strá og tí tilfari, ið nú finst. Nógv var at gera bara at fáa alt hetta upp at standa hjá staraparinum. Parið nørdist og bøgan varp fimm egg. Tað vísti seg, at ein geykabøga uttan úr heimi - allar- helst flytifuglur - kom og varp sítt egg í reiðrið. Hetta meðan staraparið var so upptikið við reiðurtilfarið. Nú vóru so seks egg. Eggini klaktust og seks ungar komu út. Tann eini ungin var nakað matglaður og framligur - vit nevna hann Iló - honum dámdi best í høgru síðu av reiðrinum, har mundi vera nakað nógv av æðudúni. Hann át nakað nógv eins og geyka- ungin. Fekk so búkilsku og fekk ikki útviklað seg rætt. Sum ítriv hevði hann eisini útvegað sær reiðurtilfar til hálsprýði, og hóast tað hevði skap av veingjum, kundi hesin ikki flúgva. So var tað ein annar ungi - vit nevna hann Sennaói - sum helt, at maturin og tilfeingið skuldi fordeilast so væl og gloymdi heilt at eta. Hann var eisini rættuliga upptikin av at rætta uppá hinar ungarnar. Sat í vinstru síðu av reiðr- inum og togaðist um reiðratilfarið við ungan høgrumegin. Hann mentist so ongantíð. Tíðin gekk, og tann eini ungin - vit nevna hann Ingøh -kendi eina slíka trongd at flúgva. Hann hevði eisini lisið um brøðurnar Wright, men veingirnir vóru ikki heilt útviklaðir enn. Men ikki kundi hann bíða, flaksaði dúgliga við veingjunum, so fjaðrarokið stóð frá. Setti av, men hvat, hann bara datt og kom ongan- tíð fyri seg. Tann eini ungin - nevndu Sinej - var eitt sindur spakur, visti ikki rættuliga hvat hann vildi. Av og á át hann. Hann helt seg mest til miðjuna av reiðrinum, visti ikki rættuliga, hvønn veg hann skuldi venda. Geykaungin - nevndur Htebsil - skavaði kanska nakað nógv til sín og nálgaðist uppi í hjá foreldrunum. Hann fleyg so ein dag frá reiðrinum, hugdi ikki afturum seg, men vit vita tó, at hann finnur bara eitt nýtt reiður næsta ár at verpa sítt egg í. Nú mundi eg gloymt tann eina ungan. Hann vaks, menti seg, og tá tíðin var búgvin, segði hann foreldrunum farvæl og tøkk fyri og setti kós móti tí nýggju verð. Jú, starin er so vorðin! William av Vollanum Valevni Fólkafloksins í Norðstreymoy Sum smábørn høvdu vit eitt heim at búgva í, vit fingu mat á borðið og klæði at ganga í. Vit lærdu at akta foreldur okkara, og tey lærdu okkum, hvat var rætt og skeivt. Vit byrja at ganga í skúla og læra at lesa, skriva og rokna. Onkuntíð fingu vit eina krónu frá foreldrunum at keypa okkum okkurt góðgæti fyri. Áðrenn kríggið vóru Føroyar eitt amt í Danmark. Danir stýrdu meir ella minni beinleiðis á lóg- gávuvaldinum hjá Løgting- inum og í fyrisitingini hjá Landsstýrinum. Danir goldu eisini kostnaðin av at reka hetta lítla samfelagið mitt úti í Atlantshavinum, kanska í minni mun samanborðið við onnur donsk amt. Sum árini gingu, komu eisini fakini danskt, landa- læra og søga inn í læru- greinarnar. Tá vit skuldu hava nýggj klæði, nýggjar leikur o.t, sluppu vit at velja sjálvi, hvat tað skuldi verða, men tað vóru for- eldrini sum goldu. Sjónar- ringurin verður størri og vit skilja betri, hvussu sam- felagið virkar. Í 1948 verður Heima- stýrislógin sett í gildi. Føroyingar fáa fríðari ræsur á lóggávuvaldinum og í fyrisitingini. Sum árini ganga verða fleiri og fleiri málsøki yvirtikin, danir gjalda tó beinleiðis fyri tey ymisku málsøkini tey fyrstu árini. Seinni fáa vit so heildarveitingina (blokkstuðulin), har Føroy- ingar sjálvir sleppa at ráða yvir hvussu peningurin til tey ymisku málsøkini verð- ur deildur. Skjótt gongur tíðin og áðrenn vit varnast er skúla- tíðin liðug. Vit finna okk- um eitt arbeiði og byrja at vinna okkum pening. Peningin ráða vit sjálvi yvir, og vit taka tað sum eina sjálvfylgju, at vit sjálvi gjalda fyri privata nýtslu. Vit leggja pening til síðis við tankanum um at fáa føtur undir egið borð. Enn búgva vit heima hjá for- eldrunum, men sum árini eru gingin, er tann pen- ingaliga útreiðslan av at hava okkum búgvandi heima minkað munandi. Aftaná eina djúpa kreppu í 90´unum, hevur tað, tey seinastu fýra árini, gingið gott peningaliga í Føroyum. Við nógvum fiski á land- grunnunum, høgum fiska- prísum, góðum afturgjalds- treytum av skuldini til danir, og betri handils- sáttmála við ES, hava vit fingið høvdið uppundan vatnskorpini aftur. Ja, tað hevur gingið so væl, at vit seinastu árini hava havt eitt landskassaavlop uppá nærum 600 mió. kr. árliga. Fyri fyrstu ferð í søguni, hevur eitt Landsstýri lækk- að heildarveitingina frá dønum. Veitingin minkar við 356 mió í 2002, og er samsvarandi við tey máls- øki, sum eru yvirtikin. Eftir nógva togan aftur og fram við donsku stjórnina og partvís eisini við føroysku andstøðuna, hevur tað eydnast Landsstýrinum at leggja sjálvstýristilgongd- ina í eina trygga legu. Málið vit hava sett okkum er 1. jan. 2012. Tá skulu vit hava yvirtikið øll málsøki, undantikið timum, ið knýta seg beinleiðis at fullveld- istøku, samstundis sum heildarveitingin minkar tilsvarandi. Eftir lokna útbúgving og við hampuligari uppspar- ing, eru vit klár til at fáa okkum egið tak yvir høvd- ið. Farið verður í bankan fyri at fáa lán, og útrokn- ingar verða gjørdar. Tað er nú, tað umræður at hava upparbeitt sær eitt so gott grundarlag sum møguligt. Er inntøkan nóg stór til at vit klára at svara hvørjum sítt?. Er uppsparingin nóg stór til at standa ímóti við, um nakað óvæntað skuldi hent?. Jú, so sanniliga, bankin játtar lánið og skriv- að verður undir. Endiliga fáa vit okkara egna, nú eru tað vit sum leggja karm- arnar, og vit sum taka av- gerðirnar, og ikki minst vit sum gjalda fyri útreiðsl- urnar. Tá komið er til 1. jan. 2012, eru tað Føroya fólk sum skulu avgerða, um Føroyar skulu skipast sum eitt fullveldisríki. Verður tað eitt Ja, so fylgja máls- økini uttanríkismál, verju- mál, ríkisborgararættur og gjaldoyramál við í yvir- tøkuni og sjálvsagt eisini útreiðslurnar av hesum. Hesi mál eru rættuliga stór og tung mál at umsita og tey kosta nógv. Tað er tí sera umráðandi, at vit hesi árini framm til 2012 fáa arbeitt upp okkum eitt so gott grundarlag sum møgu- ligt, tá talan er um vinnuna, tað peningaliga og í vitan- ini á øllum málsøkjum. Vit menniskju eru so ymisk, tað eru nøkur, sum búgva heima hjá foreldrum sínum alt lívið, har eisini foreldrini gjalda fyri meg- inpartin av útreiðslunum. Onnur velja at búgva heima hjá foreldrunum, tað kann verða í einum kamari ella einari íbúð í kjallar- anum, men gjalda sjálvi fyri egna nýtslu og kanska eitt sindur afturat. Nøkur velja at flyta heiman frá uttan at hava nóg gott grundarlag fyri einaferð at fáa egið tak yvir høvdið. Tey flestu hava eina tráan eftir at fáa sítt egna, sjálvt eftir at hava havt ein so góðan uppvøkstur, at ikki kann setast fingurin á nakað sum helst. Tað er hendan bólkin, eg havi roynt at samanborðið sjálvstýris tilgongdina hjá Landsstýrinum við og er tað eisini hesa tilgongdina, sum Fólkaflokkurin fer til val uppá. Gott val Fólkaflokkurin og sjálvstýri Føroya fólks Landskassans úrslit áðrenn avdráttir g g ggj g Landskassaúrslit u/avdráttir -1000 -800 -600 -400 -200 0 200 400 600 800 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 Ár Mió. kr. C M Y K 49 48