týsdagur 30. apríl 2002síða 9

16 Nr. 80 - 30. apríl 2002 Nr. 80 - 30. apríl 2002 17 UTTAN ÚR HEIMI Búskapur og vinna: Nógv færri flúgva Norsk flogferðsla er á veg móti einari kreppu. Ein uppgerð fyri inn- anríkis- og uttanríkis flogferðsluna tann fyrsta ársfjórðingin í ár vísir, at hesar tríggjar mánaðarnar flugu 470.000 færri fólk enn somu mánaðir í fjør. Ferðafólkatalið er so nógv minkað, at norð- menn noyðast aftur til 1997 fyri at finna tøl, sum líkjast teimum í ár. Afturgongin í fyrsta ársfjórðingi svarar sam- bært blaðnum Aften- posten til, at 3760 flog- før, sum flugu fullsett í fjør, hava flogið tóm í ár. Tey, sum hava sam- band við norsku flog- ferðsluna, eru á einum máli um orsøkina til ta stóru afturgongdina: Tað er heilt einfalt ov dýrt at flúgva í og úr Noregi. Tey vísa á, at atsóknin í USA 11. september í fjør kann neyvan vera orsøkin, tí tann størsta aftur- gongdin í fyrsta árs- fjórðingi var á innan- ríkisrutunum. Svenska rentan upp Svenski ríkisbankin hækkaði fríggadagin rentuna 0,25%, so hon nú er 4,25%. Ríkis- bankin sigur, at rentu- hækkingin er neyðug, tí inflasjónin í Svøríki er ov stór, og harafturat sigur bankin, at hækk- ingin hevur samband við tær nýggjstu met- ingarnar um búskap- argongdina í landinum. Búskaparfrøðingurin hjá sosialdemokratiska stjórnarflokkinum, Sandro Socco, er ikki heilt samdur við ríkis- bankanum. Socco sigur við Aftonbladet, at eftir hansara tykki er tað ikki rætt at hækka rent- una júst nú. Framgongd Amerikanska handils- kamarið kunngjørdi fríggjadagin, at bú- skaparvøksturin í USA var heili 5,8% í fyrsta ársfjórðingi. Hetta er størsti búskaparvøkst- urin í einum ársfjórð- ingi seinastu tvey árini. Úr Norðurlondum: Umvæla Barceback Um fjúrtan dagar verð- ur farið undir at um- væla nakrar av teimum týdningarmestu pørtun- um á svenska kjarn orkuverkinum Barce- back. Arbeiðið er so umfatandi, at tað fer helst at taka eini trý ár. Leiðslan á kjarnorku- verkinum sigur, at reak- torur nummar tvey, sum varð settur í gongd í 1977, skal umvælast og hava ymsar trygdar- ábøtur. Reaktorur nummar eitt varð sløkt- ur tann 30. november í 1999. Donsku myndugleik- arnir hava fleiri ferðir kravt, at Barseback- verkið skal lata aftur. Sambært einari ætlan hjá stjórnini í Stock- holm skal verkið lata aftur næsta ár, og næsta vár skal svenski Ríkis- dagurin taka støðu til málið. Í stríð móti Islam Fleiri danskar fríkirkjur ætla at taka seg saman til eitt stríð ímóti Islam. Ein av undangongu- monnunum, preturin David Hansen úr mein- igheitini Aalborg Men- ighedscenter, sigur, at andin aftan fyri Islam er lívshættisligur, og at tað er umráðandi hjá kristindóminum at steðga teimum víð- gongdu islamsku bólk- unum. Á islamsku- kristiligu miðstøðini harmast tey ætlanina hjá fríkirkjunm, tí tey bra ótta fyri, at avgerð- in fer at avlaga teyv veruligu viðurskiftini. Umleið 100.000 fólk eru í teimum donsku fríkirkjunum. Hagen heldur fram Formaðurin í norska Fraburðsflokkinum, Carl I. Hagen, heldur fram sum floksformað- ur. Á landsfundi hjá flokkinum um viku- skifti var einki annað formansvalevni, og Hagen fekk 206 av teimum 207 atkvøð- unum. Tann eina var blonk. Minst fimm fólk doyðu, tá ein røð av tornadoum rakti fleiri statir í USA sunnudagin USA Árni Joensen Í minsta lagi fimm fólk doyðu, og fleiri fingu skaða, tá ein røð av tornado'um rakti fleiri amerikanskar statir sunnu- dagin. Myndugleikarnir siga, at teir skrásettu fimtan harðar tornado'ir, men at tær helst mundu vera upp ímóti hundrað í tali. Í statinum Virginina stutt sunnan fyri høvuðsstaðin Washington oyðilegði ódnarveðrið fleiri hús, og í Illinois vórðu nógv trø skrykt upp við rót. Bæði í Virginia og Illinois var kavarok, og sagt verður, at heglingurin var sum golf- kúlur til støddar. So langt norðuri sum í New York var eisini ódnarveður. Í gjár arbeiddu bjarging- arlið við at hjálpa teimum, sum høvdu mist hús og heim. Samstundis leitaðu bjargingarmenninir eftir fólki, sum ikki vóru komin afturíaftur, og tí stúrdu myndugleikarnir fyri, at ódnarveðrið kundi hava kravt fleiri enn fimm mannalív. Tað er vanligt, at tornado'ir herja í USA hesa tíðina á árinum, men í ár eru tær komnar heldur seinni enn vanligt. Ameri- kansku veðurmenninir hava annars sagt, at tornado'ir kunnu koma alt árið, men at møguleikin ella vandin er størstur um várið og tíðliga um summarið. Ódnarveður við tor- nado'um kann bresta á, tá teir køldu luftstreymarnir norðaneftir møta teimum lýggjaru luftstreymunum, sum koma úr Meksikanska Flógvanum. Vanliga hendir hetta miðskeiðis í USA. Ein av mannarætt- indaserfrøðingunum hjá Amnesty International sigur ongan iva vera um, at ísraelski herurin gjørdi seg sekan í krígsbrotsverki í flóttafólkaleguni Jenin MIÐEYSTUR Árni Joensen David Holley, mannarætt- indaserfrøðingur hjá Am- nesty International, segði við fronsku tíðindastovuna AFP í gjár, at tað er einki at ivast í, at teir ísraelsku hermenninir vóru í hørðum bardaga við palestinar, og at ísraelski herurin hevði rætt til at oyðileggja hús, sum teir vápnaðu pale- stinararnir høvdu víðgyrt seg í. Men viðurskiftini í Jenin vísa sambært David Holley, at ísraelski herurin kann ikki hava oyðilagt øll tey nógvu húsini undir sjálvum bardøgunum við palestin- ararnar, men at herurin oyðilegði nógv av húsun- um, aftan á at bardagarnir vóru lidnir. - Tí var her talan um eina skipaða revsing, og tað er krígsbrotsverk, segði David Holley við AFP. Leiðarin fyri norsku deildini hjá Amnesty International, Petter Eide, er heldur ikki í iva um, at ísraelski herurin er sekur í krígsbrotsverki í Jenin. Hann vísir á, at bardagarnar millum ísraelsku hermenn- inar og palestinararnar í Jenin byrjaðu tann 4. apríl, og at ísraelsmenn høvdu fult hernaðarligt tamarhald á leguni tann 10 apríl, tá bardagarnir eisini steðg- aðu. - Men eftir tann 10. apríl bumbaðu ísralsmenn Jenin, og teir sendu eisini fleiri gravkýr inn í leguna at oyðileggja hús og annað, sigur Petter Eide, sum leggur afturat, at ísraelsku álopini eftir tann 10. apríl høvdu einki hernaðarligt endamál og kunnu tí ikki tulkast sum annað enn ein roynd at revsa og at eyð- míkja tað palestinska fólkið. Petter Eide leggur dent á, at eftir tann 10. apríl átti Ísrael at laga seg eftir tí, sum Geneve-sáttmálin sig- ur um skyldurnar hjá einum hersetingarvaldi, men tað gjørdi ísraelski herurin ikki og breyt tí ásetingarnar í sáttmálanum, sigur leiðarin í norsku Amnesty-deildini. Amnesty leggur Ísrael undir krígsbrotsverk Tornado-ódn í USA Sambært Amnesty International oyðilegði ísraelski herurin umleið 800 hús í flóttafólkaleguni Jenin Mynd: Reuters – Tað er rættiliga keðiligt, at vit ikki kunnu keypa fisk á uppboðssølunum á Toftum, Vági og Sør- vági, sigur stjórin á Norðurfisk í Árna- firði. FISKIVINNA Vilmund Jacobsen Á lítla flakavirknum, Norð- urfisk í Árnafirði, arbeiða tey hvønn dag, hóast verk- fall er. – Høvdu vit havt tunnil- in, kundi Skipara-og Navi- gatørfelagið verið í verk- falli so leingi, teimum lysti. Tað er útjaðarin, sum er raktur og ikki tey, sum starvast inni á meginlandi- num. Soleiðis tekur John Høj, stjóri á Norðurfisk, til, tá ið vit spyrja hann, hvussu gongst, nú verkfall er. Útjaðarin raktur Hann sigur, at tey merkja lítið og einki til verkfallið, tí virkið fær nóg mikið av fiski í Klaksvík, og haraftr- at sigla farmaskip eisini av Klaksvík. – Men tað er rættiliga keðiligt, at vit ikki kunnu keypa fisk á uppboðssølu- num á Toftum, Vági og Sør- vági. Hann vísir á, at hóast Norðurfisk er eitt lítið flakavirki, so er tað spes- ialiserað á tann hátt, at tey arbeiða mest smáan fisk, serliga tosk, hýsu, hvíting og upsa. – Vit keypa fisk um alt landið og eisini á Sandi, tá ið tað liggur soleiðis fyri. Hetta ber ikki til, nú verk- fall er, og tað er rættiliga keðiligt, sigur John Høj. Norðurfisk er annars eitt vanligt flakavirki, sum virkar fryst fløk til ávísar keyparar, ið serliga vilja hava tann smáa fiskin. Á virkinum arbeiða eini 20 fólk. Smái fiskurin er dýrur John sigur, at í seinastuni hevur smái fiskurin verið lutfalsliga dýrur at keypa, og serliga er tað tann smái toskurin, sum í prísi hevur táttað væl upp ímóti tí størra fiskinum. – Vanliga er smái fiskur- in væl bíligari enn tann størri fiskurin, men munur- in hevur verið minni í sein- astuni. Spurdur, hvør orsøkin er til, at prísmunurin er mink- aður, sigur John, at treki saltfiskamarknaðurin er ein orsøkin. Ein onnur er, at út- flytarar, sum keypa og selja heilan fisk av landinum, trýsta prísin á smáa fiski- num uppeftir. Keðiligt ikki at fáa fisk aðrastaðni – Í seinastuni hevur prísurin á tí smáa toskinum táttað upp ímóti prísinum á tí størra fiskinum, sigur stjórin á Norðurfisk í Árnafirði, John Høj Lesið -tað loysir seg C M Y K 17 16