hósdagur 30. mai 2002síða 6

10 Nr. 100 - 30. mai 2002 Nr. 100 - 30. mai 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Javnaðarflokkurin hevði í síni valskrá nevnt, at al- menni bygnaðurin skuldi endurskoðast, soleiðis at borgarans tænasta skuldi betrast. Hetta var eftir øll- um at døma ikki eitt stórt evni í valstríðnum. Nú samgongan tykist verða í pottinum verður spennandi at síggja, um nakað fer at verða gjørt á hesum øki, ella um man bert fer at lata standa til, sum man hevur gjørt seinastu 4 árini. Fólkaflokkurin er kendur fyri at kritisera tað al- menna pr. automatikk uppundir hvørt val, men ongantíð fyrr er almenni bygnaðurin øktur so nógv í vavi sum undir Annfinn Kallsberg sum løgmanni. Ein endurskoðan nýtist ikki at merkja kollveltandi broytingar, men tað er ein sannroynd, at almennu bygnaðurin er til fyri borgaran og ikki øvugt. Centraliseringin, ið er farin fram seinastu árini tekur avgerðirnar longur og longur burtur frá borgarnum. Almennir stovnar hava mist heimildir, og avgerðir, ið áttu at verið operationellar, verða flutt í stýrini. Gamaní tað hava verið einstøk dømi um, at menn hava lagt øki út aftur á stovnar, trupulleikin er bert tann, at miðfyrisitingin tá ikki minkar tilsvarandi aftur, sum Vilhelm Johannesen fíggjarnevndarlimur herfyri vísti á í tinginum. Vit eru í dag vitni til eina sera óhepna gongd, har stovnarnir eftirlýsa skrivaðum mannagondum frá miðfyristingini, hóast tað átti at verið beint øvugt eftirsum serfrøðin sjálvsagt er úti á teimum stovn- um, ið tæna borgarnum. Er serfrøðin ikki tættast borgarnum, so stendur illa til. Bygnaðurin má endurskoðast sum skjótast, soleiðis at vit fáa ein bygnað, ið hóskar til føroysk viðurskifti og merkir hetta, at ótálmaði vøksturin og centrali- seringin seinastu árini má steðgast. Tungu miðsavnaðu mannagongdirnar og eykajáttan- ir í hópatali mugu fáast burtur. Ein almennur bygn- aður, ið nøktar borgarans tørv út í odd og egg má skipast, har heimild og ábyrgd fylgist, og har av- gerðirnar verða tiknar so nær borgaranum sum møguligt. Miðfyristingin eigur at verða ráðgevandi og einans fáast við yvirornaði mál. Um so er, at mið- fyrisitingin skal fortelja stovnum hvussu skip skulu leigast og um hesi skulu hava surringarmøguleika ella ikki, so er okkurt rívandi galið við skipanini. Óansæð hvussu gott fólkið er, so verður skipanin ikki góð nokk uttan ein góðan bygnað. Vónandi verður ikki neyðugt at hava hetta málið í nakrari valskrá til næsta val. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Almenni bygnaðurin VIÐMERKINGAR Páll Poulsen Góði Kim Í Fregnum fríggjadagin stóð ein grein: »Burturgin- gin við baljuni«. Høvund- urin kallast Kim Simonsen, tað er hon sum er grund- arlagið undir tí, sum eg kalli »semi intellektuelt- hudibras«. Í hesi grein ger tú eystur- ríkaran, Wittgenstein, til týskara. Hann sum plágar tínar »sublimu« tankar, sum Hanus óivað hevði kallað tað. Makan til sjálv- hátíðarligt tvass, skal man leita leingi eftir. At tú og onnur fróðskapa tykkum, uttan nærri grund- gevingar, men eittans við superfisiellum »name- dropping«, skal eg við hes- um eisini royna at prógva. Tað sum eg meini við tjóðskaparrørsluni, er at hon fór yvir í eina politiska fasu um aldarskiftið, og eg síggi ikki nakrastaðni í rúgvuni av greinum hjá tær, at Ernest Gellner er settur í hugsaðan ella eftirprøvað- an samanhang. Hvar hevur tú roynt hann á tjóðskapar- søguna í Føroyum? Her skal undirstrikast viðgera, ikki bert leystliga nevna og koma við bøvli hjá eittnú Uffa Østergaard. Tað einasta áhugaverda við Østergaard er »Que-est-ce- qu´une« nation hjá Renan. Østergaard kundi heldur tikið sær av tí servila parti- num av Danmarkar søgu, t.d. frá 1940 – 45. Viðvíkjandi tí heimliga, var bert undirstrikað, at okkara høvuðsstaðar recep- torar uppfata tað staðbund- na um Strendur. Á fróðar- máli teir kalla. At Kimmur- in ætlar sær at prógva okkurt, hvat tað so enn er? At hála William Heine- sen burturúr donsku bók- mentasøguni, haðan hann hoyrir heima, var ákæran. Nú haldi eg Dimmalætt- ing á Alnótini og frálíka leitiskipanin útvegaði mær prógv fyri, at William Heinesen var komin til heiðurs og æru tí Marners- dóttir hevði viðgjørt hann í føroyskum jørðildi. Sambært Bergi Hansen. Jústinus Ejdesgaard skrivaði: »Sum skrivandi maður«, í nekrologinum. Er tað ikki rørandi. Eg skrivaði Wittgenstein í leitaskipanina á Dimma- lætting, og minst 6 greinar hjá Kim Simonsen komu raplandi út. Mær nýtist ikki skeið í kjakmentan allar minst retorikki, men minst nú til, at tær nýtist einki at siga, um eingin meining er í tekstligum høpi. Annars havi eg ikki eyk- nevnt nakran, eg dugi bara at benda. Her eru nøkur dømi úr greinasavni Kimmar: »Ein modernað tjóðarbygging má royna at taka einstak- lingin í álvara«, sent í Ská- an 8. apríl, her tilskilar tú ikki hvør ið brúkar orðið »Nation Building«. Hvussu kann lesarin vita at tað er Harra Kim sum plagierar Andersson, ella um tað er Harra Kim. Hví eftirprøvar tú ikki »Imagined com- munities« á t.d. Strendur, Skálafjørðin, Eysturoynna, Føroyar ella Eivind? Name-dropping is too easy. Hósdagin 18. apríl tosar tú um tjóðarbygging, hvat tos- ar tú um? Hvat veit lesarin um at Kim hevur frá Gell- ner ella ikki. Hatta er ov bí- ligt. 14. mai stendur at: »Í dagsins politikki kenna vit hetta, har m. a. Høgni Hoy- dal í bók síni setir á hesa leið og roynir at endurskapa eina hugmynd av einum søguligum felagsskapi«. Púrasta tikin úr leysum lofti. Her eru eingi argu- ment, bert intellektuell hugmóð. 15. apríl leggur tú H. J. Debes undir ákæruna »Áhugavert er at síggja Hans Jacob Debes fara ígjøgnum verk eftir Niels Winther og Jóannes Paturs- son við so óvanliga lítlum atfinningarsemi sum hann hevur ímóti eitt nú t. d. Andrassi Samuelsen«. Hvat meinar tú við? Nevn nøkur dømi? 11-11-2001 nevnir tú »sprogspøl« Wittgensteins. Hvat er tað í etymologisk- um høpi? Og »statsvaldið« á Deb- esartrøð, hvat er hetta fyri konspiratiónsteori? Hava teir stovnsett føroyska loyniløgreglu, sum hevur avlurtað øll hesi meinlíku nýyrðini, við framkomnari ljóðfrøði? Álvaratos, Harra Kim, hvat er tað tú vil prógva, ella verifisera? Semi-intellektuellur hissigproppur Fyribyrgingarráðið, í sam- starvi við Klaksvíkar Býráð seta í gongd eina verkætlan um roykfrí heim sum teirra partur av ætlanunum fyri tiltøkum Altjóða Tubbaks- fría Dagin. Tá ið tú keypir á einum av apotekunum 28. – 31. mai, fært tú eitt ókeypis borðskelti, sum tú kanst nýta at gera heim títt royk- frítt 31. mai. Roykfrí heim verja heilsuna hjá øllum, men serliga hjá børnunum. Smá børn eru serliga við- kvom fyri óvirknum (pas- sivum) royki, tí: Tey anda meira luft lut- falsliga til kroppsvektina (og upptaka á sama stigi meira tubbaksroyk) og tey eru verri før fyri at gremja seg (antin tí tey eru ov ung, ella tí teirra klaga verður skúgvað til viks). Teirra órinskipan er minni verj- andi, og tey eru verri før fyri at flyta seg burtur frá ávirkanini. Óvirkin roykur er høvuðs- orsøkin til nógvar barna- sjúkur. Kortini vísa kann- ingar, at upp til 85% av vaksnum, sum roykja og liva saman við einum barni, ikki tryggja sær, at barnið ikki verður útsett fyri royki frá teirra sigarettum. Óvirk- in royking er kend fyri at elva til millumoyrabruna, astma, bronkitis, hosti og lungnaskaða hjá børnum. Granskarar hava ikki fyrr enn nýliga viðurkent álvar- an av skaðanum, sum børn- ini hava fingið av tubbaks- royki. Nógv foreldur og an- singarfólk eru ikki enn vit- andi um tær nógvu sjúkur- nar, royking førir við sær. Summi av teimum halda, at lata tey vindeyga upp ella roykja í einum øðrum rúmi, so er vandin burtur. Hygg eftir fleiri upplýs- ingum um óvirkna royking á baksíðuni á borðskelti- num. Børn og óvirkin royking Gongdin á altjóða virðis- og partabræva- marknaðinum gjørdi, at Føroya Lívstrygg- ing í 2001 máttu taka nakað væl av upp- spardum peningi. Eingin vandi er tó á ferð, sigur Tummas Eliasen, stjóri TRYGGING Heri á Rógvi Flest øll kenna søguna úr halgubók um tey sjey góðu og tey sjey raku árini. Tað gjørdist neyðugt hjá Moses og hinum at savna saman í goymslur tey raku árini, so- leiðis at nokk var at taka av, tá ringu tíðirnar komu. Hjá Føroya Lívstrygging hava tey eisini spart saman hesi seinastu árini. Tey hava seinastu árini forvunnið nógvan pening uppá kurs- vinningar á altjóða parta- brævamarknaðinum. Partar av hesum forvunna peningi verður koyrdur í ein grunn kallaður bonusútjavningar- grunnurin. Hjá Føroya Lívstrygging gjørdist tað neyðugt at stinga hondina nakað væl niður í grunnin eftir peningi, tí úrslitið á al- tjóða virðis- og partabræva- marknaðinum gjørdist vánaligt fyri 2001. – Vit koyra við einari gar- anteraði rentu. Tí hava vit savnað saman í grunn í fleiri ár, tá vit hava havt kursvinning, sigur Tummas Eliasen, stjóri fyri Føroya Lívstrygging. Fram til 2000 hevur Før- oya Lívstrygging garanter- að eina rentu aljóðandi 4,5%, og frá 2000 hava teir garanterað 2,5%. Í alt varð neyðugt at taka 56,3 mió úr bonusútjavn- ingini. Tryggingartakarar- nir fingu í 2001 tilskrivaða eina rentu upp á 7% p.a. Tummas Eliasen vil tó ikki heilt kalla árið ov vánaligt. – Hetta skal eisini síggj- ast í ljósinum av, at vit hava havt vinning í nógv ár. Vit koyra í einari tryggari legu. Samanborið við donsk feløg er okkara støða rætti- liga góð. Úrslitið av partabrøv- unum gjørdist tó vánaligt, men hetta er bert ein partur av virkseminum, sigur Tummas Eliasen. Rakstrarúrslit Rakstrarúrslitið hjá P/F Føroya Lívstrygging fyri árið 2001 var 4,3 mió. kr. mótvegis 4,5 mió. kr. í ári- num 2000. Raksturin hjá P/F Føroya Lívstrygging var í 2001 merktur av tí vánaligu gongdini á altjóða fíggjarmarknaðinum, ser- stakliga lækkaði kursurin á partabrøvum nógv, og tað hevði við sær lutfalsliga stór kurstap. Tær samlaðu rentuinntøkurnar vóru 63,8 mió.kr. mótvegis 59,6 mió. kr., og samlaða kurstapi var 35,7 mió. kr. Soleiðis vóru nettointøkurnar av fíggjar- ognunum 28,0 mió. kr., og tað svarar til eitt miðalav- kast av fíggjarognunum í 2001 upp á 1,9% mótvegis 5,0% árið fyri. Við atlitið at, at árið 2001 ikki gav tað stóra avkastið, og at rentan sum heild hev- ur verið sera lág í langt tíð- arskeið, er rentan fyri 2002 sett til 5,75% p.a. Mannagongdin hevur higartil verið tann, at rentan hevur verið ásett fyri eitt ár í senn, men við atliti at gongdini á fíggjarmarknað- unum seinasta árið, verður hædd tikin fyri, at rentan kann lækkast í árinum. Tryggingargjøldini økt- ust við 5,3% til 121,7 mió. kr. mótvegis 115,6 mió. kr. í 2002. Tey seinastu 5 árini er tryggingargjaldið hækk- að úr 61,7 mió. kr. til 121,7 mió. kr., svarandi til ein ár- ligan vøkstur upp á 19,5%. P/F Føroya Lívstrygging hevði aðalfund tann 2. mai. Nevndin varð øll afturvald, og í henni sita Poul Hansen, Súsanna E. Sørensen, Allan T. Skaalum, Eyðbjørg Kass og Gunnar Holm-Jacobsen. Føroya Lívstrygging: Noyddist at taka av uppsparing Tummas Eliasen, stjóri fyri Føroya Lívstrygging, heldur ikki, at nakar vandi er á ferð fyri Føroya Lívstrygging, hóast felagið mátti eftir uppspardu peningi fyri at standa ímóti tapi Mynd: Finnur Justinussen Javnaðarflokkurin og Sambandsflokkurin hava skipað valbólk til tingfundin í dag. Jóannes Eidesgaard heldur, at løgmaður allatíðina hevur viljað skipað hesa sam- gonguna, og ikki hevur givið breiðu samgonguni nóg stóran ans POLITIKKUR Heri á Rógvi Nú Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin eftir øll- um at døma eru endaði aftur í andstøðu, so hava flokkarnir eisini skipað val- bólk til nevndarvalini. Hetta váttar Jóannes Eidesgaard, formaður Javn- aðarfloksins, sum kallar tað eina sjálvfylgju, at teir skipa seg í valbólk, tá teir eru riknir út í andstøðu. Av teimum 45 nevndar- sessunum í løgtingsnevnd- unum fær andstøðan 21. Jóannes Eidesgaard hev- ur áður víst á, at tað er undrunarvert, at løgmaður, sum hevur tosað nógv um eina breiða samgongu, bert hevur nýtt fimm samdøgur til at royna hesa. – Tað tykist sum um, at hann hevur viljað hetta allatíðina, og hann hevur roynt at fingið ryggin frían við øðrum samráðingum, sigur Jóannes Eidesgaard, ið als ikki er bilsin um, at samráðingarnar hava ging- ið so væl millum Fólka- flokkin, Tjóðveldisflokkin, Sjálvstýrisflokkin og Mið- flokkin. Sjálvur royndi formaður Javnaðarfloksins eisini at loysa knútin, sum gjørdi enda á samráðingunum millum Javnaðarflokkin og sitandi samgongu. Hann fór við einum uppskoti til An- finn Kallsberg, løgmann. Løgmaður gjørdi – sam- bært Jóannes Eidesgaarrd- einki meira við málið. Jóannes Eidesgaard vil tó ikki siga nakað um, hvat hetta uppskotið innihelt. Tó vil hann siga, at Javnaðar- flokkurin flutti seg nógv við uppskotini, men kortini fekk tað ongan týdning. 10 ár Nú tað er líkt til, at Javnað- arflokkurin eisini eftir hetta valið er endaður í andstøðu, so kann tað gerast tíggju ár, ið Javnaðarflokkurin hevur sitið í andstøðu, um sam- gongan heldur á í fýra ár. – Tað er strævið at vera í andstøðu. Vit mugu eisini til at gera eitt sindur av sjálvrannsakan. Bæði eg persónliga og flokkurin. Hetta gevur okkum nakað at hugsa um, sigur Jóannes Eidesgaard. Hann sigur seg vera sannførdan um, at tað ikki er politikkurin hjá flokki- num, sum hevur skyldina í, at teir eru aftur endaðir í andstøðu. – Tað eru onkrir flokkar, sum ikki vilja, sigur Jóan- nes Eidesgaard. Samráðingarnar við sit- andi samgongu upplivdi Jóannes Eidesgaard sum seriøsar samráðingar, men talan gjørdist kortini ongantíð um veruligar sam- ráðingar við Sambands- flokkin ístaðanfyri Tjóð- veldisflokkin. Hann leggur afturat, at tað má vera enn meira skuffandi fyri Sambands- flokkin, sum gjørdist størsti flokkur á valinum, nú aftur skula sita í andstøðu. Rudda upp – Tað er tó rímiligt, at júst somu flokkar, sum hava gjørt hesa niðurskurðir í blokkinum, sleppa at rudda upp hjá sær sjálvum, sigur Jóannes Eidesgaard. Eisini heldur Jóannes Eidesgaard, at talan er um eitt kraftigt høgra-rák. – Tað er ikki bara her hjá okkum, men í øllum Ev- ropa, at vit síggja eitt kraft- igt høgra rák. Tað gongur eisini gott í Føroyum, og tí- lík rák koma ógvuliga ofta- ni í góðum tíðum, sigur Jóannes Eidesgaard. Hann roknar við, at nógvar av orðingunum og ætlanunum í samgongu- skjalinum kundi Javnaðar- flokkurin havt tikið undir við, men tað skuldi so ikki vera Javnaðarflokkurin, sum endaði í samgongu. Jóannes Eidesgaard: Hava skipað valbólk við sambandið – Tað er tó rímiligt, at júst somu flokkar, sum hava gjørt hesa niðurskurðir í blokkinum, sleppa at rudda upp hjá sær sjálvum, sigur Jóannes Eidesgaard C M Y K 11 10