mikudagur 21. oktober 1964síða 2

Nr. 76 Atom- armál BARA VIÐ AT UM FRÁ YMISKUM KELDI STØÐUM OG UR SÆÐ Í BLOÐUM, ER GJØRLIGT TAÐ GREIÐING UM, HVUSSI loynd- Kina PENTA SAMAN SMÁBROT AV UPPLYSNING IM i ASIATISKUM HOVUÐS- ANNARS UPPLYSINGUM, EIN AV OG Á HEV- EINA FRÁ- KINESARUM AT FÁA ER EYDNAST AT GERA EINA ATOMBUMBI Hvor hevur gjørt atom- bumbuna hjá HVAR VERÐA ATOM- BUMBURNAR GJØRDAR? Miðdepilin fyri atomgransking- unum í Kina liggur í útriðuni av Gobi-oydimørkini Fjóðriparturin kinesisku atomgranskarunum eru samlaðir í einum framtíðarbýi í randfjøllunum uttanfyri oydimørk Ina, og í minsta lagi 3 atomstovnar hava innivist í holum í fjøllunum Miðdepilin liggur chow, sum hevur stød, lufthavn og er høvudsstadurin í landslutinum Kansu í útnyrðings- partinum av Kina. Á hesum øki býr ógvuliga lítið fólk og í ring fleiri hundrað km frá staðnum er akið væl vart av stórum herdeildum Vestanmenn halda, at kinesarar nær- hendis Paotow í innara Mongoli- num hava ein reaktor. sum kann gera atom-spreingievni til einar tvær minni atombumbur. Í Peking. Harbin, Shanghai og Chungking eru reaktorar og tilfar til granskingar. Har hava teir arbeitt síðan 1958. Peking-reaktorurin, sum er uppá 70 --100.000 kw ejørdur við russiskari hjálp. meðan kines- arar sjålvir hava gjørt hinar. Hesir av risastórum við býin Lan stóra jarnbreyta- em er Mao? eru allir nevndir iskum frágreiðingum, tann í Lanchow. í almennum kines- men ongatíð HVOR HEVUR GJØRT ATOMBUMBUNA? Adrenn Kommunista-Kina — V skipað i 1949 átti landið bara 10 atomfysikarar, ongan reaktor og einki annað tilfar. Í 1952 bóðu teir um stuðul frá útlendskum gransk- arum. Ein av teimum, ein kinesisk amerikanari, Joan Chase, var biðin um at fyrireika granskingina. Ein kinesiskur atomstovnur varð skip- aður í 1958 og skjótt eftir kom hin fyrsti reaktorurin frá Sovjet. Í 1956 varð Kina komið uppí atomgransk- ingarstovn kommunistalandanna í. Dubna við Moskva. At byrja við fingu kinesarar virðismiklan stuðul frá russum og frá kinesarum. sum høvdu lært í útlondum. Síðan russar í 1960 steðgaðu øll- um hjålpiarbeidi í Kina. hava kines- arar verið noyddir til bara at líta á egna megi og tikið allar teir mæt- | ar astu visindamenninar og teknikar-! nar til atomgranskingararbeidid. Fin roknar vid, at tað eru 1000| atomgranskarar og teknikarar bara i Fyri skrivstovukvinnu id er køn í øllum vanligum Skrivstovustarv beidi, er starv leyst hjá landsverkfrødinginum. Løn sambært sáttmála millum felagið Skrivlig umsókn hjåløgd avritum av prógvum og møguligum vid- mælum verður at senda Vit veri seg til húsa- LANDSVERKFRØDINGINUM Føroya landsstyri og Starvsmanna- eru altid til reidar at leggja til rættis og veita finansiering ella skipabygging Fyrr ella seinni fáa tygum bruk hy) einu; nka latið OKKARA ba verða sara banka 3yggifinanstering tað SJOVINNU:.. NKIN SOSIALURIN Lanchow, meðan ein roknar við, at tað eru íkki fleiri enn 4000 gransk- larar og teknikarar í ollum Kina. | Hesir hava longu gjørt hina fyrstu | atombumbuna. Japanskir vísindamenn rokna vid, | at kinesarar aftaná royndarspreing- ingar kunnu royna kjarnorkuspreing- ingar frá luftini í 1967. ATOMHÓTTAN LONGU í 1959 Eftir 12 ára gransking er Kina sum atomveldi bara á einum byrj- unnarstødi. Tá ið atomstedgsåttmål- in varð undirritaður í 1963 millum Sovjet, USA og Bretland meðan Frankariki og Kina vórðu hildin uttanfyri formaðurin fyri vísindaakademinum í Kina, land hansara skjótt vildi bróta hol á trí- valdamonopolið uppá kjarnorkuvápn Í 1959 segði fyri kinesisku loftverjuni. at segði at ovastin »arbeidaraklassin i Kina skjótt fór at kunna framleiða nútímans flog- før og kjarnorkuvápn. Tá kunnu vit brúka rakettir og kjarnorku- vápn móti figgindum, ið royna af bróta heimsfridin.« Hetta kann skiljast á tann hátt. at Kina í 1958 var farið undir atom- eranskingar til hernaðarlig endamál. Stutt eftir fekk Kina hin fyrsta reak- torin frá Sovjet. Men frá 1960 og fram til miðskeiðis í 1962 noyddust teir at arbeiða spakuliga, bæði uppá rakettir og bumbur. Hetta kom lut- vís av, at russar tóku teirra serfrød- ingar heim og lutvís av fíggjarligum trupulleikum. Tá bati kom í hesi i viðurskifti í september 1962 varð aftur farið undir aninar. 8 EINGIN ATOMHÓTTAN Í FYRR ENN Í 1970 Kennedy, forseti, segði í síni tíð, lat Kina kundi gerast ein atomhóttan einaferð í 1970'num, meðan Khrut- sjov, forsætisráðharri, segði, at tað vildi taka >langa, langa tíða, áðrenn Kina hevði nakað fullborið atom- vápn. Vestargnenn og russar hava sagt, at vissuliga vildi ein kinesisk atomspreinging hava stórt propa- gandavirði, men maktbalansuna í heiminum vildi íkki verða rokkað av hesum mong ár fram í tíðina, ja, tað var ivasamt, um hetta nakran- tíð kundi henda. Í eini ST-frágreiðing verður sagt, at umframt tey núverandi atom- veldini, høvdu 5 onnur lond møgu- leikar at gera atombumbur: Kina, India, Japan, Kanada og Svøriki. Av hesum er tað bara Kina, ið hevur arbeitt fram móti hesum endamáli meðan hini sjálvboðin hava sagt seg atombumbu-ætl- | 21. oktober 1964 fús til ikki at framleiða kjarnorku- vápn. Far Kina kjarnorkuvápn og nýtir sína kriggshottan á sama hátt sum nú, verða trupulleikarnir at skapa eitt kjarnorkubann margfaldaðir stórri enn i dag. AV STÓRUM TÝDNINGI í SJÁLVUM KINA Bumban hjá Mao vil tó hava nógv stórri politiskan, sålarligan og pro- pagandistiskan tydning i afro-asiat- isku londunum enn hernaðarligt virði. Peking vil kunna rósa sær av, at »hava brotið hvíta mannsins mo- nopol« uppá kjarnorkuloyndarmál. Av týdningi er tað eisini, at Mao við bumbuni aftur vil vinna virðing í sjálvum Kina, har álitið til og mo- ralurin innanfyri kommunistaflokkin leingi hevur verið í einum aldudali. Atombumban hjá Kina vil kynda undir nationalkenslurnar hjá 700 mili. heimakinesarum og 20 milj. uttanlandakinesarum. Hin stóri Mzo« vil geva kinesarum nýggj mál at arbeiða fram ímóti. ATOMH ERFLOTI NATO's Sum framhildið vil bretski arbeiðaraflokkurin ikki ganga vid til at skipa ein felags atomherskipaflota fyri NATO-londini; greitt svar áðrenn desember. Hvat úrslitið verður av hesum veitst ikki. Nýggi bretski forsætis- ráðharrin. Wilson, hevur ongan hug at lata fleiri og serstakliga ikki týskararnar sleppa at pilka ov mikið við »atomavtrekkjararnar.« USA skipa landi. í øllum fórum hugað at saman við Týsk- er atomflotan Tað verður at kosta 15 milliardir krónur at skipa atom-herskipa- flotan vid 25 skipum og 200 po- larisrakettum — ein herskipafloti, sum støðugt skal sigla í Atlants- men USA krevur havinum, fyri at russar ikki skulu finna tey einstoku skipini. Ein nevnd av serfrødingum úr fleiri NATO-londum hevur kannað eftir, hvorjar fyrimunir henda mikla slagmegi hevur, og er komin til tað úrslit, at russar einki kunnu gera við hana. Bara fyri altíð at hava eygu eftir hesum 25 herskipum mugu russar annaðhvort hava ialt 230—260 fýra motors bumbuflogfør ella eisini tveir atomdrivnar kavbátar til hvert skip- ið men slíka megi eiga russar ikki. OLYMPIADAN: Finland og Danmark f 3 o EINASTI GULL ER FINLAND OG OLYMPISKU LEIKUNUM Svimjingin á olympiaduni endaði sunnudagin, við tí úrsliti at USA, sum væntad, vann flestu medaljurnar 16 gull, 10 silvur og 11 nevnliga Nøkur úrslit frá svimjing- bronsu. ini, Tornlop (el lop) herrar I. Rob. Webster USA 148.8 2. Elleur, Ítalia 3. Thomas, USA 4100 mtr. cruwl, kvinnur Ii. USA 2. Holland 3. USSR 4> 200 mtr. harrar 1. USA 7.52,1 (nyggj heimsrekord) Vert er at leggja til merkis, at á resum liði var ein ið fekk sína 4 tað Schollander gullmedalju var 2. Tyskland 7,59,3 3. Japan ROR 5. Svoríki 8.08.00 100 mtr. Butterfly vann Sharon Stouder, USA (kvinnur) Í 400 mtr crawl fyri Duncan kvinnur fór gullið sjálvandi eisini til USA og var tað ein onnur Ameriku- kvinna ið varð nr. 2 tað var Ramo- nowskv. Dorn Fraser frá Australia, ið vann eull 100 mtr. Cr wil. var ein av favorittunum. men varð bert nr. 4 400 mtr. hold medlv: 1. USA 2. Ongland 3, New Zealand í 200 mtr. crawl fór gullið eitt sindur óvæntað til Barry. Australia; nr. 2 varð Kr. Raulis USA FRÆLSUR ÍTRÓTTUR i frælsum ítrótti er kappingin mest millum USA og USSR um ið kann vinna flestar medaljur. svimjingini, hvør Her er sur dur AV NORDANLONDUM ID DANMARK. DANMARK EINA. EIN LUTTAKARI UR gull HIGARTIL HAVA FINGIÐ FINLAND HEVUR 3. OG ÍSLANDI ER VID í nýga teimsr:kordir verða settar. í 100 mtr. renning fyri kvinnur, vann Kay frá USA gull við at seta nýggja heimsrekord 11,04. Fimmdyst fyri kvinnur vann Írena Pretz frá Ruslandi, her fór silvuri til Ongland og bronsa til Sovjet. Nina Hansen, Danmark varð nr. 9 500 mtr. renningin fyri menn, varð spennandi sum 10 km renn- fyri nøkrum døgum sid- eini 20—30 knappliga fóru allar favorittarnar Hesa- tað Amerikumaðurin Char- gott 20 mtr. frammum allar favo- rittarnar og vann við tíðini 13.48,5 Fýskarin Nordfolk varð nr. 2 við 13.49.6. Dellinger frá USA nr Tann fremsti favoritturin, ein franskmaður varð bert nr. 4 Thor Helan frá Noregi varð nr. 8 Eisini i longdarlopi hendi tað óvæntaða. at favoritturin ikki fekk tað væntaða gullið. Tað varð vunnið av Davis, Ongland. ið levp 8.07 mtr. Favoritturin Ralph Boston, USA fekk silvur hann leyp 6.03 mtr eins Ingin Var ani, har framum ferð var les. ið knappliga, vóru eftiri. fór tá tíðini 200 mtr. (»hækktløb«) i. H. Cahr. USA 2. P. Braython, USA 3. Edv. Roberts. Trinidad 400 mtr. (»hækkeløb«) I. Rex Cawley, USA 49,6 sek 2. John Cooper, Ongland Salvatore Morale, Italia 100 mtr. »hækkeløb«) H. Jones, USA Í 800 mtr. renning fyri harrar fór gullið. sum væntað til Peter SCHNELL, úr New Zealand, 2. William F. Crothers, Canada 3. Wilson Kiprugut, Kenya Frylop vann J. Scmidt úr Pól- landi 16,82, rr. 2 og 3 vóru tveir Russar 400 mtr. renning fyri kvinnur fór på | til Ongland við Ann Packer. nr. | varð Judith Moore, Australia. | FOTBOLTUR vann Tyskland å Jugo- i fótbólti slavia i kvartfinalunum 1—0 Tjekkoslovaki å Japan vid 4—0 Ungarn å Ghana vid 2—0 Sameinda Arab. Tjóðveldið vann sin dyst. 3 Í semifinaluni vóru úrslitini: Ungarn—-Sam. Arab. Tjóðv. 6—0 Tjekkoslovakia-- Tyskland 2—1 Í einum tátii av ítróttinum á olym piaduni er skjóting. Av norðanlond- um ein leggur merki til er Finland, teir eru nú farnir við tveimum gull- medaljum í skjóting, í pistólskjóting og 25 mtr. skjóting (riflu). S0 mtr. frí skjóting vann Ham- mold, Italia vid 597, Nr. 2 varð L. Baker, USA .eisni 597. Besti norð- lendingur varð Ole Hviid Jensen. Danmark við 592 Leirdúgvuskjóting — vann Maga- relio, Italia við 198 Av teimum norðurlendsku tjóð- unum sýnist Finland at verða nr. 1, teir hava nevnlien 3 medaljur higar- til, allar gull, næst teimum eru Dan- ir við Í gull og 1 bronsu, Svíar hava Norðmenn og Ísland hava (har luttók bert ein Ís- svimjing) 2 bronsu onga enn lendingur í Í 4 km einstaklinga sykling fekk danin Preben Isakson, bronsu aftaná Dala, Tjekkoslovakíið og Vartsi, Kalia. Nr. 4 varð heimsmeistarin Groon. Holland. Í kúlukastan vann Tamara Pretz, USSR vid 18,14. Nr. 2 varð Graus úr Týsklandi. hon kastaði kúlunu út á 17,65 mtr. Nr. 3 varð Zolina, USSR Í sigling við seglskipum liggja Norðanlondini væl fyri. Teir sigla í seks dagar lógu í urin nr Má ein dagur var eftir, Draguklassanum danski bát- 2 eftir USA. Í Finnjollu liggur danski båturin nr. 2 aftaná Týskland. Í Star- klassanum liggur ein Svii sum nr. 2 aftaná USA. Í 5,5 mtr. jollu liggur svenski báturin sum nr. 3 aftaná Australiu og USA. »Olympus«.