mikudagur 1. mai 2002síða 6

10 Nr. 81 - 1. mai 2002 Nr. 81 - 1. mai 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Ein lýsing frá Tjóðveldisflokkinum í Sosialinum í gjár hevur skapt mikla øði millum manna. Formaður floksins sigur alment frá, at flokkurin hevur onga ábyrgd av lýsingini og vísir frá sær innihaldið í henni. Vit ivast heldur ikki í, at hetta er rætt. Tað er gott, at Tjóðveldisflokkurin er so mikið at sær komin, at hann alment tekur avstand frá innihaldinum í hesi ótespiligu lýsing, men harmiligt er, at teir ikki fara at rannsaka, hvat tað er, ið ger, at ein slík lýsing yvirhøvur verður gjørd. Tað áhugaverda í hesum málinum er, hvussu tað ber til, at nakar yvirhøvur finnir uppá at gera eina slíka lýsing. Lýsingin tosar ikki til tað hægsta í okkum menniskjum og sigur beinleiðis, at ein politiskur flokkur ella floksformaður er meira føroyskur enn aðrir. Slíkt átti at fingið allar alarmklokkur at ringt og átti at givið orsøk til sjálvrannsakan millum tey, ið hava gjørt lýsingina og eisini átti Tjóðveldisflokkurin at umhugsað, hvat fyri boðskap man sendir og hevur sent til Føroya fólk, við grovum skuldsetingum móti øðrum flokkum um lygn og landskassatøming. Eitt er vist, og tað er, at lýsingin er ikki vorðin til av sær sjálvum, og at hon ivaleyst er gjørd av onkrum, ið vil Tjóðveldisflokkinum tað besta. Lýsingin setir viðmerkingarnar, ið hava verið í seinastuni, móti formanni Javnaðarfloksins, í per- spektiv, tí hann hevur ávarað ímóti, at fólk flokka føroyingar í “rættar føroyingar” og onnur. Lýs- ingin í gjár vísir, at onkur í hesum samfelagnum ger júst tað, ið formaður Javnaðarfloksins hevur ávarað ímóti. Vónandi verður sjálvrættvísi og avnoktan lagt á hyllina til frama fyri sjálvrannsakan. Hvussu ber tað til, at nakar kundi finna uppá at gera eina slíka lýsing í Føroyum í 2002? Tað er gott, at leiðslan í Tjóðveldisflokkinum tekur avstand frá innihaldinum í óhepnu lýsingini, men vónandi gevur hetta orsøk til rannskan av boðskapum og hvussu slíkir boðskapir kunnu uppfatast ella misfatast. At spæla fornermaður og lata sum um, at eingin í Føroyum kundi funnið uppá at flokka føroyingar í “rættar føroyingar” og onnur, er at stinga høvdið í sandin. Lýsingin í gjár vísir, at onkur – um enn eitt fátal – finnur uppá slíkt. Um tað bara snýr seg um ein einkultan persón, so er tað ein persónur ov nógv. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Lýsingin VIÐMERKINGAR Ólavur á Heygum Greve, hin 22. apríl 2002 Eg fari at biðja um innivist fyri eitt áhugamál, sum hevur hugtikið meg í tí seinustu skrivingini við- víkjandi varðveitan av fornminninum Heyganes- handilin í Vestmanna. Allarfyrst vil eg siga, at sjálvt um eg eri vaksin upp á Tvøroyri, var eg ofta hugtikin av tá ið eg sum smádrongur og undir upp- vøkstri sá hendan stásliga bygningin heyganeshand- ilin. Tá ið eg so eisini bleiv kunnugur søguna um hendan bygning og alt tað virksemi sum kom her frá. Handil, sleipistøð til skip, reidarí og mangt annað, ja so bleiv Heygahandilin fyri mær eitt monument, sum manifesteraði alt tað, sum tá á døgum mátti verda ein av størstu framstig í Før- oyum. Sum mangun kunnugt, í Vestmanna, eru myndir frá hesum stásligu bygningi eitt prýði fyri bygdina, líkasum fólk aðrastaðni frá, fóru til Vestmanna, fyri at síggja hendan bygning. Tað var tann einasti bygningur og er tann einasti bygn- ingur í Føroyum, sum hevur hendan akitektonisk- an stíl, sum stavar frá Ham- burg í Tysklandi Bert vid hesum sjónarmiði man verða eitt avgerandi sjónar- mið fyri Fornminnismynd- ugleikun, at varveita. Eg havi tíverri lisið tjakið um hettar mál bæði frá Bjørn og borgarstjóranum, Gunn Joensen, í Vest- manna. Tað er onki so oyðileggjandi sum klandur og stríð. Góðu tit bæði, lat tað ikki blíva persónligt. Tað førir ikki til nakað at geva hvørjum øðrum skyld- ina, tí so verður tað ikki málið tit stríðast um, men okkurt persónligt. Tað sum eg fái burtur úr tjakinum er, at har er for nógv tos og tíðin fer frá tykkum, líkasum bygning- urin, sum Gunn sigur, er farin illa, av tí, at kommun- an sum eigur bygningin, ikki hevur gjørt nakað viðlíkahald. Eg skilji á Bjørn, at stórviðurin er frískur, medan klædning- urin skal endurnýggjast, so har er onki sum dettur sundur. Farið nú undur og setið eina nevnd niður, við tí fyri eyga, at skaffa pening til at fáa bygningin aftur, sum hann var. Tað eru nógvir grunnar, sum stuðla slík mál, ikki minst í útlondum. Tað skuldi ikki undrað meg, um týskarar vóru áhugaðir, um teir vistu, at slíkt minni fannst í Føroy- um Tað ber eisini til at senda spurningarblað út til bygd- ina, um at fáa fólk til frívilligt arbeidi. Tað var ein ættarstevna í Vest- manna, sum eg luttók til. Har vóru 560 fólk komin saman. Hvat um tey fingu hendan spurning og eftur førimuni studlagu, kanska við peningi ella arbeidi. Tad vóru nógv vøkur ord um Heyganes tá. Hvat um vit øll vóru við, saman vid kommunini fyri at hjálpa til, so ikki kommunan stendur einsamøll um alt. At enda vil eg siga, at tit í Vestmanna fara ikki at angra tað. Tit skula vita, at tað er ikki fyri okkum núlivandi men tey seidnu ættarlidini fara at gleðast at hoyra søgur frá hesum bygningi. Eg havi nú búð 42 ár í Danmark. Tá so eg eri onkuntíð í Føroyum, so siga døtrur mínar ofta. At tað sum hugtekur tær mest, er at tað sum eg havi fortalt teimun, fær eina heilt aðra diminsión, tá tey til dømis síggja tað søguligu bygn- ingar vid teirra egnu eygum. Pápi her sum eg gangi hava tey, sum tú hevur fortalt um, eisini gingið. At enda vil eg bara sitera tað, sum stendur í sang- inum. ”Latið ei søguna doyggja, goyma hana so væl Í dreingja sinni og moyggja, hon miki útrætta skal”. Heyganeshandilin í Vestmanna Roar Heini Olsen Valevni fyri Sjálvstýris- flokkin í Suðurstreymoy Sum øllum kunnugt er tað alt ov dýrt at keypa ella leiga sær okkurt at búgva í og seta føtur undir egið borð, ikki minst í mið- staðarøkinum. Serstakliga hart rakt eru ung lesandi, støk, einligir forsyrgjarar, ungar familjur og tann parturin av teimum eldru, sum ikki hava eina mun- andi uppsparing á kistu- botninum. Hetta gevur ann- ars púra óneyðugar trupul- leikar við dýrum og mang- an vánaligum og heilsu- skaðiligum kjallaraíbúðum, ofta fyri okursprís. Tá livi- kostnaðurin gerst so høgur er minni eftir til sunnan mat, klæðir, hita og annað, sum kann tryggja familjuni trivnað. Annað er, at høgir kostnaðir økir lønarkrøvini í samfelagnum og ger før- oysku tjóðina minni kapp- ingarføra við útlond. Samstundis er íbúðar- tørvurin eitt av fáum økj- um, sum ikki krevur mun- andi upphæddir á fíggjar- lógini men nærum bert hugflog, gott samstarv við kommunurnar og politisk- an vilja at loysa. Tí vit hava í veruleikanum longu am- boðið til at loysa trupul- leikan, nevniliga Húsaláns- grunnin og Íbúðargrunnin, umframt at landið umvegis Jarðarráðið eigur ovmikið av almennari jørð til bygg- ing, í hvussu er í Suður- streymoy. Útboðið átti at verið fleiri ferðir eftir- spurningin, soleiðis at grova spekulatiónin í grundstykkjasølu kundi tálmast. Og við meðalúr- tøku í haga uppá eitt lamb fyri hvørjar 30-40.000 fer- metrar árliga, átti endur- gjaldið fyri mistar inntøku- møguleikar á festunum púrt einki at týtt fyri grund- stykkjakostnaðin, sum fyri tað kundi verið undir 1.000 kr. fyri alt grundstykkið. Nevndin í Húsaláns- grunninum eigur stóra tøkk uppiborna fyri at hon við hugflogi og idealismu er farin undir at tilvirka upp- skot, sum kunnu gera grunnin til amboð fyri at loysa tann mest akutta tørvin, í fyrsta umfari við alternativum bústaðum til eldri, soleiðis at tey mang- an alt ov stóru hús, sum hesi sita í, eftir at børnini eru flutt heimanífrá, kunnu gerast leys til størri fa- miljur. Í staðin fyri bara at klikkja niður á Húsaláns- grunnin áttu politikarar at stuðla hesum ætlanum, sum teir sjálvir áttu at havt gjørt nakað við. Eftir at bank- arnir eru farnir at heildar- fíggja hús, eru útlánini hjá Húsalánsgrunninum eftir fáum árum minkað úr 800 niður í einar 300 mill. kr., nøkurlunda samsvarandi eginpeninginum hjá Húsa- lánsgrunninum. Grunnurin hevur tí møguleika fyri at gerast amboðið til at loysa bústaðartrupulleikan eina- ferð med alla. Við solvens- kravi uppá 8-10 %, kann Húsalánsgrunnurin fíggja alternativari húsabygging fyri 3 milliardir, og kostar hvør alternativur bústaður 500.000 at byggja, og komandi lutaeigarar sjálvir fíggja 40-50% av hesum, kann Húsalánsgrunnurin sostatt fíggja ikki minni enn 10-12.000 alternativum bústaðum av hesum slag, umframt tey lán til vanlig sethús, sum grunnurin í dag fíggjar. Hetta tykist vera meira enn ríkiligt til at nøkta verandi tørv, og hevði Húsalánsgrunnurin tí kunna farið inn í fleiri sløg av fígging av alternativari bygging, alt eftir, hvussu stóran part teir eintøku bólkarnir metast sjálvir at megna at útvega, soleiðis at tørvurin hjá flestu veiku bólkum í samfelagnum kundi nøktast, eisini teim- um sálarligu sjúku, soleiðis sum víst verður á í álitinum Glotti Fyri Framman. Tey, sum als einki megna at fíggja sjálvi, høvdu soleiðis eisini kunna komið uppí part við at fingið leigu- íbúðir. Húsalánsgrunnurin hevur munandi lægri umsiting- arkostað enn bankarnir við teirra nógvu og fínu filial- um, og hevði grunnurin fingið loyvi til tess, fríari teymar yvirhøvur og at víðka sítt virksemi, hevði hann í veruleikanum kunna fíggja bústaðir nógv bílig- ari enn bankarnir, sum fyri 2. og 3. veðrættarlán í løtuni taka okursrentu uppá 7,75 og 8,75%, hóast Dis- kontorentan, sum teir læna fyri uttanlanda í løtuni er 3,75% og innlánsrentu- stigið hjá spararunum er samsvarandi lágt. Einki undur í, at teir eru so dugnaligir at fáa stórt avlop. Teir lata tykkum, húsaeigarar gjalda veitsl- una. Tey fáu, sum hava víst Húsalánsgrunninum ans, hava tíverri lagt fótonglar út fyri arbeiðinum hjá grunninum.Um tørvur á at gera tillagingar í lógar- grundarlagnum fyri Húsa- lánsgrunnin, so er bara at gera tað og ongantíð ov skjótt, tí tað er tíð uppá, at onkur ger nakað við trupulleikan, sum politik- ararnir til stutt undan valinum hava víst full- komiliga líkasælu annað enn at leggja fót fyri hesum arbeiði. Brúkið høvdið, tá tit í dag fara á val, og veljið við hjartanum. VIÐMERKINGAR Hans Birgir Hansen Tað er mangt at avklára í øllum lívsins viðurskift- um og dagligum fyri- brigdum. Ein má skipa lív, heilsu, vælveru, arbeiði, forrætning, frí- tíð og privatlív v.m. Tað hevur støðugt gingið framá hesi sein- astu árini, tá ein hevur skrivað lesarabrøv til bløðini. Hetta hjálpti uppá støðuna, ið fekk arvafíggindar at igno- rera ein. Tað hava verið byrjun- artrupulleikar við øllum etableraðum lívsviður- skiftum og dagligum fyribrigdum, so sum lívið, heilsu, vælveru, arbeiði, forrætning, frí- tíð, privatlívið. Tað hevur kostað ómetaliga nógv at náa tað støði, ein í dag er komin á. Ein hevur verið fyri fíggjarligum tapi vegna lívslanga arva- stríðið í Havn. Tað eru nógvar upp- gávur, ið liggja á láni at fáa loyst, við atliti til alt tað, ein tekst við í tí dag- liga lívi og í forrætnings, frítíðar, privatlívi her í Havn. Tað er neyðugt, skal ein koma víðari í dag- liga arbeiðs-, forrætn- ings-, frítíðar-, privat- lívið her í Havn og fáa etablerað forrætnings- avtalur/-sambond. Tað verður ein harður kostur at liva sum ein býarmynd í Havnini í øllum tí áðurnevnda. Ein ynskir at sleppa frá tí ráða mannalyndinum. Tað er nógv, ein skal avklára við arbeiðs- marknaðin, búskapin, samfelagið, húsarhaldið, handils- og vinnulívið, ídnaðin v.m., ið hevur eins stóra áhuga. Tað skal støðugt ganga fram á í komandi tíðum við at skunda undir tær ráðandi kreftir, myndugleikar, vøld, al- menningar ein stríddist við. Tað er gott mót, ein hevur uppá lívið, og ein lærir so leingi ein livir og virkar og gevur sína lívsvitan og royndir til blaðlesarar kring landið. Vit skulu øll greiða egnu lívsviðurskiftir og skipa lív, heilsu, arbeiðs, forrætnings, frítíðar, privatlív. Skipað lív, heilsa og dagliga lívið v.m. Íbúðartørvurin sera einfaldur at nøkta Politikarar hava av álvara sovið í tímanum í bústaðarmálinum! C M Y K 11 10