hósdagur 2. mai 2002síða 6

10 Nr. 82 - 2. mai 2002 Nr. 82 - 2. mai 2002 11 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Løgtingsvalið gav eina greiða ábending um, at ein breið semja um ríkisrættarliga spurningin er neyðug. Ein ávís polarisering kann ávísast, men ikki gjørdist hon so ógvuslig, sum fryktast kundi fyri. Samgongan hevur mist meirilutan, so skal hetta uppfatast sum ein fólkaatkvøða, soleiðis sum eitt nú formaður Tjóðveldisfloksins segði, so fall sam- gonguleiðin. Hinvegin gjørdist úrslitið somikið tepurt, at hvørki Tjóðveldisflokkurin ella Sam- bandsflokkurin kunnu tosa um sigur til ein ávísan vong, hóast Sambandið kom væl betur burturúr valinum av teimum báðum mótpolunum. Lykilin til semju eftir valið tykist liggja hjá Fólka- flokkinum og Javnaðarflokkinum. Hesir flokkar hava ikki útilokað samstarv við nakran flokk. Sambandsflokkurin og Tjóðveldisflokkurin kunnu ikki samstarva, og tí má tað liggja á Fólkaflokkinum og Javnaðarflokkinum at finna semjuna. Røddir eru frammi um at samgongan átti at hildið fram, um Miðflokkurin kom uppí. Til tað er at siga, at útmeldingarnar frá Sjálvstýrisflokkinum ikki benda á, at hetta er nøkur sjálvfylgja. Um talan verður um 4 flokka samgongu, so er alt møguligt – eisini ein borgarlig samgonga. Man hevur søguliga sæð sera ringar royndir av 4 flokka landstýrum, ið so at siga altíð skrædna ov tíðliga, og tí tykist ein 3 flokka samgonga við teimum stóru flokkunum mest sannlík. Matematiskt sæð mugu Javnaðarflokkurin og Fólka- flokkurin verða í einari slíkari samgongu, tí Sambandið og Tjóðveldið sum kunnugt útiloka hvønn annan. Spurningurin er so, hvør av teimum báðum víð- gongdu flokkunum í ríkisrættarliga spurninginum blotnar mest. Tjóðveldisflokkurin satsaði alt uppá hetta valið og tosaði um fólkaatkvøðuna. Hana hava teir so nú tapt, og tí mugu teir geva seg, um nakar hugsingur skal verða um annað enn andstøðu. Hinvegin má Sambandið skeita til uppskotinni hjá Javnaðarflokkinum og Fólkaflokkinum á ríkis- rættarliga økinum, um breiða semjan skal finnast. Í hesari fasuni er viktugt, at eingin málar seg inn í ein krók og avskerir seg frá samgongumøguleikum. Polarnir mugu smelta í ríkisrættarligu støðuni, og ein breið semja má finnast. Løgmaður tosaði áðrenn valið um breiðu semjuna, og nú kann hetta gerast við Javnaðarflokkinum og einum øðrum flokki. Alternativið er ein smøl skirvislig 4 flokka samgonga við einum teprum meiruluta. Vónandi verður loysnin breið. Livst so spyrst. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Polarnir mugu geva seg VIÐMERKINGAR Jan Mortensen Vinnuhúsið Føroya Arbeiðsgevarafelag er av somu fatan, sum økis- vinnufeløgini: Áhaldandi samferðsluslit í hvørjum verkfalli er lemjandi og kappingaravlagandi fyri vinnuna í útjaðarinum. Tí fer felagið nú at viðgera støðuna saman við lokalu vinnufeløgunum. Enn einaferð hevur eitt verkfall lagt partar av sam- felagnum lami, tí skipini hjá Strandferðsluni eru løgd. Í skjótt 2 vikur hevur vinnan í Suðuroy, Sandoy, Vágum og Norðoyggjum nærum ligið still. Hinvegin gongur alt stórt sæð sum vant í miðstaðarøkinum. Føroya Arbeiðsgevara- felag skilir tí væl, at lokalu vinnufeløgini í raktu økj- unum nú eru um at missa tolið. Arbeiðsgevarafelagið hevur mælt til, at vinnan ikki eigur at leypa framav. Hinvegin er støðan so lemjandi og kappingarav- lagandi fyri vinnuna í útjaðarinum at viðgerast má, hvussu vit kunnu sleppa undan slíkum framyvir. Arbeiðsgevarafelagið hevur tí boðað lokalu vinnufeløgunum til fundar hósdagin, at viðgera støð- una. Verkfallið og vinnan uttan fyri miðstaðarøkið Ungdómsdeildin hjá VB skipar leygar- dagin fyri tiltakið í VB-húsinum, har okkurt er fyri øll. Høvuðsvinningur er eitt gávukort á 2000 krónur frá Suðuroyar Sparikassa TILTØK Dagfinn Olsen Ungdómsdeildin hjá VB skipar leygardagin 4. mai klokkan 17 fyri tiltaki í VB húsinum. VB hevur í fleiri ár lagt seg eftir at hava eitt gott arbeiði í ungdómsdeildini og at menna hesa. Í hesum sambandi skipar ungdóms- deildin fyri átaki leygar- dagin í VB húsinum. Byrj- að verður klokkan 17 stundisliga og á skránni er m.a. snareydnuhjól, fiski- brunnur og marknaður við køkum. Eisini er ókeypis kaffi, saft og vaflur við rabarbusúltutoyi. Snareydnuhjólið verður tað, ið dentur verður lagdur á. Ætlandi fara 100 teir fyrstu lutirnir fyri 1 krónu stk. Luttakandi keypa ein seðil fyri 20 krónur og eru so við 20 ferðir. Hetta verður gjørt 5 ferðir. Nýtir ein 5 ferðir 20 krónur, so er ein við 100 ferðir. Ætlanin er at nýta hjól at trekkja við, so sum gjørt var fyrr og vágbingar minnast frá basarum fyrr. Góðir vinningar eru, t.d. laksur, kjøt, rækjur og gávukort frá 150 krónum til 500 krónur. Nakrir størri vinningar eru eisini. Høv- uðsvinningurin verður burturlutaður og er hetta eitt gávukort uppá 2000 krónur frá Suðuroyar Sparikassa. Átakið er soleiðis háttað, at okkurt er fyri øll og fyrireikararnir vóna, at fólk taka undir og møta fjøl- ment, sigur Hans Petur Kjærbo, formaður í ung- dómsdeildini hjá VB. Átak fyri øll í VB-húsinum leygardagin FLAGGDAGSRØÐA Mikkjal Helmdal, sjónvarpsstjóri Góðu áhoyrarar, skótar og hornorkesturlimir. Fyrst vil eg takka Horn- orkestrinum fyri tann heið- urin tað er at vera biðin at halda flaggdagsrøðuna í dag. Flaggdagshaldið í Havn, sum Havnar Hornorkestur frá byrjan tók stig til, hevur nú verið fastur siður í meira enn 50 ár. Tað man neyvan finnast tann táttur í søgu flaggsins, sum gjøgnum hesi árini ikki er vendur og havdur á lofti á hesum degi. Og tað vil so vera, løtan er slík, at hon krevur traditionelt orða- og evna- val; men tíðin, vit liva í, strevar hinvegin støðugt eftir tí nýggja og ótradition- ella. At halda eina flagg- dagsrøðu í 2002 er at møta teirri avbjóðing at gera seg so leysan av traditiónini, sum tíðin krevur, uttan at missa burtur ta virðing og tann hátíðardám, ið hoyrir flaggdagshaldinum til. Hendan tvístøða ímyndar tær mótstríðandi tulking- arnar av flagginum, sum vit møta: Ofta umboðandi tað gamla, siðbundna, upp- runaliga og afturlítandi í mentan okkara, aðrar tíðir ímyndandi tað broytiliga, umskiftandi, dúnamiska og frameftirstrevandi, ið eisini býr í okkum sum samfelag og fólk. Nú vit halda flaggdagin 2002, hevur Merkið, verið almenna og viðurkenda flagg okkara í 62 ár. Verald- arpolitisku umstøðurnar í 1940, tá Danmark og Før- oyar vórðu hersettar av hvør sínum parti í heims- bardaganum, førdu við sær, at tað flaggið, sum árini frammanundan hevði verið eitt umstrítt, politiskt fana- merki, gjørdist alment og altjóða viðurkent súmbol fyri tjóðina Føroyar. Í dag er Merkið ein sjálv- sagdur partur av almenna lívinum í landi okkara. Men hvat er flaggið fyri okkum í 2002 – annað enn eitt súmbolskt klædna- stykki at veittra við við ser- lig hátíðarlig, festlig og formlig høvi? Nú vit aftur samlast tann 25. apríl at halda flaggdag- in, hvat er so at tosa um? Hvat kann vera lagt afturat? Tað er fyri allar føroyingar ein sjálvfylgja, at vit hava eitt egið flagg. Men útyvir tær nátúrligu funktiónir sum eitt flagg hevur sum alment súmbol, hvørja nyttu hava vit so av Merk- inum í 2002? Sum Kári P á sinni segði um frælsið: Hvat skal man brúka tað til? Hesar seinastu mánaðirn- ar hevur eitt áhugavert kjak tikið seg upp í fjølmiðlun- um um tjóðina sum hugtak, um tjóðskaparligan sam- leika og leiklutin hjá tjóð- skaparligum súmbolum í einum nútíðar samfelag. Spurningurin hevur verið settur – sum eisini eigur at vera settur og viðgjørdur í føroyskum høpi – hvørt hugtøkini tjóð og tjóðskap- arligur samleiki ikki hoyra eini farnari tíð til. Ráðandi rák í européisk- ari heimsspeki og samfel- agsfrøði siga okkum, at tað modernaða menniskjað ikki longur er definerað av tjóðskaparligum samleika, men er í størri og størri mun vorðið einstaklingur í dupultum týdningi: Lutvíst í einum alt meira globalis- eraðum heimi, har tað tjóð- skaparliga missir sín týdn- ing, og lutvíst í tí samfel- agsskipan, sum hoyrir tí modernaðu tíðini til, har tilvera einstaklingsins er vorðin uppbýtt í sundur- skild og ósameinilig lívs- øki, sum petta gerandislív einstaklingsin sundur í ymiskar og ósameiniligar leiklutir; í modernaðu til- veruni eru tað persónliga, tað intima og tað kensluliga sundurskild frá tí samfel- agsliga, tí arbeiðsliga og tí almenna. Í hesi analysuni av teimum modernaðu lívs- treytunum fær tann tjóð- skaparligi samleikin ikki havt annan leiklut, enn tann at vera ein ein følsk og postulerað sameining av sundurtvinnaðu modernaðu tilveruni. Tjóðskaparligi samleikin bjóðir seg til sum ein skinloysn mótvegis tí upploysing sum einstakl- ingurin upplivir í tí mod- ernaða samfelagnum: Antin við at vísa aftur til ein mist- an samleika og soleiðis at síggja til gera modernaðu syndringina heila við hjálp av fortíðini. Ella við at upp- finna ella enduruppfinna ein tjóðskaparligan sam- leika og seta hann fram sum ein pástandur um ein veruligan samanhang í modernaðu tilveruni. Sam- bært hesi analysuni fær tjóðskaparligur samleiki í einum modernaðum høpi ikki verið annað enn ein konstruerað hugmynd, hvørs endamál er at fjala veruligu lívstreytirnar í nútíðarsamfelagnum, og skapa eina falska fyrigykl- ing um, at tað ósameiniliga í modernaðu tilveruna kort- ini kann sameinast. Tað finnast eisini aðrar og minni abstraktar analys- ur av tí tjóðskaparliga í nú- tíðarsamfelagnum. Eitt nú danski sociologurin Anne Knudsen tekur støði í tí sannroynd, at mál, mentan, siðir og livihættir eru ítøki- lig og verulig fyribrygdi. Gerandislív hjá menniskj- um, hugsunarhættir, norm- ar og lívsroyndir eru veru- liga ymisk. Hugmyndin um tjóðina og um ein tjóðskap- arligan samleika skriva, sambært hesi hugsan, meining inn í hesar veru- leikar. Sæð soleiðis kann hugtakið um tjóðina, heldur enn at metast sum ein syndrandi neyðlygn, síggj- ast sum ein legitimur og neyðugur samfelagsligur felagsnevnari, ið kann virka sum lokomotiv fyri progressivari mentanarlig- ari og samfelagsligari menning. Hetta eru norð- urlond góð dømi um. Hugsi eisini, at tað er í hesum ljósinum, at vit før- oyingar síggja okkara egna tjóðskaparliga samleika. Ikki sum ein verja, sum av- skildrar okkum frá um- heiminum, men sum eitt felags støði at møta hesum umheimi og møta teimum avbjóðingum, sum liggja í at menna hetta samfelagið og gera tað liviligt í sam- ljóði við heimin uttan um okkum. Hugsi eisini, at tað er hetta undirliggjandi grundsjónarmið, sum ger at vit øll kunnu semjast um, at vit eru eitt fólk við felags samleika, og um, at vit eiga at varðveita og menna okk- ara felags mál og mentan. Vit venda ikki tí globala heiminum bakið. Men vit taka lut í tí, sum hann bjóð- ar og krevur, og vit orient- era okkum í honum við støði í tí samleika, ið knýtir okkum til júst hetta staðið. Uttan tann felags samleikan gevur tað ikki stórvegis meining at búleikast júst her, á hesum mangan ógestablíðu klettunum. Tær modernaðu lívstreyt- irnar eru kor, sum eisini raka okkum og eru partur av okkara tilveru eins væl og í tilveruni hjá borgarum úti í heiminum. Men tað er okkara felags samleiki, sum knýtir okkum til hetta staðið. Hetta er ein dupult- leiki, sum er partur av til- veruni sum føroyingur: Tað modernaða og globaliser- aða menniskjað og tann staðbundni føroyingurin við málinum og mentanina í førninginum – saman- runnin í eitt. Tað fyrra er fortreytin fyri, at vit kunnu vera til í einum modernað- um heimi, tað seinna er for- treytin fyri, at júst hetta samfelagið livir og verður ført víðari. Hesin dupultleikin er ikki serligur fyri okkum. Vit síggja í øllum Vestur- europa, at samstundis sum millumtjóða samstarv og globalisering vinna fram, styrkist tann lokali sam- leikin og lokaløkini og regi- ónirnar mennast bæði bú- skaparliga, mentanarliga og politiskt. Sum eitt súmbol, ið allir føroyingar hava tikið til sín, umboðar flagg okkara, Merkið, eina grundleggj- andi og gjøgnumgrípandi semju í føroyska samfel- agnum. Eina breiða semju um, at vit eru ein tjóð, við egnum máli og egnari mentan, og at hetta eru virði sum vit eiga halda fast um og menna. Hetta er ein semja, sum er sterkari og fruktbarari enn vit geva okkum far um. Sjálvt so ymiskar og mótstríðandi politiskar stevnur sum tjóð- veldi og samband hava tað felags endamál at skapa best møguligu fortreytirnar fyri at varðveita og menna mál og mentan okkara, t.v.s. at varðveita okkara samleika og livilíkindi sum tjóð. Um ein góðtekur hetta, eg júst havi uppástaðið, so má Merkið ikki vera bara vera eitt súmbol, men eisini ein støðug áminning og ein avbjóðing. Mentan er ikki bara fortíð og røtur, og samleiki er ikki nakað, sum er givið einaferð med alla. Mentanin livir og mennist við síni tíð. Samleikin er eitt útgangsstøði at orien- tera seg út fra í einum um- heimi í støðugari búskap- arligari, tøkniligari, polit- iskari og mentanarligari broyting. Bæði eru broyti- lig fyribrigdi, sum fyri at vera livandi mugu laga seg til tær umstøður, ið tíðar- innar og søgunnar gongd bjóða. Mentan og samleiki før- oyinga í 1890’unum, í 1950’unum og í 2002 eru ikki tey somu, men líka før- oysk fyri tað. Hetta vísir okkum, at vit mugu fyri- halda okkum til mentan okkara sum nakað livandi og dúmamiskt, sum má nørast og mennast og fylgja tíðarinnar avbjóðingum. Mentanarlív okkara sten- dur framman fyri størri av- bjóðingum enn nakrantíð. Gjøgnum fjølmiðlar, teldu- net og økt ferðasamband eru vit partur av einum sera aktivum heimsmarknaði, har júst mentan er vorðin tann vøran, sum mest verð- ur boðið út av. Ávirkanin uttanífrá kann ikki steðgast, hon kann bert vera mótvig- að av einum ríkum føroysk- um mentanarlívi. Ikki eini leitan aftur til fortíðina, men einum mentanarlívi sum kann tulka, endurgeva og skapa meining í samtíð okkara. Vit hava í føroyskum høpi lyndi til at lata orðið mentan hava týdningin »aftur til røturnar«. Men ein livandi mentan er ikki røtur, sum liggja niðri í for- tíðarinnar moldum. Tann livandi mentanin er tær grønu planturnar oman á moldini, í ljósinum, í nú’inum. Nøra og fjálga vit ikki um tær, so yvirliva røt- urnar heldur ikki. Tað er helst eitt tað stórsta paradoksið í før- oyskum samfelagslívi, at tað, ið vit meta sum fremstu og veruligu orsøk- ina til at búgva í hesum landinum, mál okkara og mentan, ongantíð er komið at standa ovast á almennu dagskrá okkara. Og ongan- tíð heldur hevur vunnið sær fremstapláss í búskaparligu raðfesting okkara. Lat Flaggið og tað, ið tað umboðar, eggja okkum til at hyggja útyvir tær polit- isku og búskaparligu dag- skránnar, og minna okkum á eisini at taka eina mentan- arliga dagskrá fram. Tað er tann stóra mentan- arliga avbjóðingin, sum eg vóni, at vit sum tjóð sam- felag taka á okkum í næstu framtíð. 62 ár eru nú liðin, síðan Merkið var viðurkennt sum flagg okkara. Eg vóni, at tá vit 62 ár frammi í tíðini halda flagg- dagin og savnast um hetta sama og óbroytta flaggið, at flagg okkara eisini tá er súmbol fyri eini mentan, sum er líka føroysk og líka tengd at síni egnu samtíð og sínum egna samfelag sum mentan okkara í dag. Men tað krevur, at vit nú taka við avbjóðingini og raðfesta mentan okkara fremri. Lat Merkið altíð vera eina áminning um tað. Takk fyri og framhald- andi gott flaggdagshald. Hvat skal man brúka frælsið til? Mikkjal Helmsdal, sjónvarpsstjóri helt hesa flaggdagsrøðuna á Vaglinum í Havn C M Y K 11 10