sunnudagur 21. februar 1965síða 14

T. S. ELIOT EITTHVERT søgulegt løgmál virð- ist tryggja náttúrlegt jafnvægi i bókmenntum, áð móti hverri fram- sækinni éða rómantískri bók- menntastéfnu 'komi ønnur jafn- væg, sem midi áð hófstíðlingu, formfestu, aga. Sú bókmennta- hreyfing, sem hæst reis í 'Banda- ríkjunum á 'þríðja og fjórða ára- tug aldarinnar var engin: undan- tekning; hún fól í-sér fyrstu 'upp- tøksatfistæðrar:stefnu. :bågår -fyr- ir 1920 var T.;S. Eliot 'tekinn “að mæla 'fyrir 'épersénulegum ' skáld- skáp, fyrir 'klåssiskri viðmiðun ' í bókmenntum. Um bå -bil :1935 hafði hinn rómantíski ' matúralísmi i "banda- "rískum bókmenntum náð Hámarki sínu. Líklega 'táfði-heimsstyrjøld- in síðari afturkastið um áratug, að. minnsta: kosti; en. 1945 var fram komin þróttmikil afturhaldshreyf- ing til jáfnvægis og viðmiðunar. Forustu þessa aftuúrhalds hafði gagnrymiskéli sem síðarmeir hlaut ' Þáð æaúð- nafnið ,„nýgagnrýni“.. kenndi þessa gagnrýnistefnu á 'motunarårum - hennar 20. -hún „beindi-alíri atbygli-sinnisað -Skáld- verkinu sjálfu, í stað þesssað fjalla einkanlega um høfundirn og vanda mál hans. Af upphafsmønnum hennar má einkum nefna skáldið Ezra -Pound. Gagnrýni hans var -strjål og tilviljunarkennd, en hún var -einnig -írumleg, -djarfleg og T. S. Eliot, høfuðskáld Breta um sína daga, lézt í byrjun þessa árs. Hann var upprunninn í Bandaríkjunum, fæddur árið 1888, en fluttist ungur til Bretlands og bjó þar síðan, gerðist brezkur ríkisborgari 1927. Verk hans eru ekki mikil að vøxtum, nokkur kvæði, ritgerðir, leikrit; en hann hefur haft meiri áhrif en flestir aðrir á bókmenntir samtíðarinnar. Eliot hlaut bók- menntaverðlaun Nóbels árið 1947. Fátt hefur verið þýtt á íslenzku eftir Eliot og ekkert af hinum meiri kvæðum hans nema Holir menn (The Hollow Men, 1925):sem birtist í islenzkri þýðingu Helga Hálfdanarsonar fyrir nokkrum árum. Einnig hefur Helgi þýtt nokkur eldri smákvæði Eliots, og 'er -ein så þýðing birt hér í blaðinu með góðfúslegu leyfi hans. Grein så -um Eliot sem hér er birt er endursøgð eftir riti ameríska bókamenntafræðingsins Robert E. Spillers, The Cycle of American Literature, sem er stutt yfirlitsrit amerískrar bók- menntasøgu. Ve ———""—""—n"—n áhrifamikil; það var hann sem kom áð nýju á nánum tengslum gagnrýni og skáldskapar. Áhrif Pounds mótuðu Eliot og aðra af sama skóla;-Eliot notfærði sér hug- myndir og aðferðir“ Pounds af | <= + — DE Sme — - — HE ú“ omme | -miklu meiri leikni og skåldlegri gáfu en meistarinn sjálfur. Áratugina: milli stríða óx hinni nýju. bókmenntahreyfingu jafnt og þétt fiskur um hrygg, unz það kom á daginn 1945 að bandarískar bókmenntir áttu á að skipa harðvít ugri sveit gagnrýnenda, sem flest- ir voru líka: leiknir ljóðahøfundar, -Æljots standa — en í bandarískum skáldskap heyrðist engin ný rødd. Thomas Stearns Eliot var høf- uðsmáður þessarar bókmennta- stefnu og høfuðskáld sinna tíma. Hann var fæddur í St. Louis, Mis- souri og menntaðist í Harvard, Sorbonne og Oxford. Tæplega þrí- túgur að aldri kom hann fram á sjónarsvið bøkmenntanna með lít- -illi ljóðabók, Prufrock and Other Observations, 1917, og ritgerða- safni, The Sacred Wood: Essays on Poetry and Criticism, 1920. Þá var hann óþekktur bankamaður í Lon- don, en varð nú á nokkrum árum oddviti ungra skálda bæði í Bret- landi og Bandaríkjunum. Í tíma- riti sínu, Criterion, gerðist hann løgsøgumaður og síðameistari hins nýja skáldskapar og gagnrýni. Og um 1825 var -hánn tvímælalaust orðinn leiðandi skáld og gagnrýn- andi bæði í heimalandi sínu og føðurlandi. Skoðanir og skáldskapur T. S. djúpum -fótum í %redkiámerískri | bókmendtshéið.