sunnudagur 21. februar 1965síða 15

Fjølskylda hans er upprunnin í Nýja-Englandi: afi skáldsins lauk guðfræðinámi í Harvard en hélt síðan vestur á bóginn og varð einn af stofnendum Washington-háskól- ans í St. Louis; faðir efnaður verksmiðjueigandi þar í borg. Í æsku Eliots var St. Louis ásamt Chicago høfuðborg hinna nývøknuðu miðvesturríkja Banda- ríkjanna; þar var ungur og þrótt mikill háskóli: og þar voru bóka- søfn, bókaforløg, tímarit. Ekki er mikið vitað um mótandi áhrif á Eliot í uppvextinum: en áhrif Ir- nýhúmanismans, hans var vin Babbitts og sem gætti á fyrsta skeiði Eliots, kunna að hafa hafizt þar. Gagnger heimspekimenntun varð undir- staða að gagnrýni hans. Þessi heimspekilega undirstaða skýrir sem Eli- sam- líklega hinn mynduga tón jafnan auðkennir gagnrýni ots þótt sumstaðar bresti hengi, gæti mótsagna, þótt hún prist og taki breytingum. Les- endum hans skildist undireins að hér fór høfundur sem hafði hugs- að viðfangsefni sín til hlítar og lét uppi yfirvegaðar niðurstøður, þó svo þær virtust í bíli efa- blandnar og prófandi. Í The Sac- red Wood lýsti hann í frægri rit- gerð, Tradition and the Individual Talent, viðfangsefni sem kann að vera hornsteinninn undir allri gagnrýni hans; það er afstaðan milli bókmenntaarfsins og hvers einstaks skálds, afstaða hins nýja skáldverks til sígildra skáldverka tungunnar og heimsins. nútímans til fortíðarinnar og fortíðarinnar til nútímans og framtíðarinnar. Tvø hliðstæð viðfangsefni lágu þegar í augum uppi: afstaða skálds og skáldverks fyrir, við og eftir skøpun þess, nauðsyn þess að snúa við afstøðunni til fortíðarinnar svo hún verði skilin í ljósi nútíðar. Þessi efni og tilbrigði þeirra eru viðfangsefnið í øllum bezta skáld- skap Eliots frá Prufrock og fram til Four Quartets og í allri gagn- rýni hans. Eliot miðaði að fastri skipan, formi, Engum kom á óvart yfirlýsing hans í ritgerðasafninu For Lancelot Andrews (1928) að hann væri rojalisti í stjórnmálum, klassísisti í bókmenntum, og að- ”hylltist angló-kaþólska trú. Hér aga. T. S. Eliot var kominn afturhaldsmaður, sem støðugt tók þróun og breytingum; hann: ástundaði skipulega kønnun og leit verðmæta sem bæði sjálfur hann og samtíð hans fundu til að voru þeim gløtuð. Frjóustu verk hans voru unnin á þriðja tug aldar innar: áhrif hans á samtíðarbók- menntir urðu mest á hinum fimmta. Þá var hafið þriðja skeið- ið á ferli hans, leikritunin, en hinni sparlegu ljóðagerð hans og gagnrýni raunverulega lokið. Skáldverk Eliots, ljóðin og leik- rit hans, eru tílraunir til þvílíks skáldskapar sem gagnrýni hans lýsir. Sjálfur hefur hann sagt að franska skáldið Jules Laforgue væri fyrsta fyrirmynd sín; af La- forgue hafi hann lært bæði hnyttni og myndvísi. Ættartala Eliots er vitaskuld lengri: aðferð frønsku symbólistanna er meðfædd skáldskap hans, og hand- an þeirra eru ensku háspekiskáld- á 17du øld, einkum Jonson; Milton, Marvell, Donne. Þann skyldleik á hann sameiginlegan með Emerson „132 SUNNUDAGSBLAÐ —. ALÞÝÐUBLAÐIÐ- og Emily Dickinson sem bæði vís- uðu á bug hinum rómantísku skáldum 19du aldar eins og Eliot. Einhver þáttur í frjálslyndum am- eriskum púrítanisma laðast þann- ig að øfgafullri táknstefnu; þar er undankomuleið frá ringulreið til- finninga á vit ópersónulegri sið- legrar og listrænnar skipanar. Og þannig hlítti Eliot gróinni amerískri bókmenntahefð þótt svo hann yndi ekki nútímalífi í Am- eríku. Sjálfur reyndist hann vera siðamaðúr þó að siðernisleið hans lægi um skáldskap. Skáldskapur- inn leiddi hann á vit við guðfræði án þess hann fengist beinlínis við siðfræði sem slíka. Øfgar þessarar aðferðar birtast vel í óllum fyrri skáldskap Eliots, fram til The Waste Land, 1922; og þegar bezt lætur auðnast: honum hlutlægnin sem stefnt er að. Skáld verkið á að endurvekja gods6guna, sígildan annál mannlegrar reynslu, meta samtíðarviðburði, persónu- legar tilfinningar við hana. Fólkið í kvæðunum, Sweeney, Burbank,