sunnudagur 21. februar 1965síða 30

HERSHØFÐINGI OG DRAUMÓRAMAÐUR FYRRI HELMINGUR sautjándu aldar var óróasamur tími í Evrópu. Á árunum 1618-48 geisaði í Þýtka- landi ægilegasta og mannskæð- asta styrjøld, sem til þessa hafði verið háð: Þrjátíu ára stríðið. Þessi styrjøld átti upptøk sín í þeim glundroða, sem málefni Þýzka- lands voru í þá. Þjóðhøfðingi alls Þýzkalands var keisarinn, en vøld hans voru ærið takmørkuð. Aðals- menn og landgreifar réðu hver yfir sínum skika, og þeir voru staðráðnir í að hamla gegn auknu valdi keisarans. Heima fyrir áttu þeir þó við að stríða meira eða minna andsnúin stéttaþing, og þar að auki áttu þeir í innbyrðis høggi hver við annan. Kaþólskir þjóð- høfðingjar mynduðu með sér sér- stakt bandalag (og studdu keisar- ann, þegar til ófriðarins dró), mót- mælendur mynduðu annað ríkja- bandalag. en það var klofið í kalv- inista og lútherstrúarmenn sem aldrei gátu komið sér saman um neitt. Við þetta bættist svo, að ná- grannaþjóðirnar sáu sér hag í því að halda sundurlyndinu við og helltu því olíu á eldinn, hvenær sem færi gafst. Þrjátíu ára stríðið hófst í Bæ- heimi með uppreisn gegn keisar- anum, sem þá var Ferdínand II., Habsborgari eins og allir keisarar þeirra tíma og æ síðan. Kaþólska bandalagið kom til liðs við keis- arann við að bæla þessa uppreisn niður, en mótmælendur snerust í lið með Bæheimsbúum. Styrjøld- in tók því strax á sig mynd trúar- bragðastyrjaldar, þótt ønnur hags- munaátøk kæmu þar ekki síður til greina. hHershøfðingi káþólska bandalagsins, Jóhann Tilly greifi, var sendur gegn uppreisnarmønn- um í Bæheimi og honum tókst að gjørsigra þá í orrustu árið 1620. Í þeirri orrustu tók þátt og gat sér mikið orð maður, sem átti eftir að verða einhver frægasti herfor- ingi þessárar styrjaldar og um leið einhver leyndardómsfyllsti og furðulegasti persóhuleiki mann- kynssøgunnar. ALBRECHT WALLENSTEIN fædd ist 15. sept. 1583 í Bæheimi. Faðir hans var efnalítill óðalseigandi og mótmælandi. Wallenstein var alinn upp í trú mótmælenda, en sá síður var ekkí vænlegur til frama í Bæheimi undir stjórn Habsborgara, og því kastaði hann trúnni og féll í náðarfaðm ka- þólsku kirkjunnar. Síðan kvæntist hann tvisvar með fárra ára milli- bili til fjár, en þetta hvort tveggja, trúarskiptin og giftingarnar, hækk uðu veg hans og framavonir til mikilla muna. Hann gerðist her- maður og vakti brátt athygli yfir- manna sinna á sér með hæfileik- um sínum og skipulagsgáfu. Her- mennirnir kepptust um að komast í sveit með honum, því að hjá hon- um áttu þeir vísa góða aðbúð, þótt henni fylgdi að vísu, að hart var tekið á misgjørðum. Og ekki leið á løngu þar tíl keisarinn sjálfur WALLENSTEIN: frétti. af þessum efnilega her- manni. Þegar herir Tillys høfðu sigrað Bæheimsmenn 1620 voru allar eígur mótmælenda í landinu serð ar upptækar og þeim skipt milli stuðningsínanna keisarans. Wal- lenstein tókst að krækja sér í vænan bíta af því herfangi og hann fékk samþykki keisarans til að taka sér hertoganafn og stofn- setja nýtt hertogadæmi: Fried- land. Þar settist hann að og hófst þegar handa við stjórnarstørfin. Skipulagshæfilleikar hans fengu bår strax notið sin, og AGur en leið å långu var velmegun komin & i Friedland, þótt aðrir hlutar Bæ- heims væru enn í sárum eftir ófriðinn. Þarna sat: Wallenstein á friðarstóli .í fimm ár. Á yngri árum hafði Wallen- stein stundað nám í Ítalíu, og þar háfði hann meðal annars lagt stund á stjørnuspeki, þá íþrótt að lesa ørløg manna út úr stjérnun- um. Sú hugmynd að samband væri mílli ørlaga manna og hreyfinga himinhnáttanna var talsvert út- breidd á øllum miðøldum og allt fram undir voru daga — mun jafn vel ekki vera með øllu útdauð enn, ef grannt er að gáð — og Wallenstein var fulltrúa á þessa kenningu. Hann kom sér snemma í kynni við lærisvein frægasta stjørnumeistara þeirra tíma, Tycho Brahes, og sá lærisveinn átti síðar eftir að verða enn fræg- ari en meistarinn. Hann hét Kepler. Kepler lagði hóróskóp fyrir Wallenstein þegar árið 1609, og hefur eflaust við það tækifæri fylgt þeirri reglu, sem hann orð- aði annars staðar á þessa leið: „Stjarnfræðingur, sem spáir ein- gøngu út frá himninum, en styðst ekki við sál, skynsemi, kraft og eðli þess manns, sem spádómurinn á að rætast á, stendur ekki føst- um fótum, og það er tilviljun, ef honum heppnast spádómurinn", ALÞÝÐUBLAÐIÐ — SUNNUDAGSBLAÐ 147