sunnudagur 4. apríl 1965síða 17

på i A LÞÝÐUBLAÐIÐ Í ÁR eru hundrað ár síðan borg- arastyrjøldinni í Bandaríkjunum lauk. Sá ófriður hefur oft verið nefndur þrælastríðið, af því að meginågreiningsefnid, sem barizt var um, var, hvort leyfa skyldi þrælahald í landinu eða ekki. Úr slit ófriðarins urðu, eins og allir vita, þau. að þrælahald var ål numið um øll Bandaríkin, en enn þann dag í dag skortir þar mikið á. að bløkkumenn njóti fulls jafn- réttis við hvíta menn alls staðar í landinu. Kynþáttamálin eru eitt- hvert ørðugasta vandamál í Banda ríkjunum núna, og við heyrum oft skýrt frá því í fréttum, að komið hafi til átaka, þegar bløkkumenn hafi gengizt fyrir fjøldafundum eða krøfugøngum til styrktar mál- stað sínum. Þegar hermenn Norðurríkjanna héldu til bardaga við Suðurríkja- menn á sínum tíma, sungu þeir gjarnan søng, sem þá var nýlegur, og sá søngur er sunginn enn þann dag í dag á mótmælafundum bløkkumanna og í krøfugøngum þeirra fyrir fullu jafnrétti. Það er søngurinn um John Brown, — søngurinn um manninn, sem barð- ist gøfugri baráttu fyrir réttlátu máli og varð að gjalda fyrir með lífi sínu, — „en andi hans lifir æ,“ eins og þýða mætti þær frægu ljóðlínur „But his soul goes marching on.” Sú mynd af John Brown, sem kemur fram í þessum søng og øðrum søgnum af honum, hefur í hundrað ár yljað mørgum baráttumanninum fyrir jafnrétti hvítra og svartra; þeir eru ótald ir, sem hafa dáð þennan mann og viljað líkja eftir honum. En þá vaknar spurningin: á þessi róm- antíska mynd af John Brown nokk- uð skylt við veruleikann? Lyon lávarður, sendiherra Breta í Washington, skrifaði í skýrslu til stjórnar sinnar, 25. október 1859: „Almenningur er ákaflega æstur út af heimskulegum at- burðum, sem áttu sér stað í bæ með nafninu Harpers Ferry en Þjóð-