fríggjadagur 3. mai 2002síða 16

30 Nr. 83 - 3. mai 2002 Nr. 83 - 3. mai 2002 31 UTTAN ÚR HEIMI Búskapur og vinna: Oljan dýr Oljuprísurin er í hædd- ini. Týsdagin lá hann um 27 dollarar fyri tunnuna, men fall hós- morgunin niður á 26 dollarar. Oljumálaráðharrarnir úr Saudiarabia, Meksi- ko og Venesuela søgdu í einari felags fráboðan í gjár, at útlit eru fyri búskaparframgongd um allan heimin, og teir mæltu tí oljulondunum frá at økja framleiðsl- una. Oljuframleiðara- londini samdust í de- sember um at skerja framleiðsluna, og teir tríggir ráðharrarnir siga, at eingin orsøk er til at broyta ta avgerð- ina. Marknaðarserfrøðing ar siga, at útlitini fyri einari heimsumfatandi búskaparframgongd, spenta støðan í Mið- eystri og ótryggu viður- skiftini í Venesuela gera sítt til at halda oljuprísinum uppi. Fyrr hava serfrøðingar vænt- að, at oljuprísurin fór at fella seinna hálvár, men nú siga tær seinastu metingarnar, at tað tvørturímóti kann henda, at hann fer upp- aftur longur upp. Banki í vegin Størsti bankin í Dan- mark, Danske Bank, forðar fyri, at búgvið eftir kendu skipasmiðj- una B&W kann gerast upp. Skipasmiðjan í Keypmannahavn fór av knóranum í 1996, og fleiri túsund kravánarar áttu meiri enn 1,2 mia. krónur til góðar hjá fyritøkuni. Kravánararnir vilja vera við, at Danske Bank syrgdi fyri at fáa sær burturav, áðrenn nakar av hinum krav- ánarunum fekk møgu- leikan til tess. Tí krevja teir nú, at bankin skal rinda ein part av peng- unum aftur til búgvið. Higartil hevur bankin ikki svarað, og nú hava sakførararnir hjá krav- ánarunum gjørt av at draga Danske Bank í rættin um málið. Úr Norðurlondum: Ja til víðkan Danir taka sum heild undir við, at fleiri lond sleppa upp í ES. Ein kanning, sum ES- nevndin hevur skipað fyri, vísir, at 80 prosent av teimum spurdu í Danmark eru fyri, at fleiri lond fáa limaskap í samveldinum. Í Grikkalandi siga 79 prosent tað sama, og í Svøríki er undirtøkan 78 prosent. Samanborið við ta seinastu kanningina er undirtøkan fyri nýggj- um limalondum vaksin mest í Danmark. Men tað er ikki alla- staðni í ES, at fólk eru líka fegin um, at lond- ini í Eysturevropa koma upp í samveldið. Eitt nú vísir kanningin, at í Fraklandi taka bara 49 prosent undir við tí. Ap. fram- gongd Nú er farið at ganga tann rætta vegin hjá norska Arbeiðaraflokk- inum. Ein veljarakann- ing vísir, at flokkurin hevði fingið 21,4 pro- sent av atkvøðunum, var stórtingsval í dag, og tað er ein framgongd upp á 4,1 prosentstig samanborið. Størsti flokkur í Noregi er sambært kanningini Framburðs- flokkurin, sum fær stuðul frá 25,2 prosent- um av veljarunum. Høgri hevur hinvegin lutfalsliga stóra aftur- gongd. Kanningin gev- ur flokkinum 19,0 pro- sent, og tað er ein afturgongd upp á 3,9 prosentstig. Illa við Fleiri danskir politikar- ar undrast á, at leiðslan á svenska kjarnorku- verkinum Barseback hevur gjørt av at nú- tímansgera verkið, tí sambært avtalu við donsku stjórnina skal verkið lata aftur næsta ár. Tað hevur svenski forsætisráðharrin eisini lovað. Donsku politikarar- nir krevja nú, at Anders Fogh Rasmussen, for- sætisráðharri skal spyrja seg fyri í Stock- holm, hvør tann veru- liga ætlanin hjá svium er. Tveir menn, sum krígsbrotsmannadóm stólurin hevur skuldsett fyri krígs- brotsverk í gamla Jugoslavia, komu í gjár til Haag KRÍGSBROTSVERK Árni Joensen Fyrrverandi jugoslaviski varaforsætisráðharrin, Nikola Sainovic, kom í gjár við flogfari úr Beograd til Haag, har hann alt fyri eitt gav seg yvir til krígsbrots- mannadómstólin. Í flog- farinum var eisini Momcilo Gruban, sum var leiðari í einari fangalegu í Bosnia undir krígnum har. Sainovic hevur alla tíðina verið roknaður sum ein av næstu medarbeiðarunum hjá Slobodan Milosevic. Hann hevði ábyrgdina av at samskipa átøkini hjá jugo- slaviska herinum og løg- regluni ímóti teimum al- bansku uppreistrar-monn- unum í Kosovo. Dómstól- urin í Haag hevur skuldsett hann fyri krígsbrotsverk. Gruban var leiðari í ein- ari legu, har tann jugoslav- iski herurin savnaði tús- undtals bosniskar muslim- ar. Hann er skuldsettur fyri at hava gjørt seg inn á fleiri av fangunum og er skuld- settur fyri krígsbrotsverk. Áðrenn hann fór úr Beograd gjáramorgunin, segði Nikola Sainovic, at hann hevði gjørt av at fara til Haag, so hann kundi siga dómstólinum sannleikan um støðuna í heimlandinum. Í síðstu viku kom fyrr- verandi jugoslaviski her- ovastin, Dragoljub Ojdanic, til Haag. Ein annar skuldsettur, fyrrverandi innanríkisráðharrin Vlajko Stojiljkovic, skjeyt seg uttan fyri tjóðartingshúsini í Beograd tann 11. apríl. Palestinski leiðarin, Yasser Arafat, var alt annað enn fegin, tá hann gjáranáttina slapp leysur úr húsavarðhaldinum í Ramallah MIÐEYSTUR Árni Joensen Júst sum Yasser Arafat slapp út av høvuðsskriv- stovu síni í Ramallah, har hann hevur sitið inni- stongdur í meiri enn ein mánað, brustu bardagar á við Føðikirkjuna í Betle- hem, samstundis sum eldur kom í kirkjuna. Arafat segði seg ikki vera í iva um, at tað vóru teir ísraelsku hermenninir, sum høvdu byrjað bardagarnar, og sum høvdu sett eld á kirkjuna. Tað var týðiligt, at Arafat var í øðini um tíðindini úr Betlehem, og hann kallaði ísraelsmenn bæði yvir- gangsmenn, nazistar og rasistar. Ísraelsmenn avsannaðu, at tað vóru teir, sum høvdu skotið fyrst, og at teir høvdu sett eld á Føðikirkj- una. Umleið 200 fólk hava sitið innistongd í kirkjuni, síðani ísraelski herurin kringsetti hana. Nakrir palestinar eru komnir út úr kirkjuni seinastu dagarnar, men ísraelsmenn siga, at tjúgu palestinskir yvir- gangsmenn fjala seg fram- vegis í Føðikirkjuni. At Ísrael er gingið við til at lata Yasser Arafat sleppa úr húsavarðhaldinum hevur samband við, at Arafat hevur góðtikið, at ameri- kanskir og bretskir fanga- vørðar skulu ansa eftir teimum fýra monnunum, sum herfyri vórðu dømdir fyri at hava myrt ein ís- raelskan ráðharra í oktober í fjør. Fangarnir sita nú í einum fongsli í Jeriko. Teir ísraelsku stríðs- vognarnir, sum hendan seinasta mánaðin hava staðið uttan fyri høvuðs- støðina hjá Arafat í Ra- mallah, vóru ikki meiri enn farnir haðani, tá palestinar í hundraðtali streymaðu til høvuðsstøðina at fagna Arafat. Vesturlendskir eygleið- arar vænta, at AQrafat nú fer at vitja teir ymsu býir- nar á Vestara Áarbakka og flóttafólkaleguna Jenin. Eygleiðararnir siga, at ís- raelska hernaðarátakið, sum byrjaði tann 29. mars, hevur havt við sær, at Arafat hevur ongantíð verið so væl umtóktur millum palestinararnar sum nú. Arafat sloppin út Tveir brotsmenn afturat á veg til Haag Menn úr lívverjuni hjá Yasser Arafat fegnast um, at ísraelski herurin tók seg aftur frá høvuðsstøðini hjá Arafat í Ramallah Mynd: Reuters Mikudagin tann 1. mai skipaði Havnar Arbeiðsmannafelag fyri hátíðarhaldi í sambandi við Altjóða Arbeiðaradagin ALTJÓÐA ARBEIðARADAGUR Ragnhild Ellingsgaard Eitt sindur av fólki vóru møtt upp á Vaglinum, tá Altjóða Arbeiðaradagurin varð hátíðarhildin. Og hóast veðurgudarnir hava víst okkum veður av alskins slagi teir seinastu dagarnar, so skikkaðu teir sær bara heilt væl, ta løtuna, sum há- tíðarhaldið vardi. Havnar Hornorkestur settu sum so ofta fyrr sín serliga dám á løtuna, og fólk sóu út til at hugna sær saman. Fýra røðarar vóru á skránni, og varð byrjað við Jan Midjord, formanni í Havnar Arbeiðsmannafe- lag. Eftir honum komu Jóhan Carl Dam, nevndarlimur í Havnar Arbeiðsmannafe- lag, Jóhan Mortensen, tíð- indamaður og Óli Jacob- sen, Fiskimannafelagsfor- maður. Ikki mist týdningin Jan Midjord, formaður í Havnar Arbeiðsmannafe- lag, byrjaði hátíðarhaldið við at siga nøkur orð um Karl Johansen, sála. Karl Johansen hevur so at siga á hvørjum 1. maidegi tey seinastu 25 árini verið ein av røðarunum til haldið, men hann andaðist í febr- uar mánaða í ár. Jan Midjord tosaði um tunga arvin eftir hendan merkismann, men hann nevndi eisini tann varðan, sum stendur eftir Karl Johansen, og sum hjálpir Havnar Arbeiðsmannafelag víðari á veg. Síðani tosaði Jan eitt sindur um týdningin av 1. maidegnum. - Ein nýggj øld er byrjað, og øll tykjast at hava tað gott, so ikki skuldi verið neyðugt at hildið ein slíkan við røðum og tílikum. So- leiðis hugsa uttan iva mong – og tó, segði Jan Midjord millum annað. Síðani tosaði hann um drúgva stríðið longri afturi í tíðini, um tær kvinnur og teir menn, sum høvdu ein dreym um, at ein dagur skuldi koma, har eisini ar- beiðaranum skuldi verða tað tillutað, sum hann av røttum átti av samfelagsins avkasti. - Og tað vóru tey, sum gjørdu henda dreym til veruleika, segði Jan. Hann hevði eisini á lofti, at stríðið hjá hesum fólkum hevur gjørt arbeiðaradagin til eina áminning til tey, sum nú eru virkin í fak- felagsarbeiði um ikki at gloyma tey, sum brutu næsar fyri verkamannsins sakir. - Vit eiga støðugt at taka á okkum tann góða førn- ingin og bera hann víðari fram á leiðini í stríðnum fyri tí søk, sum hesi løgdu lunnar undir, legði Jan afturat. Vallorrsuta og lønartræta Eisini nevndi Jan lønar- trætuna millum Skipara- og Navigatørfelagið øðrumeg- in og Fíggjarmálastríðið hinumegin. - Mær er sagt, at sem- ingsfólkini hava fingið 70.000 krónur í part fyri fyrstu royndina, sum vardi 70 tímar. Fyri at fáa eina slíka upphædd skal ein arbeiðskvinna ella arbeiðs- maður arbeiða umleið 10 ferðir so nógvar tímar, segði Jan. Við hesum vildi hann siga, at verkakvinnan og verkamaðurin fáa alt ov lítla løn í nútíðar samfelag- num. - Tað kann væl vera, at tað í Føroyum grør um gangandi fót, men tað velst sanniliga eisin um, á hvørjum fóti føturnar sita. Á arbeiðaranum sita tær i øllum førum ikki, segði hann. Vallorrustan við øllum lyftunum frá teim politisku flokkunum varð eisini nevnd. At enda greiddi Jan frá, at Havnar Arbeiðs- mannafelag hevur ætlanir um at fáa sett eina kanning í verk av kostnaðarstøð- inum í samfelagnum, so- leiðis at ljós verður varpað á tey órættvísi viðurskiftini, sum verkafjøldin livir undir í vælferðarsamfelagnum Føroyum í dag. Altjóða Arbeiðaradagurin enn stóran týdning Jóhann Mortensen, tíðindamaður, var ein av røðarunum Mynd: Jens Kristian Vang Nakað av fólki varð komið at lurta eftir 1. mai røðarunum á Vaglinum Mynd: Jens Kristian Vang Hetta var fyrsta 1.maidagshaldið hjá nýggja formanninum í Havnar Arbeiðsmannafelg, Jan Midjord, sum tók við eftir Carl Johansen, sum doyði herfyri Mynd: Jens Kristian Vang Jóan Carl Dam, nevndarlimur í Hanar Arbeiðsmannafelag, var eisini millum røðararnar Mynd: Jens Kristian Vang C M Y K 31 30