hósdagur 30. mars 2000síða 8

15 tíðindablaðið sosialurin Nr. 63 - 30. mars 2000 14 tíðindablaðið sosialurin Nr. 63 - 30. mars 2000 Dánjal Højgaard Myndir:Jens Kr. Vang Tað gongur við rúkandi ferð. Hann setir hondina niður á garðin og syftir seg seg uppum. Við risafetum gleiv- ar hann tvørtur um grasplen- una, og eitt-tvey-trý, Jso er posin skiftur og ein nýggjur settur í. 45 ára gamli Ólavur Jo- hannesen hevur einki ímóti at leypa um har garðurin er lægstur. Tess stytri leiðin er til skrellispannina, tess fyrri fær hann frí. »Nei, mann hevur verið ov leingi í yrkinum«, venar hann seg blídliga, og syftir sekkin upp á nakkan. »Tað eru knøini. Tað er eitt sindur strævið at ganga og bera upp og niður gjøgnum trappur«, sigur hann og sleingir sekk- in frá sær úti á vegnum. Strævnasti dagur Tað er týsdagur og klokkan er farin av 10 fyrrapartin. Skrellimennirnir hjá IRF hava verið í sving síðani klokkan sjey í morgun. Longu um tríggjar tímar skulu teir vera lidnir, tí tá skal ruskbilurin við Ternuni til Lorvíkar. Teir eru tríggir, sum taka húsarhaldsruskið í Norðoyggjum, og sum eru knýttir at Roða; ruskbilin- um, sum stendur á Bums- hamarsvegi og hurrar og tekur alt ruskið inn í sín stóra kjaft. Arbeiðsvikan hjá skelli- monnunum liggur í føstum karmum. Mánadag verður ruskið tikið frá bygdunum norðanfyri. Klaksvíkin verður tikin í trimum tørn- um - týsdag, mikudag og hósdag. Týsdag verður byrjað á Bumshamri - norðast á vest- ara armi - og haðani arbeiða teir seg spakuliga inn móti miðbýnum. »Hetta er tann strævnasti dagurin«, suffar 36 ára gamli Thom Jakobsen, sum er yngstur og fastur sjafførur á liðnum. »Tað eru so nógv- ar síðugøtur. Beint her er stutt til spannirnar, men tá ið vit koma longur yvir verða fleiri langar og tungar brekkur«. Arbeiðsgongdin á liðnum er føst. Ólavur og starvsfel- agin Brynjálvur tøma skrellispannir og savna sekkirnar saman við vegjað- aran, og Thom ber so í bandi, at teir verða tiknir upp í bilin. Fullir av fiski Ólavur baksast við ein tung- an sekk, sum er á tremur. Tað lekur úr endanum, tá ið hann fer dragsandi avstað við honum. Her er fiskarusk í. J »Her er nakað nógv. Hann vigar kanska 50-60 pund«, sigur skrellimaðurin blíd- liga. »Teir kunnu gott viga upp ímóti 100 pundum. Hava menn verið á floti verður slógvið koyrt burtur, og tað vigar eina asins rúgvu«, sigur Ólavur, sum nóg illa fær borið sekkin. Thom heldur, at tað er so sum so við virðingini fyri skrellimonnunum: »Summi virða okkum ikki ein pinn. Tey liggja og fylla fiskarusk í sekkirnar, so at tú slett ikki fært borið teir. Teir sekkirnir eru virku- liga fúlir at taka. Posarnir eru ikki heilt tættir og so rennur tað niður á klæðini. Vit eru hóast alt menn- iskju«, gremur hann seg stillisliga. J Sambært skrellimonnun- um eiga fólk sjálvi at beina fyri lívrunnum burturkasti sum fiskaslógvi. Skrelli- spannirnar mugu ikki standa aftanfyri húsini, men móti vegnum, so at tær eru lætt atkomuligar hjá skrelli- monnunum. Og harafturat mugu sekkirnir ikki fyllast á tremur. Hetta hava fólk fingið at vita í einum skrivi, sum er sent út í húsini. Men boðini verða ikki altíð fylgd. J »Nei, nei, vit eru ov laga- ligir« flennir Ólavur. »Eina- ferð fann eg eitt av skrivun- um í eini skrellispann. Eg tók eg tað úr posanum og legði tað á lokið. Tey høvdu ikki so mikið sum lisið skrivið«. Tosa um sólina.. Í løtuni er kavarok. Skrelli- menninir eru farnir í tey appelsingulu oljuklæðini hjá IRF, og Ólavur er í før- oyskum undirklæðum innan undir. Tað er heldur óar- beiðsligt og kvalið at vera so væl ílætin, sigur Ólavur, og fegnast um, at ein húsa- eigari sjálvur hevur sett rusksekkin út á vegin. Slíka hjálp eru skrellimennirnir ikki forvandir við. J »Vit liva jú í Føroyum so mann veit aldrin hvussu mann skal lata seg í. Í morg- un var av allar fagrasta veðri – brennandi sól. Nú er kava- rok. Men tað man bara vera eitt æl«, sigur hann bjart- skygdur og kveitir upp á luftina. Og ikki er meira enn hálvtalað orð so slítir í og sólin fer at skína. J »Ja, ja, staðfestir skrelli- maðurin, vit eru enn í Klaks- vík«. Meðan hann koyrir Roða spakuliga suður ímóti Klaksvíkar sjúkrahúsi for- telur Thom, at tað skal nógv til fyri at ein skrellimaður setist aftur fyri veður. J »Í vetur hevur eingin dag- ur verið, har vit eru setstir aftur fyri veður. Onkuntíð hava vit kortini verið noydd- ir at farið til hús aftur fyri hálku, og so eru vit byrjaðir aftur seinni. Nei, tað er bara at herja á! sigur Thom. J So rýkur hann á dyr. Við fáum risafetum gleivar hann oman ígjøgnum ein brattan skráa og tvørturum eitt tún. Hann er um at vera hongdur í einum snótratræ á veg yvir til skrellispannina. J »Eg havi einaferð fingið handan snórin um hálsin. Nú veit eg av honum, sigur Thom og tveitir sekkin inn í ruskbilin. Mistonkiligir kundar Ólavur skorar seg millum eini hús og eitt elektriskt hegn. Balanserar eftir einum betonggarði og sleppur pos- anum niður á vegin uttan- fyri. Í næstu løtu eru vit hálvavegna inni í einum kjallara. Hóast fleiri hurðar eru at velja ímillum fer Ólavur beina kós yvir til ta røttu. Eftir18 ár í yrkinum kennir Ólavur hvørja skrellispann í Norðoyggj- um. »Eftirhondina kennur mann hvørt einasta hús út og inn. Eg kundi gingið í myrkri um tað skuldi verið, sigur Ólavur og heilsar upp á eina eldri konu í einum duraopi. J »Koma tit frá Sosialin- um«, spyr hon so altrá. »Skulu skrellimennirnir bera Sosialin út so kemur hann ongantíð í postkass- an«, stingur hon Ólav, og skundar sær at slætta sjógv- in: »Eg havi stóra virðing fyri teimum. Teir gera eitt ruddiligt arbeiði«, sigur hon so hittinorðað, áðrenn Ólav- ur skundar sær víðari við trimum sekkum á bakinumi. J So blíð eru øll kortini ikki við skrellimenninar. Ólavur fortelur um hina ferðina, tá ið teir fyrstu ferð vóru í Haraldsundi eftir ruski. Tá ið ein kona, sum stóð uppi í bønum við rívu í hond, misskilti tað heila. »Hon kom við ferð oman eftir. »Nei, ikki talan um« sigur hon »teir skulu einki hava frá okkum«. Hon hevði ikki ánilsi av, hvat tað heila snúði seg um. Hon helt, at tað var okkurt sum kostaði eina asins rúgvu. Men tá ið vit høvdu forklár- að fingu vit skrellið við okk- um kortini«, minnist hann. JJ Í toppformi Brynjálvur Jensen er á veg niðan eina av tyngstu brekk- unum á týsdagsteinium. Komnir niðan til skrelli- spannina, sum stendur einar hálvthundrað metrar frá Víkavegi, hevur blaðmað- urin næstan mist ondina. 50 ára gamli Brynjálvur letst ikki um vón. Hann er út- hvíldur. J »Venjing skal til«, for- klárar hann. »Ert tú nýggjur og óvanur er skjótt at lim- irnir ganga fyri. Tað er sum við fótbóltsspælarunum. Tú skalt hava góða heilsu, hita væl upp og vera kvikur« sig- ur aldursforsetin á liðnum. Brynjálvur hevur verið skrellimaður í níggju ár. Hann var sjómaður í nógv ár áðrenn hann fór í ruskið, og beinini toldu ikki skiftið. »Tá eg hevði arbeitt í ein- ar tveir mánaðir gingu beinini fyri og eg lá sjúkur í tríggjar vikur. Eg hevði staðið stillur á einum skips- dekki og sitið so nógv í bili, at beinini máttu læra seg at ganga aftur. Síðani tá havi eg ongan sjúkradag havt. Ikki ein!« staðfestir hann, og sleingir posarnar, hann hevur savnað saman í brekkuni upp í reyvina á Roða. J Brynjálvur sigur, at tað var tilvildin, sum gjørdi at hann bleiv skrellimaaður. Hann varð biðin at koma til arbeiðis ein morgun, og síð- ani hevur hann verið hang- andi J »Eg veit ikki«, sigur hann, og flennir stillisliga, tá ið hann verið spurdur, hvussu honum dámar arbeiðið. »Eg havi verið her í skjótt tíggju ár, so eg veit ikki. Jú, jú, skuldi eg valt millum hetta og flakavirkið, so vil eg nógv heldur vera her. Her ert tú úti og sleppur at ráða tær støð Skr Sun hald lítla sløk ari J sam land man mer »F bliv inor J »C Bryn tað alt l »V posa Tho verð eink látu »J Liva av VERKAMENN:Tað er hart arbeiði, men teir eru sínir egnu harrar. Sosialurin hevur verið til arbeiðis saman við skrellimonnunum í Klaksvík ein dagin í mars Nr. 3 ¥ h—sdagur ¥ 30. mars 2000 ¥ 74. ‡rgangur K@T@-horniÝ Síða 1. MP3.com -eitt alternativ ella ein hóttan. Grein um MP3.com og MP3-fílar. Smátíðindi. Síða 2. Torkil Holm Petersen, stjóri í Formula.fo skrivar grein hann kallar KT og fiskivinnutøkni. Torkil viðger millum annað kappingarførið hjá føroysku KT-virkjum innan KT í fiskivinnuni. Spurnakassi. Lesari spyr um MP3-fílir eru lógligar. Prískanningin hesaferð er um RAM. Síða 3. Teldustøðingar. Sveinur Tróndarson skrivar grein eftir prát við Heðin Samuelsen um teldustøðingaútbúgvingina frá byrjan til í dag. Síða 4. Heimasíðu ummæli hesa ferð er um KT-Depilin. Smátíðindi. Káta Hornið. Topp-10 listin sum er um atkvøðigreiðsluna um fullvedi á Olivant.fo. Finn Jensen Steinbjørn í Dali Formula.fo œtflutti ’ 1999 fyri 6 mio. kr. 1999 varÝ eitt gott ‡r fyri flestu KT-virkini ’ F¿royum. Formula.fo, sum helst er taÝ st¿rsta KT- virkiÝ ’ F¿royum, um F¿royaTele ikki verÝur tikiÝ viÝ, œtflutti ’ fj¿r fyri 6 milli—nir kr—nur, av einum samlaÝum umsetningi upp‡ 66 milli—nir kr—nir. Av hesum œtflutningi umboÝar eginframleiÝslan av software umleiÝ 2 mill., meÝan hinar 4 mill. eru v¿rur sum eru exporteraÝar saman viÝ ¿Ýrum sam- starvsp¿rtum. Atgongd til 300.000 MP3 musikkf’lar viÝ NAPSTER ForritiÝ Napster, sum herfyri bleiv forbj—ÝaÝ av amerikonskum universitet- um, er nœ g—Ýkent og kann brœkast av n¾mingunum ‡ Indiana University. ForritiÝ er —keypis og kann takast niÝur ‡ www.napster.com. TaÝ er 600 KB st—rt. Talan er um eitt chatforrit, har f—lk œr allari verÝini kunnu m¿tast og bàta um s’nar MP3 f’lar. T‡ KT-horniÝ royndi forriti m‡nadagin, v—ru meir enn 300.000 MP3 titlar t¿kir hj‡ einum og hv¿rjum og eru teir helst allir —l—gligir. Ein nàggj œtg‡va av Napster-forritinum er ‡ veg ‡ marknaÝin, sum kann kopiera videofilmar og forrit ‡ sama h‡tt sum MP3 f’larnar. Hesar œtg‡vur eita Wrapster og Gnutella. îneyÝugt er at siga at Napster er saks¿kt av fakfelagnum fyri ameri- kanska t—nleika’dnaÝin RIAA, men enn er onki komi burturœr hesum sakarm‡li. Ravt¿kniligar postsmogur Sum greitt fr‡ ’ greinini um KT-Depilin, er nœ m¿gu- leiki hj‡ teimum ungu, at pr‡ta saman gj¿gnum aln—tina, viÝ taÝ at allir n¾mingar hava fingiÝ eina postboks ‡ s’Ýuni. Vit fara her at gera eina l’tla samanl’kning av gomlu postboksunum, og teimum ravt¿kniligu postsmogu- num. òtgangsst¿Ýi verÝur tikiÝ ’ postboksunum hj‡ Postverkinum, og teimum hj‡ F¿roya Tele. Eins og F¿roya Tele, royn- ir PostfelagiÝ av ¿llum alvi nœ at f‡a PostverkiÝ F¿roya til eitt alment partafelag. Felags fyri stovnarnar er, at b‡Ýir bj—Ýa postflutning. T— tykist taÝ t¿kniliga at vera fleiri ¿ldir millum skipa- ninar, men er taÝ nœ taÝ. N—gv bendir ‡, at skipanin viÝ teimum nàggju post- smogunum er meinl’k t’ gomlu, talan er bert um annaÝ tilfar og ein eitt sindur ¿Ýrv’si framfarÝar- h‡tt. Um vit taka st¿Ýi ’ postboksskipanini hj‡ Post- verk F¿roya, sum vit kenna hana, virkar ein ravt¿knilig postboksskipan nakaÝ soleiÝis: 1. T‡ vit tekna eina Olivant ’binding f‡a vit, viÝ ’ pr’sinum, eitt petti av Olivant servaranum til postnàtslu. Hetta svarar til at vit leiga eina postboks fr‡ Postverk F¿roya. 2. T‡ so onkur sendir okkum ein mail, verÝur f’lurin lagdur eitt staÝ ‡ Olivant servaran, iÝ bert ein sj‡lvur hevur atgongd til. Hetta svarar til at eitt br¾v verÝur lagt ’ boksina hj‡ Postverkinum. 3. N¾stu ferÝ vit ringja 1615, og f‡a samband viÝ aln—tina, kunnu vit, viÝ at starta eitt nœ Outlook, heinta post okkara. Hetta svarar til at vit fara ein tœr oman ‡ PosthœsiÝ og lata postboks okkara upp, og heinta postin. Sum sagt, n¾stan sama mannagongd, bert eitt sindur l¾ttari. LoyniorÝiÝ vit hava fingiÝ fr‡ F¿roya Tele svarar soleiÝis til lykilin til postboksina hj‡ Postverkinum. Um vit fyri bert f‡Ýum ‡rum s’Ýan h¿vdu sett spurningin, um Postverki og TelefonverkiÝ f—ru at kappast ’ framt’Ýini, vildi svariÝ hj‡ teimum flestu —iva veriÝ nei. Enn ein triumfur fyri KT- menningina, er taÝ gott Ñ taÝ bestemmar tœ sj‡lv/ur. SkrivaÝ: Finn Jensen finn@sosialurin.fo Sum sagt, so er fyrit¿kan Mp3.com komin ’ ringt orÝ hj‡ t—nleikarum og ¿Ýrum, og nœ leggur fyrit¿kan seg eftir at stuÝla t—nleika- runum. Fyrit¿kan làsir eisi- ni viÝ ymsum t—nleiki ‡ frams’Ýuni, og ein nàggjur m¿guleiki hj‡ t—nleikarum at selja t—nleikin er jœst gj¿gnum heimas’Ýuna hj‡ Mp3.At Mp3 hevur fingiÝ eins leiklut og MTV, t‡ talan er um at prom—ta t—nleik er sligiÝ fast, og av t’ at hetta ofta viÝf¿rir, at t—nleikurin kann œtvegast —keypis, mugu t—nleikarar sl‡a seg til tols, nàta hendan reklamuh‡tt, og vinna pen- ingin aÝrar vegir enn gj¿g- num s¿lu av fl¿gum og l’knandi. Eitt nœ via royal- ties og annaÝ gj¿gnum œt- varpsr‡sir og sj—vnvarps- r‡sir - sum forrestin ivaleyst koma at senda ‡ Alnetinum ’ framt’Ýini. SkrivaÝ: Finn Jensen finn@sosialurin.fo Tíðindablaðið Sosialurin, Postboks 76, 110 Tórshavn, Telefon 311820, Telefax 314720 • T-postur til KT-hornið: kthornid@sosialurin.fo • Lýsingar: lysing@sosialurin.fo • Ábyrgdarstjóri: Jan Müller Blaðstjórn: Steinbjørn í Dali, Finn Jensen • Layout og uppseting: Tíðindablaðið Sosialurin • KT-hornið er fastur táttur í Sosialinum hósdag • Evsta mark fyri lýsingar er mánamorgun kl. 10.00. formula.fo fremst innan KT Mp3.com er ein risast—r fyrit¿ka, iÝ vinnur pening s’n ‡ Alnetinum. Harafturat er MP3 eitt sokallaÝ format. Tvs. at f’lir kunnu goymast og heintast ’ formatinum, mp3. Eins og viÝ ¿llum ¿Ýrum f’lum, eru mp3 f’lirnar tengdar at ‡v’sum forritum. Eins og f’lir av slagnum doc eru tengdar at Microsoft Word, og f’lir av slagnum xls eru tengdar at Microsoft Excell, eru f’lir av slagnum mp3 tengdar at eitt nœ Win Amp, iÝ er eitt forrit iÝ kann sp¾la t—nleik Ñ also eitt multimedia forrit. ç s’Ýuni www.mp3.com, kunnu vit millum annaÝ lesa, at Mp3 er eitt f’laslag. ViÝ hj‡lp av mp3 f’lum, kann ein spara pl‡ss ‡ harddiskinum, um ein vil hava eina rœgvu av t—nleiki liggjandi. Eitt lag, iÝ varÝar einar 3-4 minuttir, tekur umleiÝ 3-4 megabyte av pl‡ssi ‡ diskinum, um lagiÝ er ’ mp3 formati. Um lagiÝ ‡ hin b—gvin var lagt inn vanliga, vildi taÝ tikiÝ eini 40-45 megabyte av harddiskinum. Mest nàtti mp3 sp¾larin nevnist WinAmp, iÝ er eitt sonevnt shareware, iÝ merkjur at forritiÝ er —keypis at heinta og nàta. Men hvat er taÝ so sum er so —l—gligt viÝ mp3, og hv’ er ein sl’kur ruÝuleiki komin ’ allan t—nleika- ’ÝnaÝin av hesum f’laslagi? Magnus S. Petersen, advokatur svarar ’ spurna- kassanum ’ dag spurningi fr‡ einum lesara um MP3 f’lar eru l—gligir ella ikki. Fyrst og fremst kunnu vit siga, at taÝ ’ dag er sera l¾tt at leggja mp3 f’lar ‡ AlnetiÝ, uttan at geva s¾r far um l—gina um upphavs- r¾tt. Harafturat er taÝ sj‡lvsagt sera skj—tt at heinta eina mp3 f’l av alnetinum, viÝ taÝ at hon tekur minni pl‡ss, enn ein sangur vanliga vildi gj¿rt. TaÝ sum ’ dag stendir eftir er, at t—nleikarar ’ longdini koma at selja f¾rri fl¿gur, t’ f—lk kunnu heinta f’lirnar sj‡lvi ‡ alnetini, uttan at gjalda so mikiÝ sum eitt oyra. At Mp3.com er komiÝ eitt sindur ’ —f¿ri av hesum, hevur eisini merkt annlitiÝ hj‡ fyrit¿kuni œteftir seinas- tu m‡naÝirnar. Eitt nœ hoyra vit at fyrit¿kan stuÝlar konsertferÝum hj‡ kendum n¿vnum sum Sting, Backstreet Boys og Mariah Carey. Hetta er —iva fyri at bera ’ b¿tuflaka, men spurningurin er, um taÝ ikki er ov seint nœ. Vit kunnu ’mynda okkum eitt samfelag, um eini tvey ‡r, har ravt¿kniliga œtgerÝin hj‡ vanliga hœsarhaldinum er n—gv meira samlaÝ enn hon er nœ. Eitt nœ kunnu vit rokna viÝ, at allur t—nleikur verÝur heintaÝur ‡ Alnet- inum, n—gv skj—tari enn ’ dag, og s’Ýan er bara at blanda nakrar mappur ‡ harddiskinum, og sp¾la t—nleikin til ‡v’s endam‡l, beinleiÝis av telduni og gj¿gnum steroeanleggiÝ, ella hvat taÝ nœ verÝur kallaÝ t‡. Ringt er eisini at ’mynda s¾r, at fl¿guhandlarnir hava nakra framt’Ý ’ hesum h¿pi. Teir vera ’ ¿llum f¿rum fluttir inn ‡ AlnetiÝ, og t—nleikurin verÝur helst seldur ’ ¿Ýrum formatum enn ’ dag. Ikki ‡ fl¿gu, men sum mp3, mp4, mp5 ella okkurt heilt annaÝ Ñ livst, so spyrst. Sum sagt, so er fyrit¿kan Mp3.com komin ’ ringt orÝ hj‡ t—nleikarum og ¿Ýrum, og nœ leggur fyrit¿kan seg eftir at stuÝla t—nleika- runum. Fyrit¿kan làsir eisini viÝ ymsum t—nleiki ‡ frams’Ýuni, og ein nàggjur m¿guleiki hj‡ t—nleikarum at selja t—nleikin er jœst gj¿gnum heimas’Ýuna hj‡ Mp3. At Mp3 hevur fingiÝ eins leiklut og MTV, t‡ talan er um at prom—ta t—nleik er sligiÝ fast, og av t’ at hetta ofta viÝf¿rir, at t—nleikurin kann œtvegast —keypis, mugu t—nleikarar sl‡Ýa seg til tols, nàta hendan reklamuh‡tt, og vinna peningin aÝrar vegir enn gj¿gnum s¿lu av fl¿gum og l’knandi. Eitt nœ viÝa royalties og annaÝ gj¿gnum œtvarpsr‡sir og sj—vnvarps- r‡sir Ñ sum forrestin ivaleyst koma at senda ‡ Alnetinum ’ framt’Ýini.