mikudagur 14. september 1966síða 7

14. september 1966 SOSTALURIN Harra Karsten Hoydal | ; gerðum. Grein tygara móti mær í >14. Sept.« i dag bar tygum fram í dags ljósið og avdúkar tygum sjónskliga, kanska serliga sjónskt og vaksandi í okkara eygum, sum fegin vilja seta landsstyrismannin sum ann, ið ein, hvor ið hann so er, vinur ella fíggindi, kennir seg vissan um er reinførur og ber skjøldur lofti sær ødrum til fyrimyndar. Sleipistødarmålid á å til verju og Tvøroyri er eitt mål, sum so nógvir kenna út í æsir. Í hesum máli er tað tí alt annað enn stuttligt fyri tygara umdømi, at tygum bróta heilt oman av tygum til skammar. Hvussu halda tygum, harra lands- | rudduligum við tað fellur monnum, ið tygum í sannleikan vilja siga fólki, at lands- hevði stýrismaður tá stríði stýrið, ið eg var formaður í, ábyrgdina fyri, at stýrið fyri »egns- dryggjadi við hesum udviklingsfonden« vidgerd målum, i sleipistødarmålinum á Tvøroyri? Halda tygum veruliga, at tad fer at bera til yvir fyri skilafélki at siga, at »egnsudviklingsfonden« ligg av ur undir landsstýrinum? Tað er jú | ikki so? Duga tygum ikki at fata, at tyg- um við hesi gerð koma at standa heldur dálkaður og rivin í eygunum á teimum, ið eru fullkomuliga greið yvir, at landsstýrið og stýrið fyri »egnsudviklings fonden« eru hvort av øðrum í øllum avgerðum og handlingum. Eitt annað er, at eitt vist samarbeiði er náttúrligt og . . på . . | krevst undir teimum ymsu lånivid- Men her er avmarkad til upplýsandi ummæli og til við- ella mótmæli! Hvat halda tygum, »egnsud- viklingsmenninir« siga um tygum hesum viðvíkjandi, tá ið teir frå tess formanni megu vita, at eg við tað sama, fyrstu ferð, teir vóru her uppi, yvir fyri teimum so heitt sum yvirhøvur møguligt — uttan at lands at stýrið hevði fingið nakra umsókn | frá sleipistødar stjórnini ikki bara viðmælti, men troðkaði ógvu- liga sterkt á, at tann tilætlaða nú- tímansgerðin = av sleipistoðini á Tvøroyri mátti verða millum teirra, ið frá »egnsudviklings- fingu lán Jfonden«, so brátt sekt var um tí-| líkt? Hvat halda tygum, hesir síga um tygum tå ið rToyna at greiða fólki frá málinum soleiðis, at menn kunna halda meg ikki hava latist um vón til frama fyri sleipistødarmålid? Hvat halda tygum, at menn, sum vita besked, meina um tygum, tå ið tygum skriva, sum um sleipistød- armálið hevur ligið tvey ár í lands- stýrinum, ið eg var formaður fyri? Teir vita jú, at málið als ikki hev- ur verið í landsstýrinum hesi ár. Tað kom ikki í landsstýrið við um- sókn — fyrr enn undir hesum lands stýrinum ? Hví krøkja seg til tann hálva sannleikan, at landsstýrið vildi ikki við fyrstu atløgu leggja umsóknina frá kommununi um lánloyvi og veð- hald fyri sama láni uppá kr. 165.000 menn tygum %og um partapening frá løgtinginum uppá líka stóran pening, tí lands- stýrið helt tað ikki bera til bæði at seta í og veðhalda fyri láni til partapening til sama felag? Hví ikki siga tann fulla sann- sannleikans | føri | fri | | landsstyrismadur (leika, ið er, at tað var fallið frå lynskinum um veðhald, tí við per- |sónligari áheitan frá mær ;Hemming Jespersen vildi Føroya Banki ganga vid til at læna Frod- |biar sóknar kommunu kr. 165.000 jat seta i sleipistødina uttan at |krevja løgtingsins vedhald? Hvi ikki siga sannleikan, at |hetta tykkum harrum styrismonnum Erlendi Paturssyni 'og tygum gjørt kunnugt, vildi kort- ini, hvórki tygum Erlend jur Patursson ella løgmadurin ella Niels Winther Poulsen leggja málið fyri tingið við uppskoti um lán- loyvi til kommununa og um, at løg- tingid skuldi seta 165.000 sum parta pening í virkið? Hvi fjala hesum, tå ið tygum vilja greiða frá mål- inum? og varð lands- ella harra Men so tók eg mær um reiggj sum løgtingsmadur fyri Suðuroynna og fekk málið fyri tingið! er, at landsstýrið tikki einans ikki á nakran hátt vildi leggja málið fyri tingið, men tað var í ødini, tí aðrir gjørdu tað. Hetta kunnu allir sannførir menn Og sannleikin Í vátta! | | Og teir kunna víðari våtta, harra |landsstýrismaður, at eingin tjóðveld lismaður í landsstýrinum, ikki ein, {tann einasti fólkaflokksmaður ella makar gamla sjálvstýrismaður ella |framburðsfelagsmaðurin — Kjartan Mohr — greiddi atkvødu fyri upp- skotinum um lánloyvi til Frobiar |sóknar kommunu og løgtingsins i- seting av partapeningi í virkið. | |atkvødu fyri málinum, men leiðar- in fyri sjálvstýrissamgonguni, harra løgmadur Håkun Djurhuus, gav ilt av sær, ti målid kortini vard sam- tykt av javnaðarmonnum, sambands monnum og nókrum ftjóðveldis- | monnum! | Fyri Tvøroyrar fólki og øllum (teimum, sum vóru {fyri málinum, ber ikki til at dylja ella kåva út yvir, at tað tók langa tíð hjá lands- stýrinum at lýsa løgtingsins lógar- samtykt. | Og tað er vist monnum eingin loyna, at fyri at fáa hesa landsstýr- isins lýsing, mátti hitt kraftigasta trýst frá athugaðum koma til! Hetta drák og henda andstøda tarnaði málinum mikið til |fyri Tvøroyrar fólk! troðkað á at fáa onnur holi. landsstýrum, ið siti3 høvdu undan landsstýrinum tí, har P. M. Dam gjørdist løgmaður. hóast | Ikki bara tað, at teir ikki greiddu | skaða | STUDENTASKULIN EINGIN skúla má hava verið so illa fyri við holum sum studenta | skúlin, alt síðani hann byrjaði — og hetta hóast tað mangan var Tað var ein framúr skomm, at | landsins lærdasti skúli — hin nær- um einasti føroyski skúlin — skuldi húsast í einum gomlum privathús- um — einum sethúsum. Tó at hatta mundi vera á- sannað av øllum, var veruliga einki gjørt fyri at beta um hesi viður- skifti av teimum | Hvør ið hevði givið málinum Í ringt ummæli ella ringt viðmæli {til handilsmálaráðið, veit eg ikki. | Men eitt tílíkt var við at fella mál- lið, hevði veruliga felt tað, um eg (sum fólkatingsmaður ikki hevði ifregnast eftir, hvussu málinum |gekst og harvið fekk at vita, hvussu |til stóð, og um eg ikki so hevði 'gjørt vørr í sjógvin, málinum til |frama. Meg undrar, harra Karsten Hoy- dal. = landsstýrismaður, at tygum 'hætta tygum at nerta við, at lands- uttan minstu heimild vid legtingsins samtykt loyvdi sær at treyta løgtingsins og partapening við. at kommunar peningur ella landsstýrisins = peningur uppá til- kr. 330.000 skuldi hava atkvødurætt, hóast hesin partapeninginum var stýrið í stríð kommununnar hvorki samans nakran parturin av reinur meirluti og soleiðis átti mest | at siga. hvat id allir menn á Tvør- oyri, sum eg hava hoyrt talað um | sleipistødarmålid. hildu vera rætt og neyðugt. tí tað kann ikki av- sannast, at einki virki hevur verið Verri stýrt og umsitið enn a.s Fær- øernes Ophalingsbedding á Tvor- oyri seinastu árini. Eg segði onga heimild, ti í løg- tingsins samtykt vóru ongar serlig- ar treytir settar, sum skerdu van- ligan partapeningsrætt, harundir at- kvødurætt i mun til partapenings- hæddina. Landsstýrið hevur so sanniliga ikki loyvi at broyta tingsins sam- tykt! Tað fellur mær, harra landsstýris- maður, ófatiligt, at tygum við hvert leika við demokratiskari talu og loyva tygum at finnast at t. d. fólka flokkska sambandska landsstýrinum, (ti tað tók stóðu í málum frá rikis- 'stlýrinum uttan at leggja tey fyri | løgtingid, tá ið tygum kunnu vera |vid til eina tílíka harðræðis- og | | einræðisgerð sum hana ikki at halda |løgtingsins = samtýktir, og tá ið itygum enntá gera hetta við so lág- | jum »motivum« sum ein av tyga sinnismuni ti eg [tinginum, tá ið hann í |segð í gott fyri illgerðini, skuldi | mínum nakran tíð fáa nakað orð at 'siga = viðvíkjandi sleipistødini og | hennara rakstri! . | Hetta var ikki min illgitan, men 'ord og útlegging av egna parta- |manni tygara! ! í Kollafirði, tann 10. sept. 1966. P. M. Dam. | * Við landsstýrisskiftinum í 1959 * kom vend í — og tað var vend | * ið munaði. Landsstýrið skar í | * gjøgnum útvegaði hin neyð- | * uga peningin og fór undir at | * byggja skúlabýin í Hoydolum. | Hetta var framstig við lít. onga- hesum skúla um nakað stórvegis hevði gjørt enn, um vit ikki fingu landsstýri undir javnaðarleiðslu. Einki landsstyri og eingin flokk- ur hava gjørt so nógv fyri føroy- og tað er ivasamt, eitt | 1 ikki við javnadarmonnum | verið | Eru vits | | Nr. 72 amríkis- menn bara fyri peni Ofta kastað okkum ríkismonnum fyri, at tað er pening urin, tann peningaligi fyrimunurin, sum aftanfyri samrikisskap verdur sam- liggur okkara. Og tað eru ikki bara teir erpnu kasta hesum, men eisini, og kanska ikki loysingarmenninir, sum við færri danir, sum gera tað. Men hetta er ikki so! Fad er so ikki grundin hjá okk- um javnaðarmonnum, sjálvt um vit Viðganga og eru glaðir við tað, at peningaviðurskiftini, t. skipanin, Vit likvidi lætti, vit Irindan einum og lán d. valuta- og tann stadsins til hava, við sum fáa 45 meiri til okkara og milliónum enn annað- uppbygging virkjum og fyri- umsitingina slíkt sum av landi £ tókum. er av allarstørsta og beina- vegin tydningi okkum litla eru, og sum av lítilleika sínum altíð lívstreytandi fyri sum tann tjóðin, vit vil vera skerd í sínum fíggjarliga virkisliga og handilsliga lívi. ikki so longu av teirri grund, at vit halda ikki, tá ið sam- verður tikið, til okkara enn meiri umvegis enn beinleiðis, veita | Tað er an um at danir lata meira vit, um enn dønum. Okkara samrikisskapur vid danir botnar i åsannanini, at felagsskap- urin millum føroyingar og danir gevur sjålvum so nógvar fyrimunir i sær fram um, at hvør verdur at tað er góðgerð móti og føroyingum at samríkisskap á grundarlagi sum stjórnarskipanin av (23. mars 1948 gevur. Eftir hesari skipan |fyri seg, Føroyum verja frælsum henda so bådir eiga | gera, hvussu langt ein vil ganga å samrikis- og serræðis- ella | sålvstyrishvarvinum. Frælasari og friari og treytaleys- ari samvinnu- og samrikis- og ser- kann ein ikki trýst, oil kúgan eins | Í ræðisviðurskiftir | ynskja Alt jog allur harðskapur er burturi, og |samvinnu- og sjálvstýrisavgerðin (verður tikin í fullari javnvág og (samsvarandi mannsins egna og fria sær. | vilja. Vit kunnu taka nøkur dømi til |fullgott prógv av sannleikanum: Vit hava borið við týdningin av at hava felags valuta og eina valuta vit hava við Dan- skipan sum ta, | mark. Tað vil væl altíð verða so, tað er í dag, at eitt so lítið fólk, | vinnulívinum sum |ið er so eintáttað í (sum føroyingar. verður altíð at |verða sterkt avmarkað í marknað- larlondum og harav í fremmandari valuta ella gjaldoyri. Og sum viður Ískiftíni er, kann ein einans keypa [i tí landi. hvors gjaldoyra ein hev- li jur vunnið. Vit vildu so statt, um onnur | ikki Ískipan var fyri nýtsluni av okkara | ; Á |vunna peningi, bara kunna keypt tíð áður vóru slíkar sømdir vístar|teimum londum, har ið vit høvdu lhóvi at selja okkara framleiðslu- | | vørur. skan skúlaskap sum seinasta lands | | stýri og JAVNAÐARFLOKK- | URIN. ngin? Um ikki, hvi eru vit tad so? vid altíð | Men | danska nú hava vit ta skipan | tjóðarbankan, at vit (fyri okkara pening kunnu keypa |fremmanda valutu til at handla í leinum og hvørjum landi, har ið vit kunna fáa vørurnar biligast og bestar. Hetta, altíð at kunna fara hagar, ið keypa, sum okkum stendur hugur á og peningur er til, vit vilja og er ein veldugur fyrimunur. vit hava Tad framum flestu tjóðir. er ein HÓISMIKII tur sfrælsi. Henda frælsiståttin hava vit vunnid i samrikisskapinum vid Dan Vit vunnið hann móti endurgjaldi, tað er rætt. hann mikið virðismikl- Av okkara lítilleika er brúk ikki so stórt, at tað ger minsta hjá dønum. Teir fáa avlopið hjá okkum mark. hava fullum so Men er ari! okkara gjaldoyrisvidurskiftini órógv í í tí gjaldoyri, sum vit fáa meiri av, enn vit hava brúk fyri at keypa í avvarandi landi. Hvat hevur tað t. d. ikki at týða |fyri okkum, at vit hava somu at- |stødur og fyrimunir viðvíkjandi øll- og lærdómi sum skúlaskapi |danir, og hóast tað ikki fellur væl, |um so skal tað sigast, at lærdómurin í |færeyskum og donskum hóar væl | saman, bæði saman leru einki minni enn lykilin til allar |nordurlendskar mentunnarkeldur. |Hetta verdur ikki sagt til minking lar um føroyskt. Tverturímóti! Tað (ber á borði til heiðurs fyri føroyskt | mentunnarmál. Ja, til lan heiður, at hjá dana. sum vil duga | norðurlendsk mál — liggur tí hesi málini |sum so stór- jat skilja oll jog tað eru nógvir tilikir ... , , "| partar tað »generella« frælsi at av- tað nær at fara at læra seg føroyskt Í partamonnum vildi vera við uppi i! | lfyri at koma í somu fyrimunarstødu |sum føroyingar at eiga lykilin til |alla norðurlanda mentun. | Tað er so sanniliga ikki tí, at vit jikki tora at »fornerma« danir, sum |Regin Joensen, okkara vinur, held- lur, at vit siga so donskum sum før- joyskum máli til viðurkenningar. Og | hví skulu vit, Regin, tora »at for- |nerma«. Tað er eitt logið dirvi. At | fornerma, er væl at gera órætt móti jeinum. Tað dirvi eigur eingin mað- lur at hava. Sannleikin og veruleik- jan skylda allir at viðganga. Hann, sum firtin av honum, er likki mætari enn hann, sum ger ein- jum órætt ella »fornermar ein«. Ti- líkar hevur eingin rættur javnaðar- verður maður hug at eira, dana ella fransa ella hvor id tað nú er. Hvat hevur felags bú- og virkis- lrættur innan fyri tað danska ríkið frá Tule til syðsta part Dan- mark ikki at týða fyri okkum Hugsa bara um okkara fyrimunir | framum aðrar tjóðir í fiskiskapi av juppi vid Grønland! Hvør fiskimadur i dag vildi fagnað bodskapinum um, Føroyum i lat vit við loysing frå Danmark ella lúr samríkisskapi við hevdu givið frá okkum øll serrættindi til arbeiðis og veiðu í Grønlandi, ser- Í rættindi í mun til tær fremmandu danir tjóðirnar? Teir mundu verið fáir, um nak- lar fanst! Framhald á 8. síðu)