týsdagur 14. mai 2002síða 8

Nr. 89 - 14. mai 2002 15 Nú er bannað at royk- ja í øllum felagsrúm- um umborð á føroy- skum fiskiskipum ROYKIPOLITIKKUR Áki Bertholdsen Tað gerst alsamt meiri og meiri vanligt, at arbeiðs- pláss fáa roykipolitikk, har greiðar reglar verða gjørdar fyri, hvar tað er loyvt at roykja og helst, hvar tað ikki er loyvt at roykja. Og nú er roykipolitikkur eisini settur í verk umborð á føroyskum fiskiskipum. Og úrslitið av tí roykipoli- tikkinum er, sum alla aðra- staðni, at nú verða tað teir fiskimenn, ið roykja, sum mugu laga seg eftir teim- um, sum ikki roykja. Fiskimannafelagið og Reiðarafelagið fylgja við tíðini, so tá ið tey bæði feløgini í farnu viku gjørdu nýggjan sáttmála, er royki- politikkurin við. Í sáttmálanum stendur stutt og greitt, at royking skal vera bannað í felags- hølum umborð. Óli Jacobsen, formaður í Fiskimannafelagnum, ásann- ar, at helst verður misjavnt, hvussu fiskimenn fara at taka ímóti hesum. – Men vit vita, at royking er heilsuskaðilig. Tað hevur altíð verið so, at teir, sum ikki roykja, hava ligið undir fyri teimum, sum roykja. Men hereftir verða tað so teir fiskimenn, sum roykja, sum mugu laga seg eftir teimum, sum ikki roykja. Hann sigur, at spurning- urin um royking avgjørt ein ein týðandi partur av trivn- aðinum umborð. – Nú er ikki longur nóg mikið at tosa um løn og um pening. Arbeiðsfólk seta eisini krøv til trivnaðin á arbeiðsplásunum og tað gera fiskimenn somuleiðis. Og at seta bann fyri royking í felagshølum umborð er ein partur av hesum. Óli Jacobsen sigur, at roykiforboð skal fyrst og fremst vera har tað verður etið og sovið, tvs, at tað fyr- st og fremst skal vera bann- að at roykja í messuni og í kømurunum. Men annars er roykifor- boð í øllum felagsrúmum. Sostatt verður næstan neyð- ugt at fara út á dekkið at festa sær í. Ein annar partur av trivn- aðinum umborð, er larmur- in umborð og Fiskimanna- felagið og Reiðarafelagið skulu samstarva fyri at fyri- byrgja skaðar av larmi. Í sáttmálanum, sum er galdandi til 1. desember næsta ár, stendur eisini, at fiskimenn eisini skulu hava møguleikar fyri at hoyra út- varpið í serligum oyra- telefonum, sum eisini eru hoyrivernd. Men hesar hoyriverndir skal hvør ein- stakur fiskimaður sjálvur útvega, gjalda og hava ábyrgdina av. Styttri túrar Í nýggja sáttmálanum verð- ur túralongdin eisini stytt. Higartil hava fiskimenn ikki krav uppá at sleppa heim, fyrrenn túrurin hevur vart í fýra mánaðir. Tað er nú lækkað til 3 1/2 mánað og frá 1, januar verður túralongdin aftur lækkað niður í tríggjar mánaðir. Somuleiðis skulu trygd- arumboð veljast umborð á hvørjum skipi. – Nýggi sáttmálin við reiðararnar er eitt dømi um at tað ber til at semjast um loysnir uttan buldur og brak, sigur Óli Jacobsen, formaður í Fiski- mannafelagnum SÁTTMÁLA- SAMRÁÐINGAR Áki Bertholdsen –Vit eru væl nøgdur við sáttmálan tí vit hava fingið rættiliga avgerðandi mál við í sáttmálan. Óli Jacobsen, formaður í Fiskimannafelagum heldur, at nýggi sáttmálin, sum nú er gjørdur við Reiðara- felagið um korini hjá fiski- monnum, er eitt rættiliga stórt framstig. Sáttmálin gekk út 1. des. og síðani hava partarnir samráðst meiri og minni. – Eg haldi, at sáttmálin, vit hava gjørt við Reiðara- felagið, vísir, at tað ber væl til at røkka semjum og at finna loysnir uttan buldur og brak, sigur Óli Jacobsen Hann hugsar fyrst og frem- st um, at tað nú hevur eydn- ast at fáa eina áseting um eftirløn til fiskimenn við í sáttmálan. – Tað er eitt gjøgnumbrot fyri fiskimenn. Prinsippið um eftirløn til fiskimenn er nú gjøgnumført og hóast tað ikki fer at virka frá degi til annan, er skjøtil settur á, sigur Óli Jacobsen. Fiskimaðurin fær eftirløn fyri hvønn dag, hann er á sjónum og skipanin kemur í gildið 1. juli í ár. Frá tí degi skal hvør fiskimaður betala 10 krón- ur um dagin inn á eina eftir- lønarkonto og reiðarin skal betala 15 krónur. Frá 1. juli næsta ár og til sáttmálin gongur út 31. des., skal hvør fiskimaður betala 20 krónur um dagin inn á eina eftirlønar konto og reiðarin betalir 27 krónur Verður onki annað avtal- að, skulu fiskimenn og reiðarar í framtíðini annars rinda hvør sína helvt av eftirlønini. Óli Jacobsen sigur, at nú er eftir at finna semju við reiðararnar um, hvussu høgt gjaldið skal vera, men í fyrstu syftu verður tað helst 27 krónur um dagin til hvønn partin. – Ætlanin er í hvussu so er at gera eina skipan, sum tryggjar einum fiskimanni eina veruliga eftirløn eftir eitt lívsverk á sjónum. Hann sigur eisini, at felagið fer at arbeiða fyri at broyta lógina, so at fiski- menn ikki verða revsaðir í skatti, fara teir frá við eftir- løn áðrenn teir fylla 67 ár. Eftir skipanini, sum nú er, betala fólk munandi meiri í skatti av eftirlønaruppspar- ing, tá ið tey taka hana út, áðrenn tey fylla 67 ár, enn tey gera, um tey bíða til eru fylt 67 ár. Og tað heldur Óli Jacobsen er órímiligt fyri fiskimenn, sum mangan verða pensjoneraðir áðrenn teir fylla 67. Umframt hetta, eru aðrar, smærri broytingar gjørdar. Kostar 70.000 eyka Eisini Jákup Sólstein, for- maður í Reiðarafelagnum er hampiliga væl nøgdur við sáttmálan. Hann sigur, at Afturfyri hesa eykaútreiðsluna, verð- ur býtisprosentið hjá mann- ingini við teimum størri rækjuskipunum lækkað. Reiðarafelagið er sinnað at toyggja seg langt fyri at sleppa undan verk- falli, sigur Jákup Sólstein, formaður í Reiðarafelagnum SÁTTMÁLA- SAMRÁÐINGA Áki Bertholdsen Eisini Jákup Sólstein, formaður í Reiðarafelag- num er hampiliga væl nøgdur við sáttmálan, sum nú er gjørdur við Fiskimannafelagið. Hann sigur, at sjálv- andi er talan um eykaút- reiðslur, men at Reiðara- felagið er til reiðar at toyggja seg langt fyri at sleppa undan verkfalli. Tað hevur vigað rættiliga nógv, sigur hann. Og okkara grundsjón- armið er eisini, at mann- ingarnar skulu trívast væl umborð, men sjálvsagt er tað ein millumvegur. Útreiðslur koma ongan- tíð væl við, serliga hjá skipum, sum hava tað tungt frammaundan, ikki minst rækjuskipunum. Hann sigur, at afturfyri tær eykaútreiðslur ið standast av sáttmálanum, er tískil ein serlig skipan gjørd fyri tey stóru rækjuskipini, so at tey ikki fáa eykaútreiðslur av sáttmálanum. Tað er gjørt við at lækka býtis- prosentið eitt lítið sindur. Jákup Sólstein sigur, at hjá einum vanligum línu- báti fer sáttmálin at kosta einar 65.000 krónur um árið tilsamans. Hjá einum partrolara kostar hann helvtina, men hjá einum trolara við nógvum fólki, kostar tað meir. – So tilsamans er ikki talan um tær stóru broyt- ingarnar, sigur Jákup Sólstein. Hinvegin vísir hann eisini á, at fiskimenn hava havt rættiga góða inntøku seinastu árini. Ber til at semjast uttan buldur og brak Nú mugu fiskimenn út á dekkið at festa sær í Eftir nýggja sáttmálanum ímillum Fiskimannafelag- ið og Reiðarafelagið mugu teir fiskimenn, sum roykja, nú boyggja seg fyri teimum, sum ikki roykja Nýggi sáttmálin við reiðararnar er eitt gjøgnumbrot fyri fiski- menn, sigur Óli Jacobsen, formaður í Fiskimannafelagnum Kostar 65.000 krónur um árið – Vit halda, at manningarnar skulu hava tað gott umborð, men tað skal sjálvsagt finnast ein millumvegur, sigur formaðurin í Reiðarafelagnum, Jákup Sólstein 15 14 Nr. 89 - 14. mai 2002 UTTAN ÚR HEIMI Búskapur og vinna: Statoil afturgongd Úrslitið hjá Statoil fyrsta ársfjórðing í ár var tríggjar mia. norsk- ar krónur, og tað var 1,3 mia. krónur minni enn í sama ársfjórðingi í 2001. Statoil sigur, at um- setningurin fyrsta árs- fjórðing var 54,8 mia. krónur ímóti 50,8 mia. krónur tríggjar teir fyrstu mánaðarnar í fjør. Felagið sigur, at framleiðslan hevur ver- ið 9 prosent størri í ár enn í fjør, men at prís- irnir hava verið lægri. At kalla øll meirfram- leiðslan hevur verið á pallum í útlondum, tí á norska landgrunninum hevur Statoil bundið seg til at avmarka framleiðsluna. Fiskimenn missa arbeiðið Hagtøl hjá donsku hag- stovuni vísa, at danskir fiskimenn eru í størri vanda fyri at gerast arbeiðsleysir enn fólk, sum arbeiða á landi. Ein uppgerð fyri gongdina tað seinasta hálva árið vísir, at av teimum, sum mannaðu donsku fiskiskipini í november í fjør, vóru 4,7 prosent arbeiðsleys í apríl. Ein annar bólk- ur, sum eisini tykist serliga ótryggur á ar- beiðsmarknaðinum, eru tað, sum arbeiða á gist- ingarhúsum og mat- stovum. Flyta bilar Fyrrverandi stjórin í danska reiðarínum Easy Line, norðmaður- in Tom Bringsværd, hevur nú stovnað reiða- ríið Scandinavian Car Carriers. Felagið rekur átta skip, ið sum navnið sigur flyta bilar. Peng- arnir í nýggja reiðarí- num eru yvirhøvur norskir, og nøkur av teimum átta skipunum sigla undir norskum flaggi. Tey flestu skipini hjá Scandinavian Car Carriers sigla fyri suð- urkoreansku bilverk- smiðjuna Hyundai, meðan onnur flyta brúktar bilar til lond í Afrika og í Eystur- evropa. Tom Bring- sværd sigur, at hann eisini umhugsar at fara undir at flyta brúktar bilar úr Danmark til á- hugaðar keyparar aðra- staðni. Úr Norðurlondum: Spara nógv Beint ímóti vallyftun- um hjá stjórnarflokk- unum hava kommunur- nar í Danmark boðað frá, at tær fara at spara munandi í útreiðslun- um til barnaansing, barnaskúlan og tey eldru. Formaðurin í danska kommunufelagnum KL, vinstramaðurin Ejgil W. Rasmussen, sigur, at kommunurnar noyðast at spara umleið 450 mió. krónur í ár, og hann væntar, at tær noyðast at spara uppaft- ur meiri næsta ár, held- ur stjórnin fast um tann politikkin, sum hon hevur boðað frá. Formaðurin í KL sigur, at kommunurnar hava ikki møgleika at spara, uttan at tað rakar tænastustøðið, og at tað serliga verða børnini og tey eldru, sum koma at kenna sviðan av spar- ingunum. Fleiri komm- unur hava eisini sagt, at tær verða noyddar at siga fólk úr starvi sum lið í sparingunum. Til Noregs Politiski andstøðuleið- arin í Myanmar, Aung San Suu Kyi, hevur boðað frá, at hon ætlar sær til Noregs at vitja. Suu Kyi varð herfyri latin leys, eftir at hon hevði sitið í húsavarð- haldi. Í samrøðu við eina japanska sjón- varpsstøð í síðstu viku segði hon, at hon ætlar sær at fara til Noregs at takka fyri tann stuðul, sum hon hevur fingið haðani. Aung San Suu Kyi fekk fyri nøkrum árum síðani Nobel- friðarheiðurslønina. Smáir flokkar betri Ein kanning í Svøríki vísir, at børnini í teim- um smáu skúlaflokk- unum fáa meiri burtur úr frálæruni enn børn, sum ganga í stórum flokkum. Kanningin vísir eisini, at veikir næmingar fáa meiri burturúr, verða teir fluttir í teir smærru flokkarnar. Kanningin er gjørd á 16 skúlum í og uttan um Stockholm og hevur givið svensku politikarunum nakað at hugsa um, skrivar Dagens Nyheter. Ísraelsmenn siga seg hava prógv fyri, at felagsskapir í Saudiarabia stuðla avvarandi hjá palestinskum sjálv- morðsbumbumonn- um MIÐEYSTUR Árni Joensen Í einari 85 síður drúgvari frágreiðing, sum fregnar- tænastan hjá ísraelska her- inum hevur skrivað, stend- ur, at avvarandi hjá pale- stinskum sjálvmorðs- bumbumonnum fáa fíggjar- ligan stuðul frá einum fe- lagsskapi, sum saudi- arabiski innanríkisráðharr- in stendur á odda fyri. Ísraelski ráðharrin Limor Levnat, sum hevur verið við í kanningararbeiðinum, sigur, at Saudiarabia noyð- ist at gera av, um landið skal teljast millum teirra, sum virka fyri friði og ímóti yvirgangi. Ráðharrin segði, at ísraelska stjórnin roknar lond sum Jordan, Egyptaland og Marokko millum teirra, sum virka fyri friði, meðan Irak, Iran og Sýrialand teljast millum tey stríðshugaðu. Spurn- ingurin er so, hvørjum bólki Saudiarabia er í, segði ísraelski ráðharrin. Fregnartænasta hjá ís- raelska herinum sigur, at avvarandi hjá palestinskum sjálvmorðsbumbumonnum hava fingið 33.000 ameri- kanskar dollarar. Sagt verð- ur, at meginparturin ella 25.000 dollarar koma úr Irak, 5.300 dollarar eru úr Saudiarabia, Sameindu Arabisku Emiratini og Qatar rinda 500 dollarar í part, og at enda fáa tey avvarandi 2.000 dollarar frá teimum palestinsku sjálv- stýrismyndugleikunum, sigur ísraelska fregnartæn- astan. Prógvini siga ísraels- menn seg hava funnið undir hernaðarátakinum á Vestara Áarbakka í síðsta mánað. Bretsku myndugleik- arnir siga, at herverk var kanska orsøkin til tokvanlukkuna uttan fyri London seinasta fríggjadag BRETLAND Árni Joensen Myndugleikarnir, sum kanna tokvanlukkuna norð- an fyri London seinasta fríggjadag, søgdu í einari fyribilsfrágreiðing í gjár, at vanlukkan møguliga stóðst av herverki. Í frágreiðingini stóð, at skrúvurnar í einum spor- skifti vóru tiknar úr, so- leiðis at sporskiftið lá leyst, tá tokið við 150 kilometra ferð kom norður eftir jarn- breytini við Potters Bar 19 kilometrar norðan fyri London. Myndugleikarnir funnu skrúvurnar stutt frá sjálvum sporskiftinum. Í frágreið- ingini stóð, at trýstið á tað leysa sporskiftið gjørdist ov stórt, soleiðis at skiftið fór av lagi við tí úrsliti, at tann aftasti tokvognurin fór á skeiva breyt. Vanlukkan kravdi sjey mannalív, og umleið 70 fólk fingu skaða. Sambært myndugleikunum hava fleiri teirra fingið varandi mein. Fyribils eru myndug- leikarnir komnir til ta niðurstøðu, at annaðhvørt var talan um herverk, ella hava eftirlitsmenn hjá jarn- breytarfelagnum gloymt at skrúva sporskiftið fast. Sagt verður, at menn hjá jarnbreytarfelagnum Rail- track arbeiddu upp á breyt- ina við Potters Bar fyri hálvari aðru viku síðani. Menninir arbeiða ikki hjá Railtrack, men hjá einum felagi, sum var biðið um at kanna jarnbreytina. Railtrack kom undir al- ment eftirlit fyri einum ári síðani eftir fleiri mistøk og brek, og Stephen Byers, samferðslumálaráðharri er undir stórum trýsti eftir vanlukkuna fríggjadagin. Samstundis vísa kanningar, at nógvir bretar kenna seg ótryggar, tá teir ferðast í toki, hóast bæði jarnbreyta- feløg og politikarar hava roynt at sannføra fólk um, at tokferðslan er trygg. Eygleiðarar í London siga, at tilburðurin við Pott- ers Bar ger tað trupult at sannføra fólk um, at tey trygt kunnu ferðast á bretska jarnbreytarkervin- um. Herverk kanska orsøk til tokvanlukku Saudiarabia stuðlar bumbumonnum Sambært einari fyribils- frágreiðing fór eitt tok út av jarnbreytini norðan fyri London seinasta fríggjadag, tí onkur hevði tikið skrúvur- nar úr einum sporskifti Mynd: Reuters C M Y K 14