mikudagur 7. august 1968síða 2

Nr. 61 Logmansins frágreiðing á ólavsoku 1968 (Framhald) AÐRAR STÓRAR UPPGÁVUR Uttanfyri fiskivinnuna hava vit eisini á so mongum ødrum økjum ovurstórar uppgåvur at loysa, sum vit higartil hava noyðst at lata ligið vegna peningatrot. Landsstýrið hevur ti eisini yvir fyri ríkisstýrinum reist spurningin um td. øking av íleggingargrunn- inum upp á 60 milliónir, so hann kann átaka sær víðari ílegging, enn hann hevur verið mentur at veita higartil. Ríkisstýrið fyrra eins og tað sit- andi tóku, tóktist mær ógvuliga vinarliga spurningin upp at hava til viðgerðar sum eitt líð í eini heildarloysn av ileggingartørvi okkara. Men ådrenn tann endaliga stødan varð tikin, vildi ríkisstýrið fegið hava tey fíggjarlgu viðurskiftini gjølla kannað. Millum tær uppgávur, ið vórðu havdar á máli sum serliga átroðk- andi, vóru: bøtan lånividurskiftunum vid. vikjandi sethåsabyggingini, bygging umsitingarhell til samlan av allari okkara umsiting, ið nú slødist um býin og er ring at halda og reka á rationellan hátt, bygging av nýggjum lagtingshúsi ístaðin fyri hetta, vit nú hava, og óhóskandi av av sum må sigast at vera og ónýtiligt, bygging av landsbókasavni, skapan av einum ídnaðargrunni, o. 6. fr, Hin okkara verdur kanningin av viðurskiftum at og størsta skundi, hesin okkara samrådingum kann endiliga vidgerast og avgerast. fyrireikandi figgjarligu fram gjørd í tåtturin i fara so KREPPUHERDINGAR: ikki, tók bara at seg hjá fíggjarligt upp fyri okkum í Tað streymaskifti dylst Ikki innløguvidurskiftum her kanska í okk- skommum og men vinnu- eisini vidskiftalondum å landi, og meiri muni i ara. So harðir snertir hava farið fram, at talan hevur verið um beinleiðis kreppuágangir, so tað hevur staðið á gomlum nøglum hjá frægari tjóð- okkara. um enn ágangir hava borið við sær arbeiðsloysi, prísbólnan og virð Hesir isminkan av peninginum og harvið volt minking av keypi- og lívs- kraftini allastaðni har, ið lenar- veksturin ikki hevur fetað í gongu- lagi javnt við dýrkanina av tí, fólk- ið skal at líva hava av. Knappliga broyting av peningsins gonguvirði ger vanliga stóra broyt- ing í og fólksins. inntøku livsevni Einari tílíkari broyting vóru vit so óhepnir at vera fyri, tá ið Stóra Bretland knappliga lækkaði peninga virði sítt. og danir søgdu seg vegna viðurskifti síni við bretska vinnu- lívið at noydast, um ikki heilt, so í ávísan mun at fylgja bretum í virðisminkingini av peninginum. Av hesari minking komu td. skip, sum vit byggja í Noregi og í Týskalandi, har ið peningavirðið ikki minkaði at dyrka í krónutali. Tað hevði eisini skerjandi ávirkan á úrtókuna av okkara sólu i Suður- londum, um selt varð, sum vanligt hevur verið í pundum. Í summum fórum kundi tó mink- ingin av peningavirðinum geva monnum kvettið, sum td. PF. Skipafelaginum Føroyum, ið vann so nógv i krónutali av peninga- virðisminkingini, tá ið tað seldi »Tjaldrid«, at tað fyri vinningin kundi keypa norska »Tjaldrid«. »Apropos« »Tjaldrid«! Løgtingid er stóreigari í hesum felagi. Kann felagið sita hjá og lát- einki yvir, at tað hevur flutt skipið undir panamaflaggið. Kunnu vit sum eitt demokratiskt fólk »tolerera« hesa ódámligu yvir- flyting frá føroyskum til »panama- flagg«? ast sum FISKISKAPURIN — OG FISKAPRISURIN: Sum monnum rist i huga, komu vit i 1966 fyri einum svårum pris- skáki. Flakin í Ameriku varð fyri stór- um prísfalli. Hetta bar millum annað við sær, útróðrarprísurin á fiski heima Førovingahavnini fall so at okkara hildu tað vera vónleyst at fara til at sum í munandi, útróðrarmenn útróðurs í Grønlandi fyri so lágan prís, sum talan var um. Tá ið tað vildi kennast meinur stingur bæði fyri avvarandi og fyri landið, um hundrað = útróðrarmenn sum ov útróðrarmenn teir fleiri og arbeiðsmenn ikki fóru upp aft- ur til Grønlands at rógva út og ar- beiða, samtykti sum kunnugt ting- ið lóg um hækking av útróðrar- studningi við 10 oyrum pr. kg. Men hesin studningur varð í studn- ingslógini orðaður soleiðis, at um fiskaprísurin hækkaði vildi studningur lækka við einum oyra aftur, fyri hvørji tvey oyru, sum prísurin | kom at fara upp. Menn fóru aftur til útróðurs í Grønlandi, og sum kunnugt roynd- sjálvt gav árið eftir umstødum væl um prisstudningsøkinum ikki fult viðurgjald fyri prísfallið. ist varð innkeypsvrísurin 10 hægri árið frammanundan og prísstudningur til feskan fisk fall so við 5 oyrum. Og í ár settur oyru enn Prísfallið rakti eisini heima- útróðurin, og kom tí prísstudnings- hækkanin eisini at røkka útróðrar- monnum heima. Henda studningsøking bar so við sær hækking umsitingarskatt- inum vid 3 pst., id svarar til um- av leið 3 milliónir. GRØNLAND hevur serliga seinastu árini havt vaksandi týdning sum veiðu- og ar- beidsøki hjá okkum føroyingum. Við samráðingunum í 1959 vunnu SOSIALURIN vit føroyingar munandi meiri veiðu oki og arbeiðsrættindi. Hetta ásanna allir ærligir menn í dag. Skuldsetingin um, at vit skuldu havt latið rættindi frá okkum, er av sjálvum lívinum avsannað og er als ikki í samljóð við sannleikan. Høvudsåkærarin, leiðarin av and- støduni visti sær jú einki betri at ynskja enn, at sáttmálin skuldi hal- da fram. Hetta hendi, tá ið hann í 1964 samráddist uppi í Grønlandi um okkara rættindi har. Harvið góðkendi hann jú tað úrslit, sum var fingið, og sum hevur roynst so væl. NÝGGJAR SAMRÁÐINGAR um okkara grønlandsrættindi eru avgjørdar at fara fram í Godthåb einaferð í oktober mánaða í ár. Stevnan, mið og mál fyri hesum samráðingum liggja sum í 1964, at vit og grønlendingar skulu hava somu lívs- og veiðurættindi hvor hjá øðrum. Eg kenni meg vísan í, at henda stóða tænir íkki grønlendingum verri enn okkum føroyingum. PRÍSLOCKOUT Hin nevnda knappliga i flakaprisinum bar togan vid millum broytingin eina drúgva sær reiðarar og útróðrarmenninar, so long tíð gekk, | har ið allur útróður var steðgaður, tí príslockout forðaði fiskakeypi. Reiðararnir vildu ikki prísin prísásetingarleiðarunum. Hetta elvdi landinum stórtap, tí útróðrarsteðgurin fall í bestu veiðu góðtaka hjá tíð við nógvum fiski. veruliga vaksin aftur og semja varð at enda til Men flakaprisurin var um ein prísbata útróðrarmenn- inar. Prisåsetingarlågin hevði einki um sekt. tå ið menn ikki vildu fylgja prísásetingina. Ein neyðug broyting av hesum varð tí samtykt í sein- astu setu, so nú kunnu partarnir) ikki ósektaðir ikki fylgja prís- avgerðunum. Men viljin ella álitið er so langt niðri hjá summum, at teir hava hildið uppat við at keypa fisk. Ein heil oyggj sum Vágoyggin teirri ræðuligu stóðu ikki at sleppa av við útróðrarfisk til ásetta prísin. er 1 Hetta 6lag er ikki bert tap fyri útróðrarmannin i oynni, men fyri landið sum heild. Slíkt ber ikki til. Spurningurin er, hvat ið gerast kann frá almennari síðu fyri at hjálpa útróðrarmonnunum og verja teir ímóti, at tílíkt skal kunna hen- da í framtíðini. KREPPUHJÁLP Nevnda prisbroyting við ødrum úhappum kom sum kunnugt stór- virkjum sum Bacalao í gjaldtrot, ið tey ikki við egnari megi kundu vinna á. Hesi neydstøddu virkini máttu venda sær til tingið um hjálp, um tey skuldu kunna halda fram. Sum kunnugt var ein stórur meiriluti fyri at veita hjálp, tí ásannað varð, at tað hundraðtal av arbeiðsmonnum og kvinnum. sum høvdu arbeiði og lívsbreyð sítt hjá hesum virkjum, komu ringast fyri av einum húsagangi. Lógin um veðhald fyri kreppu- lánum upp til hædd upp á 5 milliónir varð samtykt. samlaða Bacalao og onnur virkir fingu kreppuhjålp og komu aftur igongd. | | Vónandi verða hesi hjálptu virk- ini nú før at lofta sær og halda sær á fótum og mennast aftur í hvørjum fyri framtíðina. Henda kreppulóg varð endur- nýggjað í seinastu setu, men varð nú avmarkað at galda upp í 2 milli ónir, eitt sindur meiri enn eftiri var av teimum 5 milliónunum, tá ið lógin gekk út. SILDAVEIÐAN er komin at vera ein týðandi táttur í okkara vinnu. Men sildaveiðan er eitt eydnuspæl, kanska meiri enn nakar annar táttur í fiskivinnu okkara. Og í ár komu menn at vera fyri óhappi í hesum fiskiskapi Nógv garnaskip komu at vera fyri onga sild ella nógv ov lítla sild at fáa. Orsøkin til hesa misseydnaðu veiðu var óvanliga vánaligt veiðu- veður, og so kom eisini tað aftrat, at sildin var ikki at finna í teim- um nøgdum sum áður og als ikki á vanligu leiðunum. Tey skip, stóðu á veikum fíggjarligum komu sum fótum frammanundan, ikki veiðusmeitin, men Sildaveiðuútgerðin tessverri at tola henda fara á við máttu heysin. nýggjum greiðum og um er vorðin ein stórur peningur, sum menn ikki evna at rinda uttan veiðuamboð- við góðari veiðu. Onnur greiddu víst at sleppa undan húsagangi, men fingu tað so fast, at tey orkaðu ikki oll at leggja aftur í havið til sildaveiðu við gørnum. STØDAN HJÁ KRAFT- BLOKKASKIPUNUM: Sum kunnugt hava vit so við og við fingið ein hóp av kraftblokka- skipum at veiða nótasild. Hitt ringa veðrið og lítla silda- vaðið gjørdi, at hjá teimum kom heldur ikki tá ið terminin kom, máttu ið hvussu at standa niður, so er summi av teirra ánarum venda sær til landsstýrið og figgjarnevnd- ina um hjálp til annaðhvort at fáa eina gjaldskipan fyri fyrstu termin- ina til realkreditstovnin ella at fáa eina beinleiðis hjálp frá landskassa num til terminsgjaldingar. Realkredittstovnurin seg ikki at kunna ganga landsstýrinum og teim søkjandi á meti við termins segði gjaldsskipan. Landsstýrið og figgjarnevndin høvdu onga heimild at jåtta lån ella vedhald fyri låni uttan serliga samtykt tingsins. Men ti fáa hópin av sild millum Hetlands betur komu skipini at og Føroyar, og komu tey soleiðis at at gjalda terminina og hvørjum sítt av egnum ávum vera før fyri LANDSANDEILSFELOG EIGA AT EIGA SKIP OG FISKA- VIRKI Á LANDI Menn ásanna, at skipaeigarar og veiðumenn eiga at eiga fiskavirkini á landi, so teir kunnu fáa fulla 7. august 1968 ágóðan av øllum veiðu- og vid. gerðarliðunum. Í sambandi við umrøduna a korunum hjá sildaveiðuflotanum sum soleiðis var komin í gjaldtrot og á røðina at fara, er vert merkja tað fyribrigdið, at stundis sum hetta hendi, kundi sildavirkið, sum tók ímóti sildini, við árslok siga frá einum ovurstór- um rakstraryvirskoti. at sam- halda varð at monnum at kraftiga fram, at um rætt skipað fyri, átti sildavirkini hoyrt til skipini og sildaveiðarar- nar. Hetta elvdi Ánararnir av sildavirkinum í Fuglafirði tóku undir við hesun tanka og bjóðaðu løgtinginum virk- ið til keyps. Men tingið tók ikki av og skar seg harvið burtur frá rættinum at finnast at mismuninum millum úr- tøkuna hjá fiskimonnum og skip- unum ødrumegin og sildavirkinum hinu megin. FISKISKAPURIN HJÁ TROL- ARUM OG LÍNUSKIPUM Trolararnir og línuskipini flestu eru komin aftur av fyrsta og ein- stók eisini av ødrum túri í ár við fullum farmi, meðan tað hjá onkr- um skipi tó hevur gingið tvørligari við at fingið fullan farm. Tað hevur sum borið við staðið á mongum at fingið tað at staðið niður, og summir hava ikki orkað at hildið drftini omaná og hava tí noyðst at givist. Men hetta er hent bara einum fátali av skipum okk- ara. Fyri einstøk skip hevur lands- kassin vegna veðhaldsskyldu sína noyðst at goldið ait ella ein part av terminsgjaldinum. Her eru tað Portugalstrolararnir, teir tyngstu fyri sum støðugt eru landskassan. Portugalstrolararnir hava kostað landskassanum: Vågbingur: 2.024.033,05 1.606.579,06 1.240.000,00 Sidani rekonstrukt. Undan rekonstrkt. Studningslánið Tilsamans kr. 4.870.612,11 Ólavur Halgi: Síðani rekonstrukt. 1.057.332,6T Undan rekonstrukt. 1.659.425,05 Studningslánið 1.240.757.66 Tilsamans kr. 3.950.757,66 Leivur OssurSsonur: 4.129.726,67 1.100.000,00 Sidani yvirtøku lands. Undan yvirtøkuni Studningslån 1.240.000,00 Tilsamans kr. 6.469.726,67 (Framhald) Starv leyst Sóknast verður eftir skrivara í Foroya Reiðarafelag og Føroya Arbeiðsgevarafelag Løn eftir kvalifikationum. 1968. Tórshavn 2. august Føroya Reiðarafelag