leygardagur 10. august 1968síða 3

10. august 1968 Logmansins frágreiðing á ólavsoku 1968 (Framhald) NÝGGIR FISKIHÆTTIR Leingi lógu vit bara á salt- og klippfiskaframleiðsluni. Men so kom kriggstidin við næstan bara feskfiskaveiðu og feskfiskaflutningi. Hildið hevur verið á við fesk- fiskaveiðu við at selja ísaðan fisk í Bretlandi. Men hesin veiðu- og søluhåttur er minkandi. Vit hava kent okkum illa við viðgerðina, vit hava fingið á bret- ska marknaðinum. Vit hava rætt til at merkja viðurskiftini á hesum marknadi at vera »diskriminerandi« fyri okkum. Roynt hevur verið at havt sam- ráðingar beinleiðis millum bretsku og føroysku reiðararnar og so eis- ini beinleiðis igjøgnum bretska am- bassadørin um á bretska markn- adinum at fåa somu sølu- og markn aðarkor sum aðrir. Hetta hava vit nú rætt at krevja sum limur í Efta- landasamgonguni. Men bretar hava verið harðir og ikki førkad seg ein centimetir. Teir hava hildið fast við hardstødu sína. Landsstýrið er kortini ikki sinnað at gevast á hondum. LIMASKAPURIN í EFTA VERULEIKI Sum hildið fram í seinastu leg- mansrødu, høvdu samgonguflokk- arnir tikið stóðu fyri limaskapi i EFTA. Hesin limaskapur er nú ein veru- leiki. Sambært henda límaskap eru vit slopnir undan 10 pst. flakatollinum Hesin tollur tarnaði sølu av flaki á bretska marknaðinum. Nú skuldi so farið borið til hjá okkum eins og hjá hinum Eftalondunum at vunnið ein flakamarknað í Stóra Bretlandi. Nú, ið 10 pst. tollurin á flaka er burturi í Eftasamgonguni gevur okkara Eftalimaskapur okk- um eisini møguleika fyri sølu av fiskafløkum og møguliga eisini ødr um fiskisløgum í Eysturríki. at HEMARA VEIÐAN, sum sýntist at byrja við at fara at roynast manning og skipi væl, hev- ur ikki eydnast eftir vónum. Men við henni byrjanini menn hava hildið fram við toluligum úrsliti. Í vóru menn sum sagt hepnir og vunnu eftir umstødunum ófert. Men so kom linki í og mangir góvust. Higartil í ár hevur bæði veiða og prísur verið í frægara lagi sammett við í fjør. LAKSAVEIÐA er ein heilt nýggjur tåttur í før- oysku vinnuni. Nøgdarliga royndist henda veiða ikki so illa i fjør. Men prísliga gekst verri enn árið frammanundan. Tilførslan av fryst- um laksi til marknaðin var kanska eisini ov stór. Menn hava ikki áður vitað av sjólaksi í so nógvari nøgd við Før- oyar, at tað kundi loysa seg hjá skipum at leggja á laksaveiðu. Men tekin eru til, at laksaveiða kann loysa seg við Føroyar — id hvussu er ávísar árstíðir. »Svabos« laksaveiðuroynd í ár sýntist soleiðis tann eina túrin at bera boð um laksaveidumøguleikar við Føroyar. HVALAVEIÐAN Hvalaveiðan var eina ferð ýðandi táttur í vinnu okkara. Men hon fjaraði so burtur sum vinna. Hetta kendist meint serliga á teimum plássum, har hon veruliga var vorðin hevuðsvinna. Tað vóru tó stødugt menn, sum tað harmaði, at hon heilt skuldi detta burtur. Hon hevði eisini týtt so nógv reint foðiliga. Mong vóru tey, sum bara hevdu ein vinna á. havt hvalatvøstid at litið á til døg- urðamat. Menn hava so roynt at hildið lívið í hvalaveiðuni, íkki júst fyri at vinna stóran pening, men meiri fyri døgurdamatar sakir. Nú í ár leit illa út fyri, at nakað skuldi verða burtur úr nakrari hvalaveiðu, um íkki tingið var við kr. 100.000. Tað gjørdi so tingid, um ikki sameint, so kortini ein meiriluti. Nakrir stórhvalir eru skotnir. Nakrir aftrat, so verður tapið ikki so stórt, um vinningurin til býtis verður lítil. Men nakað av døgurda mati er so bjargað. GRINDASKJÓTING, sum »Hvessingur« hevur rikið sein- astu árini, og sum hevur hepnast serliga væl tað farna av árinum, er minni enn so væl umtókt av fólk- inum, tí menn halda seg vera komn ar eftir tí, at grindaskjótararnir eru við at gera tað ómeguligt at reka grind til dráps. Havið vestan fyri sigst at hava verið fult av grind í ár, men tá ið bátarnir eru komnir til grindina fyri at reka hana, er hon vanliga so stygg, at teir einki rák kunnu fáa á hana. Hon kavar og leikar heilt ør í høvdinum, sum um nakar hevur verið og ørkimlad | hana óvanliga nógv. Tað verður hildið, at tað eru grindaskjótarar- nir, sum hetta hava gjørt. Tað er einki at ivast í, at menn, sum duga at síggja tann stóra týdn- ingin, grind enn hevur í okkara húsarhaldi, vilja reisa aftur spurn- ingin at sýta skjóting av grinda- hvalum innan fyri 12 mílamarkið. Nakrir skotnir grindahvalir hava einki at týða aftur ímóti grindum upp á fleiri hundrað hvalir, sum leggja beinini í grindaplássunum. FUGLAVEIDAN, HARUNDIR SNARUVEIÐAN hevði lítið at týða í var so lítið av fugli. spilluoljuna vera størsta hjá fuglinum. Í ár hevur verið meiri fuglur aftur. Summa staðni hava menn veitt ikki minni við snaru enn áður. Men at liggja í bjørgunum fyri at fjør, tí tað Menn hildu fíggindan fleyga ella ræna, gera menn nú einars í onkrum plássum. KALAVEIÐAN: Síðani sjómarkið varð flutt út á 12 míl út frá beinum linjum, hevur smákalvin fingið frið fyri trolinum á grunnum okkara, og veiðan av honum er vaksin væl flestu staðni i Føroyum. Tad sær ti soleidis åt, sum um, at kalvaveidan nå hepnast væl aft- ur, og at hon verdur i størri og størri muni ein veida, sum gevur munandi innløgu. VEIDU- OG SØLULIKINDI Landsandeilsfelag til sølu og inn- keyp, so allir framleiðslumenn og ánarar av skpium skulu standa eins sterkir uttan mun (til pening og ognarlutir. Sum heild kann sigast, at fiskT- skapurin og innløgumøguleikarnir eru i fjølmenning, um trupulleikar- nir eru mangir og ofta svårir at Eitt hitt meinasta brekid tykist at liggja í skipanini av okkara sølu av veiduni til úrtókugóðar prísir og av innkeypi av utgerdarvørunum Tað hava soleiðis ferð eftir ferð verið tvørleikar uppi í at sleppa av við t.d. okkara salt- og klipp- fiskavørur, sum tí ofta hava ligið óseldar í langar tíðir og títt á ring- um goymslum til taps fyri allar partar. Í ár hevur ligið serliga illa fyri við at sloppið av við okkara salt- fiskaveiðu í Italiu, sum er okkara høvuds- og besti marknadur. Men tað hevur verið heldur tung- ligt við at fingið selt veiðuna. Tað er sum tann ítalski marknaðurin hevur hildið aftur yvir fyri foroy- ingum. SOSIALURIN Tann italska handilstaktikkin og keypihugin er ikki lætt at gera nakað við. Grundirnar til hesa ringu selu- støðu kunnu vera og eru óivað mangar aðrar enn tær nevndu. Tað er soleiðis ein veruleiki, at tjóð- verjar, russar og aðrir hava roynt at komið inn við týðandi nøgdum av saltfiski til Italiu til minni pris, enn føroyingar kundu selja fyri i fjør. Men tá ið ein hevur varhugan av, at vit sjálvir ikki eru uttan skuld fyri, at tað hevur gingið so striltið við seluni við tað, at teir seljandi bólkarnir, fiskasølan og teir, sum standa uttan fyri hana, hava ístað- in fyri at draga eina línu og fort ein sølupolitikk yvir fyri ítalsku keyparunum hava dreivað um føt- urnar á hverjum øðrum og veruliga verið okkara søluinteressu til meina heldur enn til frama. Samtøkur fyri um 20 pst. av okk ara fiskaframleiðandum seldu um 1.500 tons fyri nakað síðani til ein prís, sum liggur umleið á hædd við prísin á saltfiski í fjør, meðan tey áttati pst. av flotanum, sum Føroya fiskasøla umbodar, lá við øllum fiski sínum óseldum. Sølutrupulleikarnir hava sjálvandi eisini verið til viðgerðar í lands- stýrinum. Men landsstýrið hevur ongan annan myndugleika enn at kunna siga nei ella ja, tá ið biðið verður um søluloyvi. Nú frættist tó fyri nøkrum døg- | må Hesa stødu, henda veruleika stri- ka vit ongatíð ovsterkt undir við støðugt at leggja doyin á at fáa fram ta bestu veruna. Ein skipari, ein reiðari, stýrimenn og manning- in um borð eins og okkara vrakara- stattur megu vera árvakin og onga- tíð slaka í krøvunum at gera alt, ið gerast kann, fyri at halda okk- ara góða orð høgt og altíð koma fram við kvalitetsfiski. Frá vrak- ingini av summum lastum frættist tessverri, at tær eru minni enn so fyrsta floks. Hetta gongur íkki, hvorki fyri avvarandi skip og manning ella fyri okkara saltfiska- framleiðslu í framtíðini, hvar ið kvaliteturin kanska meiri enn nakrantíð verður avgerandi fyri okkara fiskasølu. Hetta gongur líka so lítið sum tað, at okkara fiskasølubélkar við ósemju og kapping sína millum gera okkara stóðu veika á markn- aðinum. Her má broyting henda. okkara fiskasølu av teimum stóru sum tingið má taka Nýskipan av verða ein vpurningunum, sær av. Tað er sjálvandi ikki nóg mikið við hesi nýskipan líka so lítið sum, at tað er nóg mikið við at fáa tey rættu skipini. Árar megu leggjast í sjógvin fyri at verja okkara veiðu- og virkismenn við skipanum og til- tókum, ið kunnu tryggja teimum ikki bara ta bestu sølu av veiduni, helst tilgjørd at fara í pottin ella á pannuna, men eisini viðvíkjandi um síðni tey gleðiligu tíðindi, at 4 i Føroya fiskasøla eisini hevur selt | Keypinum av veiðutólum og greid- fyri nakað tann sama prisin sum í | um og allari útgerð á bíligasta hátt. fjør, 3.500 tons. Harafturat hevur Ólíkindini megu ikki fáa loyvi fiskasølan selt til Ttaliu 500 tons | at spæla inn her. av klippfiski og 700 tons av salt- T. - ikki á í í 7 i fiski 0 Gríkkalands, SclelDis St) þalkandal 2 Fest I 3 SÅ v tonsini, sum eftiri em, ikki | -OSandetsamtpka Er VEGUR Á ; . : Pr +. |ganga. Ein leið, sum er roynd í skuldi verið meiri, enn spanski, 41 Sr Á r ødrum londum, og sum menn ikki nortugisiski og annar marknaður - kunmi taka droyma um at rýma frá Higartil hevur tað verið so, at í gr so þe: hin føroyski fiskurin hevur havt so Nov, at nr sø so gott orð á sær á italska markn- | 98 XSYP UPP 3 seg adinum, at hann hevur ått sølu- Ein duguligur, men peningaliga kans, um aðrir ikki hava sloppið | veikur maður skal ikki kunna av við teirra fisk. koma út fyri tí, at hann av veik- Ti betur hevur eisini verið av leikagrundum skal key pa útgerð og avgerandi týdningi at hava ta voru, ið Na skal DER Í nun sum kundarnir eru vanir við og Gyrari Enn hin PONiNgasterki. vilja hava, tí hon er fyrstafloks Annars er nidurstødan fyri veið- vera fyri keypararnar. una 1967 henda sammett við 1966: Salifiskur kr. 77.100.000 kr. 57.800.000 Klippfiskur: - 13.000.000 - 11.200.000 Saltsild: 14.400.000 18.700.000 Onnur sild: - 7.800.000 — 4.700.000 Sildamjøl: 12.700.000 — 6.600.000 Sildaolja: 7.000.000 9.900.000 Fiskafløk: 25.000.000 20.400.000 Hemari: - — 3.500.000 3.300.000 Aðrar fiskavørur: 5.100.000 4.358.000 Tilsam. av fiskavør.: kr.17 2.600.000 kr.139.200.000 Aðrar verur: 14.269.000 — 13.370.000 falt: kr.186. 869. 000 kr.152.570.000 Fyri gjøllari at vísa ta figgjarligu gongdina verða givnar hesar upp- lýsingar frá búskaparráðnum: GJALDSJAYNI 1967: Inntøkur: Utreidslur: Netto inntøka: 290,6 mill. 253,0 mill. 37,6 mill. Misjavni: 6.8 mill. 31,8 mill ALMENNIR STOVNAR OG PENINGASTOVNAR 1967: Ogn: Skuld: Nettoskuld: 46,7 mill. 15,9 mill. 30,8 mill. GJALDJAVNING FØROYA MÓTVEGIS ÚTLONDUM 1962-67: 1962 — 1963 — 1964 1965 — 1966 — 1967 7,5 mill 9,7 mill 24,9 mi 4,0 mill 19.1 mill + 308 m KAPITALRØRSLUR: Nettoøking av skuld: 1962 — 1963 — 1964 — 1965 — 1966 — 1967 hall 7,5 9,2 24,9 4,0 19,1 30,8 BRUTTOFAKTORINNTØK A: 1965 1966 373,818 mill 411,801 mill 1964 1965 1966 Bruttotj6dariniintøka 354,1 mill. 400,1 mill 411,8 mill Bruttofaktorinntøka 332,8 373,812 Bruttoílega 133,1 122,3 Einstaklinganytsla 251,6 288,2 Samnytsla 32,6 38,6 Samanløgd nýtsla 284,2 — 326,8 Bruttouppsparingin 69,9 — 13,3 Bruttotjóðaruppsparing 1082 — 118,3 Nr. 62 SKATTASPURNINGURIN Hjá okkum føroyingum sum hjå ødrum tjóðum er spurningurin um innløgur til hitt almenna, løgting og kommunur, áleikandi, og nert andi við hvenn vaksnan landsins íbúgva, hevur hann eisini hina alra størstu interessu hjá og verður um- røddur av hvørjum einstøkum íbúgva. Flest øll ásanna, at hitt almenna må hava innløgur at rinda allar tær útløgur, id standast av ollum hjálp- ar- og uppbyggingartiltøkum, sum hitt almenna verður kravt av fólk- inum at veita og skipa fyri. Men so er håtturin at fáa hesar innløgur! Í dag er talan um so mangar leiðir at ganga sum beinleiðis skatting eftir førimuni, tolling, álegging av umsetingargjøldum, ymiskum fost um gjøldum, kelduskatti o.m Skattaspurningurin og skattahátt- in at kanna er ein tátturin í sam- gonguavtaluni Nevnd var í fjør sett tit at kanna leiðina um í stórri muni enn higar- til at fara yvir til óbeinleiðis skatt- ing til minking um tann beinleiðis skattin kurnu neyvan geva skattalækk - lægri í For- Her held javnføring við Storinntøkurnar verda talan um at ing. Sum er, liggja tær oyum enn aðrastaðni ur talan um eina annaralanda skatting Og landsstýrið hevur heitt á ríkisstýrið um at fia serkøna hjálp er til rationaliseran og nýskipan av inntøkukanning, skattlegging og innkrevjing og skattaumsiting, sum heild tikið, so minst møguligt av teirri veruligu skattaskyldugu inn- tøku kann skåka sær undan skatt- ing. Semja er eisini um at fåa ser- køna hiålp til kanninz og meting av fyrimunum cins væl og trupul- leikum av at fara yvir til keldu- skatt, sum fleiri og fleiri lond hava gjørt. Statsministeriið hevur svarað upp |á áheitanina, at teirra serkønu menn eru ikki í løtuni tøkir, men so brátt løgir gevast, vilja vit kunna rokna við at kunna fáa tu tørvandi serfrødingshjålpina SKATTALÆTTI TIL LAGINNTØKURNAR: Semja var i samgonguni at royna at lætta skattin hjá låginntøkunum, sum hava verid alt ov hart skatt- adar. Við hesum endamåli varð í sein- astu setu samtykt at hækka skatta- markið frá kr. 6.000 til kr. 10.000, ið vil bera við sær, at flestir fólka- pensionistar og onnur við lågian- tøkun: sleppa undan landsskatti ella mikið 4 milli Iands- fáa landsskattin miinkadan Hesin skattalætti tydir ónir í minni inntøku kassan um ryri Til endurgjald av hesum peningi varð neyðugt at hækka ymisk toll- gjøld. Her varð talan um óÓaý:is- verur sum sigarettir, spiritus o. m (Framhald)