leygardagur 8. august 1970síða 6

NR. 60 SOSIALURIN 8. AUGUST 1970 Arheiðið, ein mannarættur Valla finnur tå nakran i dag sum vil mæla ímóti fólksins rætti til arbeiði, tí arbeiði ið okkum skal tryggja manna- sømd og livilig kor. Tað stendst sostatt ikki nakar trup- ulleiki av spurninginum um henda sjålvsagda rættin til ar- beidi, sum m. a. hoyrir vid i våttanina um mannarættindini. Trupulleikin i dag er, møguleik in fyri at gera henda rættin til verunleika. Summarið hevur higartil roynst illa hvat heimaútróðri viðvíkir. Hetta hevur fyrst og fremst nerva teir nógvu menn ið hava sett pening og tíð av, fyri at røkja heimaútróður. Ønnur sum hava ligið undir ti miseydnaða útróðrinum eru tey nógvu, ið skuldu vinna til lívsins uppihald við at tilvirka ráfiskin. Hóast henda miseydnaða heimaútróður, hava tó flaka- virkir í ymsum bygdum koyrt alt summarið við fullari orku. Råvørutilflutningurin til hesi virkir stavar einamest frá før- um ið hava veitt upsa alt summarið, og hartil kemur at íslendingar vegna verkfall hava leitað til Føroya við veiðu teirra. Ein av teimum bygdum sum lagnan hevur verið hørð við í summar er Tvøroyri. Hetta kemst fyri ein part av at út- róðurin higartil í ár hevur svikt, men fyrst og fremst kemst tað av, at eigarin av einasta flakavirki í sóknini, A/S N. J. Mortensen, á triðja sinni síðan 1963 hevur stongt hurðarnar, orsakað miseydn- aðu roynd hansara at undir- lóna fiskimonnum. Flakavirkið kundi um tað bleiv rikið minni fíggjindaligt móti tí arbeidandi fólkinum, verði til mikið gagn fyri bygd og fólk; men av nevndu orsøkum hevur tað staðið læst meginpartin av summarinum. Av tí at henda mannagongd er alt ov vælkend her í bygdini, noyðast nógv fólk at rýma higani, serliga ungfólk, og úrslitið verður tey tól ið 14. sept. leggur fram. Tað er eyðsæð at tá stórur partur av unga og arbeiðsdug- andi fólkinum rýmir, so mugu vit %-vís verða fleiri gomul og avlamin enn aðrastaðni. Al- mennar útreiðslur o. a. eru tær somu hóast fólkið rýmur, so tað sigur seg sjálvt, at byrðan hjá teimum ið eftir eru tyngist alt meir og meir. Vánalig samskipan eru oftast orsøk til vinnuloysi. Arbeidarafeløg Tað eru bert góð hundrað år síðan tey fyrstu arbeidarafeløg- ini vórðu sett á stovn. Tey fáu og veiku felogini, ið stovnað vóru í fyrru helvt av 19. old, spenna nú um allan heimin og eru vorðin sterk feløg, sum telja fleiri milliónir av limum. Og pinkulítlir spírar til polit- iskar arbeidaraflokkar, sum sóu dagsins ljós í byrjanini av sein- ru helvt av 19. øld eru um hålva 20. old vorðnir flokkar, sum í mongum londum hava stjórnarvaldið og í mongum londum hava stóra ávirkan á landsins stjórn. Nýtslan av tekn- iskum tólum, sum gjørdu tað, at hópur av kvinnum og monn- um komu inn í ta ídnaðarligu framleiðsluna, hevur verið ein av fyritreytunum fyri, at arbeið- arafeløgini hava havt so stóra framgongd. Men eisini fatanin av tí týdningi, arbeiðarin hevði í samfelagnum, hansara evnir og vilja til samarbeiði í felag og til stór offur í stríðnum fyri rættindum sínum, hevur saman við styrkini í teim sosialistisku hugsjónunum, sum so gott sum hava verið tann reyði tráðurin í flest ølum londum, verið av alstórum týdningi. Tær sosialistisku hugsjónirnar hava umframt at hava gjørt seg galdndi innan ídnaðararbeiðir, eisini drigið aðrar bólkar til sín í arbeiðarar og fiskarar, medal- | stættir, intellektuell og Jista- | fólk. ja, stutt sagt fólk úr øllum stættum. Henda hugsjónin hevur verið so sterk. at einki hevur kunnað tikið hana av fótum, hóast stríðið mangan hevur verið hart. Til tess. at bestu úrslit kunnu | allar | mergtl oll úr. innan solidarisk burtur kreftir fáast góðar sosial- istisk feløg, vera einki veikt lid i ketuni. Fitt veikt punkt innan ar- beidarafeløgini í Føroyum er, at hesi ikki oll hava samskipað | um, t allar góð- ar kreftur lata alt smásligt tjak fara til viks og í staðin síggja frameftir at skulu góð úrslit seg) Her ræður | 1862 | var ialt 817.732 tn. fåast, má arbeidarafjøldin vera samskipað. Og tó! So leingi vit ikki eru komin longur enn tað, vit í hes- um ári hava upplivað, at for- maðurin fyri Føroya fiski- mannafelag fer í part við reið- arunum argastu mOtstødu- manni fiskarans — so hava vit lítið at vænta. Her má fiskarin duga at síggja, at ein slíkur maður er »diskvalifiseradur«. Hetta var og er Ófatiligt, ser- liga, tá talan í hesum føri var um at gera tað lagaligari hjá fiskimonnum viðvíkjandi lánum og studningi. Broytan í vidtøk- um lønjavningargrunnsins). Ikki fyrr enn vit hava fingid menn, sum ganga inn fyri sosial iskum hugsjónum, at skipa vinnufeløgum, fyrr verður ikki bøtt munandi um hjá tí minna lønta arbeiðara og fiskimanni. Allir fiskimenn og allir arbeið- arar samskipa seg undir leiðslu av monnum og kvinnum, sum seta egin áhugamál til viks, < fyri sosialistiskum hugsjónum, bert vilja ofra alla sína orku tá kunnu vit siga: Í Føroyum er gott at liva. Fleiri luttaka í stórhvalaveiðu Í hvalaveiðusesongini veturin 1969-70 eg 7 ymisk hvala- veidifeløg, 3 úr Japan, 3 úr Ruslandi ein norskur hvala- verksmiðjutrolari. Urslitid av veiðuni var tilsamans 3.001 finn hvalir 5856 seiðhvalir um- framt 3090 augustar. og fra mman undan jap- Í sesongini var samlaða úrslitið — 3 ansk og 3 russisk feløg finnhvalir, 5776 seidhvalir 2682 augustar. hesi veidu var úrdráttur- in 1969-70 461.285 tunnur av hvalaolju, åriO frammanundan 423.880 tunnur. Av Annars vóru stødir á landi har suðuri í 1969-70, men aðrastðir ongar vóru 17 | stødir á landi og 6 verksmidju- | skip, ið tilsamans fingu 2300 finnhvalir, 6204 seiðhvalir. 19.405 augustar og 171 av ødr- um slagi. Umframt fingu tær pelagisku expedisjonirnar augustar á veg til og frå Oljuframleiðslan Árið framm falt 31.559 framleiðslan Antarcticum. anundan fingu teir hval var 824. 849 tunnur vo av olju lesta veidan fyrj sesongina 3020 | og | Antarkits í | ialt | 1970-71 var á fundi, sum al- tjóða hvalaveidunevndin hecði í London í juni í ár, sett til 2700 bláhvalaeindir — sama sum í | fjór. Forboð móti at skjóta bláhval og kulubøkur i norðara Km varð longt aftur ár. Eisini var semja um um finnhvala, seið- Brydehvalaveiðuna norðara í 5 og - at Ak |hvala og 10—-15 | Kyrrahavinum. Á hesum fundi luttoku um- boð úr Japan, Ruslandi, Argen AR Kanada, Fran- slandi, Noreg, Panama, Onglandi og USA. við pst. i tina, kariki, Sr Næsti fundur verður i komandi ár í Washington. juni Tað harmuligasta og skammi- ligasta er, at henda fyri tað ar- beiðandi fólki ólukkuliga stóða er púra óneyðug. Í einum tíð- arskeiði yvir 3 vikur hava tey bæði skipini, sum hiðani av plássinum eru á upsaveiðu, av- reitt 22.000 pund av upsa ávikavist í Havn og Klaksvík. Harumframt sigst, at eigarin av flakavirkinum (her í bygd- ini) hevur sýtt ið hvussu er 2 íslendskum bátum fiskasølu. Vit hoyra tíðan okkara poli- tikkarar erpa sær av, at vit liva í einum av teimum mest demokratisku londunum í heim inum. Men júst henda sjálv- nøgd og kensla av at her stend ur væl til er ein meinbogin fyri, at vit fáa framt eitt satt demokrati. Tí skal demokrati skiljast rætt og skal tað virka til gagns fyri land og fólk, eigur fólkaviljin altíð at verða framdur. Og í hesum føri var fólkaviljin, at skipini skuldu avreiða á Tvøroyri, tí her var tørvur á arbeiði. Orsøkin til at fólkaviljin var skerdur i hesum føri er, at vit liva i eini bygd, sum er eitt fyrimyndarligt = bilæt av fí órættvísa kapitalistiska stættar- samfelagnum. Vit eru gll und- irkastaði tey kor, ið eru av samfelagnum stórliga stuðlaður »arbeidistakari« býður okkum. Hann letur skipini — eisini egnu avreiða í ødrum bygdum, ti at hann ikki vi keypa fiskin frá fiskimonn- um fyri tann pris aðrar fyri tøkur gjalda. Tá tað ikki eydnaðist honum at keypa frá fiskimonnum fyri und'}- prís keypir hann ongan stert. Og fólkið tað verður gang- andi í vinnuloysi. Tað er ongin vón um, at tann samfelagsskipan sum hes- in »arbeidstakari« er eitt >pro- dukt« av, skal taka seg um reiggj og fyribyrgja at fólkið verður viðfarið so kalt og ky- niskt sum er her taalan um. Órættvísi er einkarbarn hest samfelagsskipans. Og tann sum altíð vil líða mest undir. hes- um órættvísi er tann arbeið- andi fjøldin. Tí má fólkið sjálvt verða við til at frígera seg og skapa eitt rættvísari samfelag, hvar arbeiði verður, ikki ein náði- gáva, men ein mannarættu:, verða við til at skapa eitt sam- felag hvar lønarmunurin mi!- um teir ymisku bólkarnir ver. ur javnadur, og harvið hvorv- ur tann gjørdi mótsetningurin millum handaligt- og andalist arbeiðandi fólk. Fyri at fremja hesi tiltøk, krevst fyrst og fremst, at fólk - ið fær politiskt vald t. v. velur teir menn og tann flokk sum hava viljan og evni til at broyta hesa fyri okkum oll óverduga samfelagsskipan. Javnaðarflokkurin bleiv fødd ur av mótsetningum, órættvísi- num og ójavnaðinum í samfel- agnum. Hann hevur síðani miðvíst roynt at koma órætt- vísinum til lívs. Enn eru vit onga leið komnir sammett við endamálið, hóast flokkurin hevud æru av at tær størstu órímiligheitirnar = eru burtur- beindar, við tað, at hann hey ur bøtt um tey sosialu viður skiftini her á landi. Men skulu vit skapa eitt samfelag, hvar alt fólkið fær kenslu av at hetta er okkara samfelag, og at tað eru vit ið stýra okkara umbodsmonnum og ikki umvent, og skulu vit skapa eitt samfelag hvar ongin skapandi arbeiðsmegi verður skerd = vegna privatvinnings- stýrda kynismu, eitt samfelag hvar tað fíggjarligt verður so fyrisikpað, at tann evnariki einstaklingurin við barlast av samfelagsábyrgd verður styðjað ur fólkið og landið til frama. mugu vit fylkjast um javnaðar- flokkin, og við honum sum amboð, so hald áfram í stríð- num fyri einum liviligum og rættvísum samfelag. qa. s. Fiskiveiða íslendinga Í árinum 1969 var samlaða fliskiveiða íslendgga — 688.865 tons moti 601.360 tonsum í 1968. Av hesi nøgd fiskadu trol- arar tey 84.101 tonsini í 1969 móti 78.702 tonsum í 1968. meðan onnur fiskiskip og smærri bátar í 1969 fiskaðu 604.764 tons móti 522.658 tons- um i 1968. Av veiduni vóru hesi fiska- slóg tey mest týdningarmestu: 1968 1969 Toskur 234.652 286.574 Hýsa 34.386 35.036 Kongafiskur 30.571 28.504 Sild 142.820 56.893 Lodna 78.166 171.009 Veidinøgdin í 1969 688.865 tons er 14,5 pst. stórri enn sa! aða veiða árið fyri. CONION ferðaradio - Millumbylgja við Torshavn-Radio. — FM bylgju um- ráði. Útvarpið byrjar at senda FM í summar. Við tasku og oyraproppi. — Prísur: 228,00 kr. RADIOBÚÐIN, Runavík, tlf. 7008 RADIO-EL Tórshavn, tlf. 1397