mikudagur 4. november 1970síða 4

SÍÐA 4 SOSIALURIN NR 85. — 4. NOVEMBER i970 Ein betri framtíð fyri land og fólk Virkir vóru stovnaði, skip vóru bygd, og alt er farið av knóranum Men broyttar:umsteður hava elvt monnum til nýggj tiltøk Treysti og livsviljinihava vunnið J. Fr. Øregaard, valevni hjá Javnaðarflokkinam í Eysturoy, sigur: SOSIALURIN hevur spurt meg, hvat eg havi at siga um Eysturoynna, sum er tað val- dómið, eg havi umboðað, síð- an eg bleiv tingmaður, og geri eg fegin her mínar viðmerking- ar. Tá eg var ungur, og eins og unglinga. í mínum aldri fór til skips, var Eysturoyggin illa útbygd vinnuliga. Heilt stórur partur av okkara besta arbeið- isfólki søkti sær arbeiði í ødr- um oyggjum, har var betri útbygt. Tað er ann- arleiðis nú. Eysturoyggin man vera tann oyggj, har hin vinnu ligi aktiviteturin er nógv størst ur, og er Eysturoyggin sum skapt til tað sama við sínum fråliku firðum og havnum, ligg ur mitt í landinum, og tað, sum telur allarmest er, at her býr eitt raskt, nærlagt og ágrýtið fólk. Við undantak av tí stór- virki, sum skapt varð í Fugla- firði, og sum var í hæddini undir fyrra kríggi, so hava eingi stórvirki verið her. Hetta hevur ført við sær, at so rættu liga stórur partur av fólkinum ongantíð hevur litið á at aðrir skapa einum góð kor, men at ein sjálvur hevur fyrst og fremst lítið á tað, hann hevur kunna avrikað og sett í verk. | Hetta tykist mangan at vera ein styrki, har alt fólkið kenn ir sína ábyrgd og tí alúð er til reiðar at leggja rygg til tær | uppgávur, sum skulu loysast. Einki samfelag utviklast so javnt og harmoniskt, at ikki missjavni verður, og her eins og aðrar staðir, eru møguleik- arnir ikki alla staðni eins góð- ir. Her et isini munur frá bygd til bygd ikki ti at fólkatilfarið er ymist, men ti at umstødurnar gera tað. av fólkinum býr báðu megin Skålafjørdin, sum er Føroya besti rík- asti fjørður. Her eru møguleik- arnir størstir, tí hann kyrr- ur av Toftum og inn í botnin, Størsti parturin og er og upplandið er nærum óav- markað. og so Funningsfjørdur tætt við og millum tær gott vegasamband. Eingin annar fjørður er nær náminda sí fiskarikur, sum Skålafjørdurin, sun tey allar- flestu ár stedur á temur av| sild. Tann dag og hann kann ikki verða langt burtur — tá alt hetta rikidømid verð- ur soleiðis nytt, at allur fong- vinnulívið | jurin verður tilgjørdur klárur [til at seta á borðið, verða | møguleikarnir her fleirfaldaðir. | Hetta er eitt av teimum stór- málum. sum flokkur okkara lætlar at gera nógv við, nú sild er vorðin ein mangulvara. Men {tann mátin, sum higartil hev- jur verið nýttur við at salta í | tunnur, sum so liggja hálvt år í hita kulda alt sum veðri jer, uttan avtalur ella keyparar, | gevur hvorki fiskimanni ella l øðrum munandi vinning. | Við Skålafjørdin liggja nógv |frálík virkir, sum geva arbeiði |til nógvar hendur. Tvær skipa- | smidjur, sum hava úr at gera fe t og |fleiri år framyvir, har nógv fólk fær vælløna arbeiði. Á | Strondum er vælarbeiðandi ull- | virki og í Runavík frálíkt | teymavirki. Har eru snikkara- | | virkir og maskinvirkir, og bæði á Toftum í Runavík heilt og |hadani av fjørðinum sjálvir |forsyna við rávoru, hesi | virkir hava havt hópin av ar- beiði nú í fleiri ár. Men her eru nógvir ónýttir møguleikar, so jog enn er útbyggingin langt |frá komin á mál. Strendur er .jein útróðrarbygd, men har er |t. d. eingin kuldagoymsla, sum | er fyritreytin fyri øllum út- | róðri. Fuglafjørdur mínum ungu árum sína vælmaktstíð, hart rakt aftaná fyrra veraldarbardaga virki fór og skip og motorbát- ar vórðu s út av bygdini. Fað er leingi at fóta sær slíkan snudd. Men lond, sum liva aðrar leiðir og vinnu: men í sakni av bátum Seinra kriggid tíðin aftaná kom at ein uppgongutíð fyri Fuglafjórð sum i | hevði Í var sera >|4 Ci (ell menn funnu | anå søktu bygd- skipum aora merktist sær Int og nogV Oo Men Sildavirkið setti rættiliga fer í útviklingin, og nú er | Fuglafjørdur rærum ikki til at kenna aftur. Men ikki einans sildavirkið er orsøk til henda |framburð. har er hópur av (monnum og féløgum sum |keypt hava skip og sett á |slovn ymisk virkir, so Fugla- fjørður í dag er ein valabygd. millum tær fremstu. Gøturnar hoyra ikki til tey plåss, har sjålvsagdir møguleikar eru til stedar, har er eingin ríkur fjørður, sum Skålafjørdurin, og so er Gøta eitt brimpláss, sum liggur fyri opnum suðurhavið. Men kortini hevur tað eydnast | nýmótnas flakavirki, sum menn | Stór- | aft- | vera | OREGAARD løgtingsformadur J. FR. jat skapa arbeiði til nærum all- ar hendur. i Framskygdir = menn bygdu fyri mongum Harrans árum síðani. langt áðrenn nakar før- |oyingur hevði nýtt kraftblokkin stórt sildavirki undir teim ring- ast hugsandi umstødum, sum hóast fleiri heilt sildaleys ár, |kortini hevur kunnað greitt skyldur sínar, og hevur verið hesi bygd til mikið gagn, og | byggir sama felag nú nýtt silda | virki, sum heilt skilur burtur- |úr, tí vit fyrr hava sæð her í | Føroyum, og sum verdur ført |fyri at viðgera heilar skips- lastir eftir stuttari tíð. og Her eru eisini fýra sildaskip. | | Í rr På |sum skuldu kunna skaffa rá- 1 . På . . | vøru ul slíkt virki. Men í Gøtu er eisini annar) ídnaður enn fiskiidnadur, sum |nú Totingarvirkið og Gøtu Klædnavirki. Bæði hesi virkir geva nógv arbeiði, og skuldu nú lånimøguleikarnir verið so nógv stórri og lagaligari, kun- | |na rationalisera við nýmótans maskinum, framtidin slikir virkir eisini skuldi tryggjað Hann sum sær úr hondum verður lagt frá hesum virkjum, n so verið alt sum má kunna Vissa seg um, at enn eru mang- ir ónýttir møguleikar á ymisk- um økjum. Eisini prentsmiðjan | Fstra er eitt satt prýði, so væl hetta virkið greiðir arbeiði sítt. Leirvík man vera tann bygdin sum betri enn nøkur onnur hevur evnað at leggja um frá heilt gomlum driftsformi til nýmót- ans fiskivinnu. Leirvík var av bestu útróðrarplássum tá átta- | mannafari var álitið, og hóast lav teim ringu brimplåssum var lagt um til motorbåtadrift und- jan og undir fyrra krignum og hepnaðist hetta sera væl. Tá so tíðin broyttist og hesir bát- | Men fyri | ar ikki longur vóru håskilig spurningurin um tað ikki er før, var lagt um til stórar út-|rætt at hugsa meira um ein róðrarbátar og í tilknýti tiljella annan ídnað á slíkum henda útróður bygt frálíkt|plássum, enn at halda fast um, frystivirki, sum hevur ført fyri at ikki bara at gold- ið seg aftur, men er fleiri ferð- ir vaksið fyri størsta partin av sjálvum rakstrinum, so her hev ur verið væl atborið. Men fyri at kunna hava uppihildið hesi vinnu, hevur tað verið meira enn menniskja- ligt fyri teir sum undan hava gingið, tí ikki ber til at liggja við bryggju er minsta run í sjónum. Her var tí heilt um- ráðandi at fáa eina kyrruhavn, | | | | verið |at tað einans skal verða tað, |sum upp úr sjónum kemur, sum skal danna grundarlag undir fíggjarlívinum á slíkum plássum, tí líkamikið hvat ið enn verður gjørt fyri at bøta um útróðrarlíkindini, so koma teir menn, sum útróður skulu røkja, ongantíð nærnåminda at hava somu møguleikar, sum teir, sum búgva á kyrruplåss- um, og tá teir ikki meira enn kunna fáa endarnar at rokka saman, hvussu skal tað so verða møguligt, at byggja eina tilveru fyri eina familju, sum útróðrarmaður frá slíkum um bygdini skuldi verða lív laga framyvir. Eftir seinastu havnaætlan fekk so Leirvík játtan til slíka havn, sum byrja verður at byggja komandi vár; tá skapast eisini heilt aðrir møguleikar fyri = fiskivinnu- rakstur, bæði við stórri og smærri fiskiveiduførum, og fyri ti sum menn vanliga kalla »ut- róður< liggur tá serliga væl fyri í Leirvík. Hetta er tann parturin av Eysturoy, har vinnulívið er mest áleiðis komið. Eiði møguleikarnir eru eins stórir fram við Sundalagnum, og á Eiði er eisini nýmótans | flakavirki. Men hesum virki hevur trotið fisk, tí tær bygd- ir sum natúrliga hoyra til hetta øki, ikki hava havt stórt ann- að enn opnar bátar og so nakrar stórri útróðrarbátar, |sum hóast víðka fiskimark og | meira fiskagongd kortini ikki jer nokk til at fóðra eitt flaka- | virki. | Men nú byggja Eiðis- menn stóran trolbát, og eftir {teim royndum sum sovorðin | bátur hevur gjørt, skuldu tveir slíkir bátar næstan verið grund arlag undir slíkum virki, sum (tað á Eiði, tí nakað verður laltíð veitt av smábátum. 'Sundalagið Á Oyri hevur leingi verið eitt vældrivið netavirki, sum iva- leyst eins og onnur slík virkir vil fáa stórri møguleikar, nú ídnaðargrunnurin fer at til nýskapan og rationaliseran. | Streymurin verður nú dýpt- ur, tunellin gjørd, vegurin til | tunellina er í gerð. og funda- | mentini undir brúnni um | Streymin verða stoypt í sam- |band við dýpan av Streymi- num, alt hetta kemur at skapa | heilt aðrar umstødur, enn fyrr hava verið, og er heilt Ogjør- ligt at siga í dag, hverjir møgu leikar, hesar broyttu umstødur fara at skapa; men at hesi trý tinginini: dýpan av Streym- inum, brugv um sundið og so so tunnellin frá Nordskåla i Skålabotn vil seta fart i ut- | viklingin her umleið er heilt | vist. Ídnað til brimpláss Men enn eru bygdir, har nær- um einki arbeiði er, sum nú bygdrinar: Oyndarfjørdur, Hell urnar, Elduvík, Gjógv og Funn ing, brimplåss, sum liggja Ohøgliga fyri. Tað er ti ein | i | | virka | brimplássum. Tað er at villeida fólk, ta pástanda slíkt. Í Funningsbotni má brúgv og í Oyndarfirdi havn. gerast báta- Ungdómurin og skúlin Skúlaskapurin her í oynni var leingi óloystur. Hægri útbúgv- ing var næstan ikki møguligt fyri hann sum føddur var her, tí atgongdin til realskúlarnar í Havn ella í Klaksvík var nær- um eingin. Tað sá eisini út. sum at teir, sum fyri skúla- skapinum skipaðu, ikki vildu víkja frá síni stóðu, at hesim hægri skúlin skuldi verða sen- tralskúli. Men eisini her tapti afturhaldi. Tey natúrligu ynski og krøv vunnu, so realskúlar vórðu loyvdir víða um í Før- oyum eisini her í Eystur- oynni — bæði í Fuglafirði og á Glyvrum og nú eisini á Strondum. Tað er ein frøi at síggja hvussu nógv ung, sum ið hvussu so er, og hvat lívs- starv, tey enn ætla at útbúgva. seg til, so kortini sum minsta mál vilja hava eitt realprógv ella 8. og 9. flokka prógv Úr eini bygd her fóru 17 børn seinasta skúlaár: men av teimum vóru tað 16 sum valdu framhaldslestur. Hetta vísir um, at vit eiga ein frískan ungdóm, sum nýtir ungdóms- tíðina væl. Summi av hesum fara í handverkaralæru, aðrir fara til skips og uppaftur onn- ur lesa meira Tad er á henda ungdóm vit 1 okk | við góðum treysti byggja fólks | okkara framtíð á. Treysti og lívsviljin hava vunnið Tað eg her hava nevnt og teir møguleikar sum her eru skapt- ir, eru skaptir undir ringum umstødum. Virkir eru stovn- aði, skip eru bygd og alt er farið av knóranum. Máttloyst og pengatrot hevur mangan valdað. Men broyttar umstød- ur hava elvt monnum til nýggj til nygg tiltøk. Treysti og livs- vijin hevur vunnid og tå um- stødurnar verda havdar i huga, so er nógv komið á skafti. Nú tykist at fara at liggja betri fyri. Ongantíð áður hava vit havt slíkar møguleikar, og vitan okkara um orsók og virkning er nógv stórri enn áður, so vit nógv betri skuldi