mikudagur 29. mai 2002síða 3

4 Nr. 99 - 29. mai 2002 Nr. 99 - 29. mai 2002 5 At vágafólk vænta sær nógv av undirsjóvar- tunlinum, kom týðu- liga til sjóndar á fundi, sum Vága Vinnufelag skipaði fyri mánakvøldið. Mestsum bara bjart- skygni var at hoyra frá teimum, sum tóku orðið á fundinum VINNUFUNDUR Edvard Joensen Miðvági: Regluligari út- flutning. Fleiri inntøkur til ferðavinnuna, og lívligari handilslív í oynni, er nakað av tí, vágafólk vænta sær, tá undirsjóvartunnilin kom- andi vetur verður tikin al- ment í nýtslu. Vága Vinnufelag skipaði mánakvøldið fyri almenn- um fundi í bygdarskúlanum í Miðvági. Undirtøkan millum oyggjarfólkið var heilt góð, og eingin var í iva um, at bjartskygni ræður í Vágum, nú fasta samband- ið er komið so væl áleiðis. Fundurin var skipaður sum pallborðsfundur, har fólk frá ymsu vinnugrein- unum, eins og umboð fyri Felagskommununa í Vág- um, sótu við pallborðið. Eisini hevði Vinnufelagið fingið professaran í fólka- lívsfrøði, sørvingin Jóan Paula Joensen, at koma á fundin at hugleiða um, hvørja ávirkan tunnilin kann fara at fáa, eins og hann eisini tók aftur í tíðina og vísti á, hvussu mynstrið er broytt upp gjøgnum søguna. Báðar vegir Tað bjartskygnið, sum ræð- ur í vinnuni í Vágum, er í fleiri førum grundað á, at framleiðslan frá virkjunum í oynni sleppur skjótari út á marknaðin. Tann regluligi flutningur- in, sum verður møguligur, tá ikki skal bíðast eftir ferjuni, fer at gera tað bæði lættari og bíligari hjá vinnu- ni at arbeiða, helt stjórin á niðursjóvingarvirkinum Kovanum í Sandavági, Ari Thomasen. – Tað verður lættari at fáa rávøruna vestur, og tað verður eisini nógv lættari at fáa lidnu vøruna burtur aftur, tá ein ikki skal ganga við nervum fyri, um nú pláss er við ferjuni júst tann túrin, sum passar til frá- ferðina hjá farmaskipinum, sum liggur í Havn á veg til europeiska marknaðin, vísti hann á. Hann fegnaðist um, at nú kunnu virkini í Vágum fara at arbeiða eftir egnum tørvi heldur enn eftir ferðaætlan- ini hjá Strandferðsluni. Tó vísti hann á, at ein vansi við tunlinum kann sjálvandi gerast, at lættari verður at flyta arbeiðs- megina av oynni, nú lætt verður at ferðast til og frá. Men hann uggaði seg tó í sama andadrátti við, at tað verður eisini lættari at flyta arbeiðsmegi vestur í Vágar, hóast fólk búgva í megin- økinum. Eisini leiðarin í timbur- handlinum í Sørvági vísti á, at ferðslan kann vera báðar vegir, og at tað ikki er neyðugt at vera bangin fyri, at alt handilslív fer av oynni, hóast fast samband er. – Vit hoyra ofta hetta, at fólk so bara fer til Havnar at keypa, segði Martin Nielsen. Men hava vit kappingarførar prísir, góða vøru og tænastu, ivist eg ikki í, at tað ber til at reka handil í Vágum. Kanningar vísa, at príslegan er ikki hægri hjá okkum enn aðra- staðni, vísti hann á. Tilboðini Formaðurin í Felagskom- munini í Vágum, Jónhild Jørgensen, vísti á, at tað er alneyðugt, at kommunurnar í oynni eru klárar at taka í móti teimum avbjóðingum, undirsjóvartunnilin fer at seta teimum. – Hugsast skal um, segði Jónhild Jørgensen, at ferð- slan skal ikki bara ganga av oynni, men so sanniliga eis- ini hendanveg. Vit skulu hava fólk vestur at búgva, og so mugu vit hava nakað at bjóða teimum. Umframt bústaðarmøguleikar stend- ur barnaansing altíð sera frammalaga, tá fólk hugsa um at seta búgv, vísti hon á. Hon legði upp til, at ferðavinnan í Vágum fær betri umstøður at arbeiða undir, og at eitt nú Kunn- ingarstovan kundi verið samskipari fyri ymsum til- tøkum, sum verða skulu í oynni. Og tað er júst tað, ferða- vinnan sjálv vil sleppa, segði formaðurin fyri Ferðavinnuna í Vágum, Niels Olgar Joensen. Vinnan er við at gera eitt uppskot um, hvussu hetta kann gerast, men tað krevur munandi betri umstøður til Kunningarstovuna, enn tær, sum nú eru. Hann vísti á, at ein møguleiki hevði verið, at kommunurnar lótu bein- leiðis stuðul til Kunningar- stovuna. Hann fegnaðist eisini um undirsjóvartunnilin, og segði seg síggja stórar møguleikar í ferðavinnuni, nú fast samband verður. Millum annað vísti hann á, at lættari verður at fáa buss- ar við fólki frá eitt nú stóru ferðamannaskipunum, sum vanliga koma til Havnar, vestur í Vágar. Breið semja tóktist vera á fundinum um, at Kunning- arstovan eigur at virka sum samskipari hjá bæði ferða- vinnu, handli og mentanar- lívi í oynni. Lívligt orðaskifti Eftir pallborðið var orðið frítt, og nógv nýttu møgu- leikan at siga sína hugsan og koma við góðum hug- skotum um, hvussu sum best skal fáast burtur úr teimum møguleikum, undirsjóvartunnilin gevur. Onkur vísti á, at tað kann gerast ein vansi við ferðslu- ni gjøgnum bygdirnar, tá tunnilin letur upp, tí ferð- slan fer at økjast munandi. Víst varð í tí sambandi- num á, at tað gongur í so seint við tí arbeiði, sum longu er farið í gongd fyri at betra um ferðslutrygdina. Hetta fekk summi handilsfólk at bera fram, at skeltingin í Vágum er ikki nóg góð. Til dømis tóktist vónleyst hjá handlum í bygdunum at fáa sett skelti upp við landsvegirnar, har víst verður til ymsu hand- larnar. Sama neyðin er við far- leiðini til Mykinesar, vísti leiðarin á Kunningarstovu- ni í Vágum á. Fremmanda- fólk, sum koma til Sørvágs, hava ikki hóming av, hvar Súlan er at finna, um ikki onkur staðkendur forbarm- ar seg yvir tey og vísir teimum á bátin. Í samband við tosið um ferðslu og ferðslutrygd varð víst á uppskot um at gera tunnil av Fútakletti í Vatnsoyrar fyri at beina ferðsluna burtur frá Sanda- vági og Miðvági. Men hesum uppskotinum tóku handilsfólk í bygd- unum ikki undir við. Tað fer bara at gera, at als ein- gin kemur til bygdirnar yvirhøvur, og tann møgu- leiki, sum eigur at vera við at fáa fremmandafólk at brúka handlarnar í Vágum, dettur burtur, tá fólk sum ferðast til og frá, bara koyr- ir gjøgnum fjøllini og ongantíð sær bygdirnar. Sum dømi um hetta vísti ein handilskvinna á Kvívík, sum koyrt verður fram við dagliga. Tú hyggur oman yvir bygdina og staðfestir, at har liggur ein vøkur bygd. Og tað er so tað. – Tað má ikki verða so- leiðis, fólk fer at ferðast í Vágum, tá tunnilin er kom- in, helt hon. Vónrík vágafólk vænta vinning Heilt væl av fólki varð møtt til fundin, sum Vága Vinnufelag skipaði fyri í Miðvági Mynd: Edvard Joensen Tað var bjartskygni við pallborðið í Vágum mánakvøldið, og fólk høvdu nógv uppskot um, hvussu og hvat fáast skal burtur úr teimum møguleikum, undirsjóvartunnilin fer at geva oynni Mynd: Edvard Joensen – Nú monopolið er avtikið, kanst tú spyrja, um vit ikki ístaðin hava fingið eina ójavna kapping millum almenna bankan og privata virksemið, sigur Jógvan Durhuus, fyrrverandi formaður fyri Tryggingarfelagið Føroyar TRYGGING Heri á Rógvi Tá Tryggingarfelagið Før- oyar fyri góðari viku síðani hevði aðalfund, so segði tá- verandi formaðurin, Jógvan Durhuus, frá frásøgn nevndarinnar fyri 2001. Hann greiddi frá teimum ymsu pørtunum av virk- seminum hjá Tryggingar- felagnum, sum hevði eitt yvirskot fyri sjálvt trygg- ingarvirksemið fyri 2001 og eisini yvirskot á fíggjar- postum, soleiðis at samlaða yvirskotið gjørdist 44,6 mió. kr. í yvirskoti eftir skatt. – Nú monopolið er avtik- ið, kanst tú spyrja, um vit ikki ístaðin hava fingið eina ójavna kapping millum al- menna bankan og privata virksemið, sigur Jógvan Durhuus í nevndarfrásøgn- ini. Kapping og tó Tað skilst, at Jógvan Dur- huus ikki heldur nakað um kappingina frá almenna bankanum. Hann heldur ikki, at bankin hevur sett nøkur avkastkrøv til sína íløgu. – Tað er at fegnast um, at kapping hevur tikið seg upp innan tryggingarvinnuna. Og kappingin við almenna bankan er eisini rættiliga hørð. Tað tykist tó, sum um almenni bankin ikki hevur sett nøkur avkastkrøv til sína íløgu í trygging. Í fjør kostaði tryggingarvirksem- ið almenna bankanum 4-5 mió. kr., og samanlagt hev- ur íløgan í tryggingarvirk- semið kostað almenna bankanum uml. 25 mió. kr. Hetta má vera undrinarvert, serliga í hesum tíðum, tá so nógv verður skrivað og tos- að um burðardyggar verk- ætlanir, stendur at lesa í nevndarfrágreiðingini. Í nevndini tá sótu Jógvan Durhuus, Trygvi F. Gutte- sen, Birgir Mohr, Jógvan Lützen, Arngerð Persson, Ronald Poulsen, Anna Maria Simonsen, Emil Simonsen og Jákup Sól- stein. Á eykaaðalfundi, ið varð hildin beint eftir aðalfund- in, stóðu nakrir nevndar- limir fyri valið, og endin gjørdist, at Jógvan Durhuus ikki varð afturvaldur. Nýggj- ur í nevndini er Jan Müller. Jógvan Durhuus sigur, at tað altíð er keðiligt at ikki verða valdur, tá ein stillar upp. Hann hevur verið í nevndini – fyrst Trygging- arsambandinum – síðani 1980. Hann er framvegis limur í umboðsráðnum í tvey ár afturat. Gott ár Annars kundi nevndin í Tryggingarfelagnum fegn- ast um, at teir hava fingið yvirskot innan sjálvt trygg- ingarvirksemið. Orsakað av m.a. 11. sept. og partabrævamarknaðum úti í heimi gjørdist árið ikki so gott sum undanfarið alt í alt, men teir fegnast serliga um, at sjálvt tryggingar- virksemið gav yvirskot. Dumpa ikki Beint áðrenn evstamark fingu vit hendur á Gunnar í Liða, forstjóra í Trygging- arfelagnum Føroyar. – Vit fylgja marknaði- num, og hetta eru vit eisini førir fyri, men vit dumpa ikki prísirnar, sigur Gunnar í Liða. Edmund Joensen, løgtingsformaður, hevur eftir áheit- an valt at útseta lýsa tingfundin, sum skuldi verið týs- dagin til hósdagin. Tað vóru flokkarnir við samráð- ingarborðið á Gamla apoteki, ið gjørdu av at biðja um at fáa útsett tingfundin. Edmund Joensen hevur síðani gjørt av, at tingfund- urin verður hósdagin kl. 13.30. Skráin fyri fundin: 1. Val av nevndum, umrøddar í § 24 í tingskipanini. 2. Val av umboðum í Norðurlandaráðið. 3. Val av umboðum í Útnorðurráðið. 4. Val av løgtingsgrannskoðarum. 5. Val av 4 limum og 4 varalimum í lokalnevndina eftir rættargangslógini § 115, stk. 2. 6. Tilnevning av tveimum umboðum í eftirlitið við varðhaldsfangum eftir rættargangslógini § 779. 7. Val av nevningagrundlistanevndum. 8. Framløga. - HR Tingfundur hósdagin Tryggingarfelagið Føroyar: Ójøvn kapping á tryggingarmarknaðinum Jógvan Durhuus, fyrrverandi formaður í Tryggingarfelagnum Føroyum, helt vegna nevndina røðu á aðalfundinum herfyri. Mynd: Finnur Justinussen. – Tað er eingin vandi fyri, at Føroya Banki yvir longri tíð skuldi givið Tryggingar- felagnum ella øðrum óreiðiliga kapping. Hesum vil kravið hjá eigarunum um avkast syrgja fyri, sigur Jørn Astrup Hansen, for- stjóri í Føroya Banka, sum heldur vil seta spurnartekin við leik- lutin hjá Tryggingar- felagnum Føroyum TRYGGING Heri á Rógvi Orðingarnar í nevndarfrá- greiðingini hjá Tryggingar- felagnum Føroyum fáa ikki beinleiðis afturljóð frá Jørn Astrup Hansen, forstjóra í Føroya Banka. Hann er ógvuliga ósamd- ur við orðingarnar í frágreið- ingini. – Tað er eingin vandi fyri, at Føroya Banki yvir longri tíð skuldi givið Tryggingar- felagnum ella øðrum óreiðiliga kapping. Hesum vil kravið hjá eigarunum um avkast syrgja fyri, sigur Jørn Astrup Hansen. Í nevndarfrágreiðingini fegnast nevndin í Trygging- arfelagnum eisini um, at kapping er komin á markn- aðinum. – Henda gleðin er tó valla serliga djúp. So seint sum í ár 2000, tá Tryggingar- felagið Føroyar hevði eitt undirskot áljóðandi 16 mió. kr. fyri tryggingarvirksem- ið, staðfesti nevndin í frá- greiðing sínari, at Trygg- ingarfelagið er til reiðar at fasthalda núverandi – ov lágu – tryggingargjøldini, so leingi tað er neyðugt. Tryggingarfelagið Føroy- ar segði sostatt, at teir vóru til reiðar til at nýta partar av teirra inntøkum frá teirra stóru eginogn til at dumpa prísin á tryggingargjøldum, til møguligir kappingar- neytar høvdu upptikið at kappast við teir. Reiðilig kapping Sum nevnt heldur Jørn Ast- rup Hansen ikki, at luttøku hjá Føroya Banka við Trygd við føra til óreiðiliga kapping á tryggingarmark- naðinum. Hann vísir ser- stakliga á tað, at Føroya Banki hevur eina skyldu yvir fyri sínum eigarum, sum hava atgongd til egin- peningin, t.e. teir kunnu krevja eitt avkast við m.a. at fáa útgoldið vinnings- býti. Hetta ger sseg tó ikki galdandi hjá Tryggingar- felagnum Føroyar, sum ikki skal standa til svars fyri sínum eigarum. –Tryggingarfelagið Før- oyar hevur eina eginogn, ið er næstan fýra ferðir so stór sum hjá donskum trygging- arfyritøkum, sum virka undir líknandi lógum og reglum. Tað er reelt ikki nakar eigari av hesari egin- ognini – eingin veit í øllum førum, hvør tað er – og tað er sostatt eingin, ið setir krøv til Tryggingarfelag- sins leiðslu um eitt kapp- ingarført avkast av egin- ognini, sigur Jørn Astrup Hansen. Útfrá hesum er tað undarligt at hoyra nevnd Tryggingarfelagsins lýsa seg sum eina privata fyri- tøku. Tryggingar líkist í øllum førum teirri almennu fyritøkuni, harímóti Føroya Banki í øllum førum virkar eftir privatum búskapar- reglum, sigur Jørn Astrup Hansen. Samstundis vísir hann á, teir ikki reka tryggingar- virksemi í Føroya Banka, men Trygd. sum er eitt partafelag, ið bankin eigur. – Føroya Banki er yvir- fyri sínum partaeigarum ábyrgdaður til at hava kapp- ingarført avkast av egin- ognini. Í 2001 rentaði Før- oya Banki sína eginogn við 15,8% áðrenn skatt. Til samanberingar rentaði Tryggingarfelagið Føroyar í 2001 sína eginogn við ein- ans 4,6%. Í mun til Føroya Banki eru teir aftanfyri við 130 mió. kr, sigur Jørn Ast- rup Hansen. – Tann kostnaðurin, sum er tengdur royndunum hjá Trygd at vinna sæti á mark- naðinum, er mestur ikki óvanligar. Serliga ikki, tá tú tekur kappingarstøðuna við í metingarnar, sigur Jørn Astrup Hansen. Hann leggur dent á, at Trygd nokk hevur ráð til at gjalda kostnaðin, men at Føroya Banki sum parta- eigari sjálvandi er munandi áhugaður í, at íløgan í Trygd kemur at hvíla í sær sjálvum. Jørn Astrup Hansen legg- ur afturat, at tó so at myndugleikarnir í 1997 av- tóku tryggingarmonopolið, fyri at lata upp fyri kapping á tryggingarmarknaðinum, so hava myndugleikarnir við at frígeva tann stóra kapital, sum Tryggingar- sambandið hevur savnað saman í tíðini við lógarfest- um monopoli, gjørt tað munandi verri hjá nýggjum luttakarum á marknaði- num. Jørn Astrup Hansen: Eingin vandi – Tað er eingin vandi fyri, at Føroya Banki yvir longri tíð skuldi givið Tryggingarfelagnum ella øðrum óreiðiliga kapping. Hesum vil kravið hjá eigarunum um avkast syrgja fyri, sigur Jørn Astrup Hansen. Mynd: Jens Kristian Vang. C M Y K 5 4