leygardagur 1. juni 2002síða 7

12 Nr. 102 - 1. juli 2002 Nr. 102 - 1. juli 2002 13 Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Myndamenn: Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Tjóðveldisflokkurin hevur við 4 landsstýrismonnum fingið í posa og sekk – hóast noyddur til at leggja full- veldiskongin. Flokkurin má sanna, at politikkurin hann hevur staðið á odda fyri og sum er ein snarferð móti fullveldinum Føroyar hevur hvørki undirtøku mill- um veljararnar og tíansheldur millum hinar flokkarnar. Vit síggja tí í dag ein Tjóðveldisflokk, sum hevur fingið tikið politisku tenninar út men sum so løgið tað ljóðar kortini situr við maktini. Og hvussu kann ein flokkur, sum nærum sleppur sínum politiska samleika blíva sit- andi við maktini! Og hvussu ber tað til, at tann flokkur, sum nú í fýra ár hevur roynt at sannføra veljararnar og hinar flokkarnar um tað skilagóða í at reka ein hóvligari sjálvstýrispolitikk verður vístur til eina oyðimarkaferð í enn fýra ár! Samgonguskjalið, ið teir fýra flokkarnir hava góðtikið, kann í hvussu er C taka undir við og helst eisini B. So langt hava A og E førkað seg. Tað má kennast bæði láturligt og grátuligt fyri C, sum nú í fýra ár hevur stað- ið á barrikadunum og stríðst ímóti tí víðgongdu full- veldisbylgjuni, at síggja sín egna politikk festan á blað í einum samgonguskjali millum fýra heilt aðrar flokkar – og at verða útihýstan frá at vera við til at reka henda sama politikk. Onkur vil siga, at samgonguflokkarnir hava stolið politikkin frá C. Ikki er lætt at vita, hvussu hvør hevur telvað handan leiktjøldini undir samráðingunum, men mangt bendir á, at EINASTA málið hjá E eftir valið hevur verið at halda C uttanfyri. At A eisini hevur havt hesa ætlan skulu vit ikki siga, men spurningurin er, um løgmaður, ið hevur lagt so stóran dent á at fáa C við, gjørdi sær nóg stóran ómak við hesum! Hugsaði hann meira um sín egna sess heldur enn um breiðu samgonguna? Hann var jú gissul hjá E, tí um hann misti stuðulin frá honum, misti hann eisini initiativið til sambandið. E fær uttan iva sínar fýra landsstýrismenn. Tað hevur hann ætlað alla tíðina. Tí við hesum tali av málsøkjum fær flokkurin bygt upp eina bastión sum ongantíð fyrr. Flokkurin fær fleiri nýggj fólk á ting og fær harvið ment sítt bakland til eitt komandi val. Flokkurin fær gjørt sína ávirkan galdandi í nærum allari miðfyrisit- ingini og út í nærum hvønn krók av landinum. Eftir at hava tapt stríðið um her og nú fullveldið hevur flokk- urin kortini telvað so væl, at hann situr við størsta parti- num av maktini í Føroyum. Nú kann verða spurt, í hvønn mun C hevur telvað seg í andstøðu. Hevði hann ikki møguleika at koma í eina samgongu við A og E! Góðtaka vit, at E ultimativt vildi ikki hava C við, og at løgmaður fyri einhvønn prís vildi halda fram í sínum sessi við stuðuli frá E, so er svarið einfalt, at har var einki at gera. Tað ber eisini til at út- leggja talvið soleiðis, at C í sínum óvanliga solidariteti við B mistulkaði støðuna - áhaldandi útmeldingarnar frá C um at fáa B við tvingaðu løgmann til at taka Jenis inn og harvið gróv C sína egnu grøv. Eftirtíðin verður best at meta um hetta. Spurningurin er: hevði C verið við í samgonguni, um hann telvaði skilabetri! Fyri velj- arar hjá C má henda støða verða ørkymlandi og sær- andi: at síggja eitt politiskt amputerað E sigursælt marsjera víðari við 4 – FÝRA – landsstýrismonnum – og við politikkinum hjá C í skjáttuni. DAGSINS MEINING Sosialurin Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Tjóðveldið í posa og sekk – bara ikki sín politikk VIÐMERKINGAR Jákup Sverri F. Kass Útspilling hoyrir, tíverri, til tann politiska gerandisdag- in í Føroyum. Tað er ein veruleiki, sum flest øll, sum hava havt við politikk og vinnulív at gera, hava verið úti fyri. Tað tiltikna »Jantelov-syndromið«, sum danir so ofta nevna tað, hevur rakt føroyingar og Føroyar; tad er ongin ivi um tad. Eg trúgvi, at flest øll fara uppí politikk, tí tey vilja gera nakad gott fyri land og fólk. Og vera tey vald, so er orsøkin helst hon, at veljar- in vil hava viðkomandi at umboða seg og síni. Men onki heiðursmerki uttan eina baksíðu. Bak- síðan á politikkinum er ikki altíð so pen. Nógvar eru søgurnar, slaturin og øvundsjúkan. Onkuntíð passa søgurnar; men onkuntíð (ofta) passa søgurnar ikki. Tað, at mót- arbeiða einum persóni, krevur nógva orku. Um hendan orkan hevði verið brúkt til at arbeiða saman um felagsloysnir, so ivist eg ikki í, at vit høvdu fingið eitt nógv betur úrslit. Men tað vísir seg, at fær man ikki bóltin, so fer man eftir manninum. Hugsið tykkum eina vinnuliga fyritøku har øll mótarbeiða hvørjum ørðum – hvussu hevði framtíðin sæð út hjá henni? Nú skal hetta lesarabræv- ið ikki vera ein roynd at vaska hendur, undirritaði man hava verið líka ringur til at brúka somu amboð sum restin. Tað virkar, sum hava vit ilt við at unna hvørjum øðr- um eitt sindur av viðgangi. Fær ein ov nógvan vind í seglini – so skal onkur nokk minna viðkomandi á, at vindurin nokk skal taka av – heldur fyrr enn seinni. Men eg vildi ynskt, at tað ikki var soleiðis – eg vildi ynskt, at vit føroyingar lær- du at virða hvønn annan, eins og vit sjálvi ynskja at vera vird. Ein verður ikki størri av, at annar verður minni. Hesi orðini eru bert ætlaði sum eitt hjartasuff - eitt hjartasuff við vón um at vit føroyingar einaferð læra at taka okkum væl av hvørjum ørðum, og ikki al- tíð royna at leggja eftir tí veika ella minni positiva hjá mótpartinum. Vónandi hava vit anno 2002 valt eitt Løgting, har tað verður farið eftir bólti- num – heldur enn manni- num. Tað vildi í síðsta enda gagnað bæði fólki og landi. Politikkur og útspilling - noyðast tey at ganga hond í hond? TÍÐINDASKRIV Tær fýra ungu kvinnurnasr Ada Joensen, Sigrid Mid- jord, Vivian Mikkelsen og Fía Selma Nielsen úr flokki F1 á Handilsskúlanum vóru mánadagin 27 mai til próv- tøku. Tær høvdu valt at við- gera RESTORFFS BRYGGJARÍ, tí tær hildu at nýggja eigaraskifti hevði gjørt hetta gamla felag meira dynamiskt og sjón- ligt við teirra øðrvísi og provokerandi lýsingum og við harvið vaksandi eftir- spurningi. Bólkurin viðgjørdi søgu- na hjá felagnum, marknað- arføring, framleiðsluna, fíggjarstøðana, fyrisiting og til seinast ein SWOT kanning. Lærari og próvdómari hildu uppgávuna verða so mikið væl fráginga og ivað- ust ikki í at geva bólkinum eitt 11 tal. Fingu 11 fyri uppgávu um Restorffs Tær fýra ungu kvinnurnasr Ada Joensen, Sigrid Midjord, Vivian Mikkelsen og Fía Selma Nielsen úr flokki F1 á Handilsskúlanum Nei, tey góðu tíðindini eru, at tað er ongantíð ov seint at gevast. Tú skerjir vandan fyri sjúkum, íð standast av tubbaki næstan alt fyri eitt, tú heldur uppat at roykja. Sjálvandi er betri, skjótari tú gevst. Eftir: 20 minuttum tekur nøgdin av tubbaks- eitri at minka, og blóðtrýst- ið, hjarta-slátturin og puls- urin verða aftur, sum tey eiga at vera. Hetta ger, at vandin fyri hjartaslagi minkar. 12 tímum: nøgdin av kolsúrevni í blóðinum minkar, og nøgd- in av súrevni økist. einum mánaði: fert tú at duga betur at meta um, hvussu okkurt angar og smakkar. Lungnapípurnar verða smidligari, so tað verður lættari hjá tær at draga andan djúpt. Kropp- urin hevur stríðst við at endurbøta nervalagið. Tú fert kanska at varnast, at tú orkar meira. tveimum til trimum mánaðum: fært tú kanska 30% av lungnavirki aftur. Tú fert at orka meira og føla, at tú fært gjørt fleiri kropsvenj- ingar. seks til nýggju mánaðum: útlitini til, at tú fært lungna- sjúku, eru minni, tí kyknur- nar, sum klæða lunguni, nú aftur verða so, sum tær skulu vera og gera sítt til, at lunguni hjá tær eru rein og heilsugóð. einum ári: vandin fyri, at tú fært hjartasjúku, er skorin niður í helvt. Tú hevur eisini skert vandan fyri striki, lungnasjúku og fleiri sløg- um av krabbameini, teirra millum lungna-, hálsa- (lív- móðurhálsa-), bløðru- og nýrakrabba og krabba í brisi, barkakýli og vælindi. fimm árum: vandin fyri, at tú fært lungnakrabba er umleið helvtina av vandanum hjá honum, íð roykir ein pakka um dagin. tíggju árum: vandin fyri, at tú fært lungnakrabba, er næstan líka lítil sum hjá einum, ið ikki roykir. Frískar kyknur eru komnar ístaðin fyri tær kyknur, íð koma áðrenn krabbameinskyknurnar koma. (Tikið úr 'Tá ið síðsta sigar- ettin er roykt', Amerikanska tubbaksráðið 1995, 1996) Gevst tú at roykja, minkar tú eisini vandan fyri, at tey, sum eru uttan um teg og anda roykin frá tær niður í seg, verða sjúk. Legg-av pakkar verða aftur seldir á apotekunum um landið 29. - 31. mai fyri 25 kr. Hygg eftir seðilinum, sum verður í bløðunum vikuna áðrenn, klipp hann út og nýt hann til at keypa pakkan, sum inniheldur nikotin tyggigummi. Jaspur Vang, Tvøroyri Strandsfaraskip Landsins og/ella landsstýrismaðurin í samferðslumálum ganga ímóti løgtingsins vilja, eins og farið verður sera lætt um lógina um fólka- og farma- flutning, nú ruðuleiki aftur valdar á farleiðini um Suð- uroyarfjørð. Hvørt talan er um ábyrgdarloysi, ódugna- skap ella tilætlaðan lands- politik, er ilt at meta um. Týdningurin av einum nøktandi fólka- og farma- flutningi. Tá tað eftir drúgt stríð millum kommunalu mynd- ugleikarnar í Suðuroynni og landsmyndugleikarnar eydnaðist at fáa ”Norrønu” at røkja farleiðina um Suð- uroyarfjørð í apríl-mei 1998, meðan ”Smyril” var til eftirlit, ferðaðust uml. 3.000 fleiri ferðafólk um Suðuroyarfjørð, enn somu tíð árið fyri. Til sammetingar kann nevnast, at tá ”Claymore” í mei-juni 2000 røkti somu farleið, meðan ”Smyril” var til eftirlit, fall talið á ferða- fólkum á farleiðini 25 % og talið á bilum 39 % í mun til sama tíðarskeið árið fyri. Harafturat skulu leggjast tey skaðaárin, vánaliga sambandið hevur á vinnulívið og ferðavinnuna í oynni og skaðin á fram- tíðar vinnumøguleikarnar væntandi álitið á sam- ferðslukervið førur við sær. Ein av grundgevingunum hjá oljufeløgunum fyri ikki at leggja oljuútgerðarhavn- ina í Suðuroynni segðist jú eisini vera vánaliga sam- bandið um Suðuroyarfjørð. Almenni stovnurin og landsstýrismaðurin, ið hava ábyrgdina av farleiðini, kenna væl týdningin av ein- um nøktandi sambandi um Suðuroyarfjørð. Leiðslan á Strandfara- skipum varð jú í fjølmiðl- unum tann 28.05.02 endur- givin fyri at staðfesta, at ”Scania” nøktar tørvin á farleiðini, eisini í vikuskift- unum, tí tørvurin jú lagar seg eftir vánaliga samband- inum. Ikki eiti á visiónir. Lógargrundarlagið. Eftir løgtingslóg nr. 82 av 15. mei 2001 um fólka- og farmaflutning, áliggur tað Strandfaraskipum Landsins at skipa fyri nøktandi fólka- og farmaflutningi millum oyggjarnar. Løgtingsins vilji Tá núverandi ”Smyril” varð keyptur miðskeiðis í 1970- unum, varð tað løgtingsins avgerð, at hettar skip var ein nøktandi loysn á leiðini um Suðuroyarfjørð. Tá løgtingið í evstu løtu, stutt fyri tað nú áðrenn løgtingsvalið nærmast fór í upploysing, tók avgerð um at byggja nýtt skip til Suð- uroyarleiðina, var tað væl eisini løgtingsins avgerð, at ein nøktandi og tíðarhósk- andi loysn á leiðini um Suðuroyarfjørð, er eitt skip á sama støði sum skipið, ið sáttmáli er undirskrivaður um at byggja. Samgonguskjalið hjá sitandi samgongu Í nevnda samgonguskjalið, pkt. 12, verður staðfest, at Landsstýrið hevur skyldu til at tryggja hóskandi ferða- og flutningssamband millum tey ymsu plássini í Føroyum, og at samgongan ásannar, at ferða- og flutn- ingssambandið hevur al- stóran týdning fyri vinnu- møguleikar og trivna í land- inum. Hvat Suðuroynni viðvík- ur bindur skjalið flokkarnar til at dagføra samferðsluna við Suðuroynna beinan vegin, og at kanna møgu- leikarnar fyri loftvegis sambandið við flogfari. Ja, so føgur vóru orðini fyri 4 árum síðani. ”Dúgvan” Tað er ein sannroynd, at hettar skip als ikki hevur neyðuga kapasitetin og ikki er nóg sjógott til farleiðina, og tí ikki er ein nøktandi loysn. Harafturat hevur lands- politiski myndugleikin og Strandsfaraskip Landsins í mong ár verið vitandi um - og góðtikið forboðið ”Dúgvan” hevur móti at leggja at við samferðslu- havnina í Suðuroynni. At tað eydnaðist Strand- faraskipum Landsins og Løgmannskrivstovuni at skúgva kommunala mynd- ugleikan til viks, hevur ført til illgitingar um, at ætlanin alla tíðina hevur verið at seta ”Dúgvuna” inn fyri ”Smyril”. Um hesar illgit- ingar vóru rættar, hevði verið talan um snildisliga, tilætlaða undirgraving av løgtingsins vilja og lóggáv- uni á økinum. Tí er tað lítið hugsandi, at Strandfaraskip Landsins frá byrjan hevur havt ætlanir um at ”Dúgvan” skuldi av- loysa ”Smyril”. Nevndu illgitingar bera tó prógv um væntandi álitið á almenna stovnin og lands- politiska viljan og hugburðin. ”Scania” Hevur Strandfaraskip Landsins frá byrjan havt ætlanir um at lata ”Scaniu” avloysa ”Smyril”, meðan hesin var til eftirlit, er talan um ábyrgdarleysan ódugna- skap út um alt mark. Skipið hevur ikki festi til at hefta góðs, trailarar og onnur ak- før í, og kann tí als ikki nýt- ast til farma- flutning um Suðuroyarfjørð, so sum tað nú eisini hevur víst seg. Í tí, sum av sjómonnum verður mett sum ”hampu- ligt sjóvegur”, má siglingin um Suðuroyarfjørð avlýsast vegna væntandi sjódygd. Stólar og borð eru ikki fest, og aka ferðafólkini tí aftur og fram eftir dúrkin- um, bert skipið rullar eitt sindur. Hvussu tað er eydnast almenna stovninum at finna eina so vánaliga loysn, uttan at boða lands- stýris- manninum frá trup- ulleikanum, man vera mongum ein gáta. Strandfaraskip Landsins Stovnurin vísur á, at neyð- ugur peningur ikki var játtaður so mikið rættstund- is, at møguleiki var fyri at leiga eitt hóskandi skip til farleiðina um Suðuroyar- fjørð. Í hvønn mun stovnurin gjørdi sína skyldu, og með- an tíð var boðaði landsstýr- ismanninum, ið hevur ábyrgd av stovninum, frá hesum ítøkiliga trupulleika, sum hevur gjørt seg gald- andi fleiri fylgjandi ár, sigur søgan einki um. Landsstýrismaðurin. Hesin vísir á, at Strand- faraskip Landsins ikki hevur skylt galdandi lóg- gávu/skipan rætt, og tí rætt- stundis kundi havt leigað hóskandi skip til Suðuroy- arleiðina. Samstundis rættvísger landsstýrismaðurin kleyv- arskapin og skjýtur øðrum í skógvarnar, at teir ikki tóku undir við uppskotinum um keyp av avloysaraskipi. Vónandi nýta landsstýr- ismaðurin og leiðslan á Strandfaraskipum Landsins ikki farleiðina um Suðuroy- arfjørð sum jarnbrot í royndunum at fáa løgtingið til at keypa avloysaraskip. Niðurstøða Skipini ”Dúgvan” og ”Scania” lúka als ikki tær treytir og tey skip, ið Før- oya Løgting ávikavist mið- skeiðis í 1970-unum og so aftur fyrr í ár tóku avgerð um skulu vera nøktandi skip til fólka- og farmaflut- ning á umrøddu farleið. Tí- skil hevur Strandfaraskip Landsins/Landsstýrismaðu rin í samferðslumálum ikki virkað í tráð við løgtings- lógina um fólka- og farma- flutning, samgonguskjalið og als ikki í tráð við løg- tingsins vilja. Harafturí- móti hevur Strandsfaraskip Landsins sett skip inn á farleiðini, ið eru minni hóskandi, enn skipið (núverandi ”Smyril”), sum Føroya Løgting miðskeiðis í 1970-unum metti vera eina nøktandi loysn. Higartil hevur málið ikki fingið avleiðingar, eingin hevur átikið sær ábyrgd, eins og einki er gjørt fyri at byrgja fyri, at slíkt endur- tekur seg. Tað er ikki rætt, at tað til- kemur einum almennum stovni og einum tilvildar- ligum landsstýrismanni, móti løgtingsins vilja, á hvørjum ári í longri tíðarskeið at seta farleiðina til Suðuroyar 30 ár aftur í tíðini. Framtíðin. Ruðuleikin á Suðuroyar- leiðini er eitt ítøkiligt dømi frá gerandisdegnum um, hvussu ein landspolitiskur myndugleiki og ein al- mennur stovnur, undir ein- ari landspolitiskari leiðslu, sum hevur sett sær sum að- almál at fáa fult vald (full- veldi) á føroyska samfel- agnum, virka í veruleik- anum. Í hesum máli er ongin danskur myndugleiki at skúgva ábyrgdina yvir á, eingin viðurkennur sær ábyrgd og tekur í egnan barm. Spurningurin er tí, í hvussu stóran mun okkara almennu stovnar, landsum- sitingin og politiska skip- anin eru stórt meira búgvin enn í 1980-unum. Um so var, at tílíkur ábyrgdarleysur ódugna- skapur, sum er komin til sjóndar í hesum málið, var farin fram innan eitt nú løg- reglu – og rættarskipanina, hernaðarliga verju, ella í uttanríkisviður- skiftum, hevði tað havt eins álvars- ligar samfelagsligar fylgjur við sær, og hettar mál hevur havt fyri Suðuroynna. Tá hugsað verður um, at fullveldisflokkarnir fóru til val við herrópum um ”at nú skuldu føroyingar taka ábyrgd og við áræði byggja land”, ”treysti, trygd og trivnaður” v.m., mugu vit ásanna, at fyri flestu suður- oyingum tykist landspolit- isk ábyrgd eins veruleika- fjar og landspolitiski viljin til trygd og trivnað um alt landið. Ruðuleikin um Suðuroyarfjørð Fyribyrgingarráðið - spurningar og svar um tubbak - "Hví tað loysir seg at gevast. Eg havi roykt í 20 ár. Er ikki longu ov seint? VIÐMERKINGAR C M Y K 13 12