mikudagur 22. november 1972síða 3

NR. 87 — 22. NOVEMBUR 1972 Sosialu ve ójavnt skatta SUSIALURIN Undir viðgerðini av løgmansrøduni á tingi, segði J. Fr. Øregaard, framsøgumadur javnaðarfloksins, m. 0.: Vanligt er, at løgmaður á ól-| avsøku ger upp politisku stød- una. Lýsir viðurskiftini, so sum tey eru, ella so sum lands stýrið metur tey at vera, og sigur frá ætlan landsstýrisins framyvir. Hetta varð eisini gjørt nú seinastu Olavsøku, og er tað henda tala løgmansins, sum handað varð tingmonnum (å, sum nú er til umrødu her á tingi. Nakað av tí, sum sagt varð í hesi rødu var fakta, og er viðlagt í skjølum. Annað vóru metanir, og ætlanir framyvir. | i | knoss stórri ikki slitið. Mødi, vaka og er minni, og urtøkan Hesin inntøkuvøkstur er nogv einans komin fiskimanninum til góðar men ollum samfelag- num. Hesin peningastreymurin er nærum farin út í hvorja sam felagsæðr. Heimini eru vorðin vakrari og betri. Skúlar og læristød eru nærum vorðin Ul symbolir, prýði og vakurleika Skúlaungdómurin verður flutt- ur við luksusbilum frá skúla til | skúla. Fiskiskipaflotin = økist sum ongantíð áður, so menn hava álit á komandi tíðum. Í materiel munnu aktiv for- Lat meg beinanvegin siga, at løgmansrødan ikki er nakað samgonguskjal, sum samgongt | an er bundin av ella heftir fyri. Tað, sum sagt var á Olavsøku, stendur sostatt eina fyri lands stýrisins rokning Nakað annað er, at hetta er fyri størsta partin í samljóð við ta samgongu, sum valt hev ur hetta landsstyri. Og sjálvur taki eg undir við meginpartin av ti, sum her er ført fram Eg skal ikki út í æsir taka uppaftur, tað sum tá varð ført fram, men bert tríva í sumt av tí, sum víst varð á. Tá henda samgonga varð skipað, var semja um at nýta allar møguleikar at skapa bestu kor vinnuliga, mentunarliga og sosialt fyri alt okkara folk, teir betraðu vinnumøguleik ar blivu nýttir til skjóta út- bygging av samfelagi okkara á ølluim hesum økjum. so Fyri at nåa hesi mål hevur løgtingið samtykt ir, sum skuldu gera møguligar hesar ætlanir. Og við teirri heimild, sum hesar lógir góvu landsstýrinum, hevur lands- stýrið arbeitt á teim ymisku økjunum. At hetta hevur eydnast i so stóran mun, gongur sjón fyri søgn, tí nærum alla. staðni veksur og grør. Tað er neyvan tað oki í samfelag okkara, har ikki menn ásanna, at her er hend stór broyting tl tað betra. Inntøkur fólksins eru skjótt vaksandi. = Vinnumøguleikarnir eru fleirfaldaðir. Útbúgvingar- møguleikarnir hjá ungfólki eru heilt annarleiðis enn áður. Høvudsvinnan: fiskivinnan. he vur ongantíð fyrr havt slíkar møguleikar, sum nu, og inn- tøkur fiskimansins hava ong- antíð fyrr. hvorki í krónum ella í mun til inntøkurnar hjá ødrum stættum, verið næril tað. sum tær nú eru. Slitid tað nærum ómenniskjaliga slit- ið. sum fiskmenn okkara líðu undir er ikki at samanlíkna við tað sum fyrr var. Mekani- seringin av vinnuni hevur ført við sær. at maskinan í flestum forum hevur avloyst manna- ovingana verða stórri enn nak- ranúð áður. Og um landsstýr- ið sigur satt, so er eitt sait væl- signilsi av avlopspeningi mill- um manna. so avlopspeningur streymar út av landinum, har rentan er nógv hægri enn her hjá okkum. Men hesi aktiv er posamat- ur í samanlíkning við tað ak- tiv sum vitan og kunnleiki okk- ara fiskimanna er. Tað at vil |so tidliga fingu ein skipara- skúla, sum alla tíð hevur ver ið nógv søktur, og at hesi menn hava lagt til brots ) ymiskar lóg- | SYM er skaffa sær vitan og kunnleika innan eitt nærum óavmarkað produksjønsøki, tað føroy- ingana størsta aktiv ur eitt fremmanda nýtt Hetta orðið allastaðni hvar tú kemur orðið sum merkir nakað sama sum »vitan«. Innan óavmarkaða framleiðslugki menn okkara eina vitan gull verd. Teir eiga vitan um havið, fiskiskap. fiskagongd, skipaslog veiði- er Nú orð verð- nogV nov haw, tað hetta elga eina streym, fiskasløg, amboð. og haw«, hesa skaffa c'nans Hetta an, kann ongin skulabonki, men faring og av royndum ti er hetta »now haw« ein kost- bar vitan. Henda vitan ger, at vit kunnu troyta allan um alt Norðhavið. Er fiskur elta verður f'skur ein mangul- vara, so eiga vit størri leikar enn nøkur onnur at skaffa hesa mangulvøru, leingi havið stendur okkum onið. So leingi vit hava óav- markaðar víddir at troyta. Menn við vitan kunnleika Fiskiskip sum kunnu troyta allar le'ðir, mannaði við hes- um monnum. — davmarkadan veiðiræt og veiðimoaguleikar. Framleiða eina voru sum nógv ikk: framleiða ella fram- leiða ov lítið av. tí standa sum kevparar og góðir arar av hesum vørum. Tá ligg- ur væl fyri. He »NOW við er- og tjóð og | nd leið og tta hevur verið sødan nærsagt til henda dag. Og tann fyrr møguligur nevnd vegna framburður eg hevur verð tin Hetta | sær ál| sjógv | møgtu- | so | betal- | == Ga ðar kt hesa okkara stóðu. Men sum politikkari = hevur ein ongan- | tíð loyvi at verða hangandi í ti sum farið er. Her má ein al- tíð skoða frameftir. Altíð seta | kos. Men fyri okkum øll ella allar er tað galdandi, at vit liva í nútíð, men skulu planleggja fyri framtíð. Nútíðin er viss Her hava vit royndir og erfar- ingar. Men framtíðin er óviss Vit nýta bæði ta orku sum skapa er og vit investera uppá komandi fong. fyri at standa dubbaðir ella búnir til at møta framtíðini. Vit byggja skip og virkir, vit byggja havnir og vegir. Vit geva ti uppvaksandi ettarliðnum bestu útbúgving So langt er alt í lagi. Vitanina oe kunnleikan havi eg nevnt | fyrr, hann hava okkara veiði- menn Men vit hava ongar skógir, ongan málm í fjøllunum. onga olju í undirlagnum. onga bí- liga fossamegi. Okkum trýtur råvøru til tað framleiðslu sum geva skal vinningin og arbeiði til arbeiðsvilligar hendur. Men her er tað, at vit hava kunnað troytt havsins rikidømi víða um. Hevur misseydnast í ein- um stað, so hava menn okk- ara funnið onnur mið sum bragdaðu ti møgulcikarnir hava verið margfaldaðir eiga hesar møgu útlitið ljóst, og menn okkara kunnu fara til | verka í góðum treysti Men |verða hesir møguleikar ir. Verður lagað upp í dyrnar fyri eystan vestan fyri norðan og fyri sunnan, so min- |ka hesir møguleikar munandi | Tá verður tað aktiv okkara, |sum var vitan og kunnleiki lít- lið verd. Um tað verður at fa- |fara fram ein inngyrðingar po- litikkur, har tann sterkasti fær størsta porfitt, tå minkar mun- | | jandi okkara lutur, tá minka 1 | 1 Verða vit | leikar. so er al og og munandi okkara møguleikar (á áttamannafarið. sum sein- ast í fyrru old sang svana- song sín, aftur skal verða áliti Men hesa leið ogi hesum út- | viklingi eru vit ikki einsamall- |ir harrar yvir. Men vit eru vid |i leikinum. Her rædur um at flyta leik við umhugsni. Her eigur ikki at verða farið | fram eftir fummum. Men megu | | | vit politikkara ikki taka fiski- | menn okkara á bóli. Og hvat | siga so fiskimenn sjálvir? | | Ja. teir siga ikki so nógv. Tad liggur kanska meiri til po- |litikkarar at síga í meira lagi jog hugsa í minna lagi. Men |hvat hugsa so fiskimenn, sum Í síga í minna lagi. Hvusu meta |teir um framtíðina? Hetta vdi havt tydning fyri okkum o'itikkarar at vita. Stundum tå eg siti heima og urti eftir tidindunum í út- | varpinum, so verður nakað so: »hetta vóru tðindini, nú fáa vit latt løg, eila nú fara Vit jupp á gólvið. ella nú kemur | poppurin«. | Tå hugsi eg mangan, kundu | | ikki heldur latið menn skift skerd- | |fram ein nýskipan uttan ste nar verða lord um ymisk samfelagsmål | Fiskiskap, ídnað, útróður. lang- | farafiskiskap, laksaveiðu, silda- | veidu, skipsbygging, skipastødd |1f, — veidihættir, — fiskavidgero, | sólumarknaðin, figgingarskipa- nir og liknandi. Troling å land- leiðini og alt hetta sum folk á bygd hugsa um, liva i og liva av tosa um | Ella er Havnin so langt burt ur frá Føroyum, at tað sum livir og rørist í fólkinum fjart og fremmant fyri ti parti av fólkinum, sum hevur við kulturlív og líknandi at gera Og er Tad stendur í løgmansrød- | uni, at skipaflotin er vaksin við umleið 4.000 tonsum Av hesum eru tey flestu stórri fi- skiskip og í tonsum nógv tann stórri parturin Nýggjanin av fiskiskipaflotanum er nærum allur roknaður ul fjarleiðir við nýmótans — fiskireidskapi, har slitið er minni og urtøkan stør- ri. So eftir hesum at dóma, so rokna fiskimenn sjálvir við. at har verða møguleikarnir størst- ir, um so er at veidimøgulkik- arnir ikki verda skerdir Um tad er tilfeldigheit ella tað er ut frá metan og um- hugsan, veit eg ikki. Men eg havi lagt til merkis. at bygdir sum eru útróðrabygdir næstan útav. ikki hava hætta sær und- ir byggjan av nýggjum útróðra- bátum yvir 30 tons. Til dømis Klaksvík, har er nokk ongin bátur bygdur til útróður oman- fyri 30 tons tey seinastu 10 ár- ini. Ella ein bygd sum Lorvik. har er ongin bátur bygdur tl} útróður omanfyri 20 tons tey seinastu 15 árini. So må ein spyrja: Hava hesir skilamenn og ágrýinu veiði- og útróðra- menn funnið fram tl. at tað ikki er møguligt at fáa nyggj- an bát at bera seg til útróður omanfyri 20 tons? Ti hesi 10 til 15 árini er ein riðil av båt- um og skipum bygdir til fjarfskiskap. Er hetta fiski- mansins metan av framtíðini? okkara og meta fiskimenn rætt, ella eru teir skilaloysing- ar Innan fiskivinnuna må fara ye týdningi, ikki at hesum eki. verður sagd skipasmíð av, at li- komu tvær gjaldstrupul- mål var sera tað er ti mistaka ses á Í løgmansrøduni ur ein hópur um Hetta kemur kanska ka undan Olavsøku skipasmiðjur i leikar, hetta aktuelt líka tá Løgmadur er an, at um skulu kunna verða umvæld á føroysku skipasmið- av s av teirri áskoð føroysku skipin ove videjørd junum, so er neyðugt at tær eisini takast við nýbygging av skipum. Um henda metan løgmansins er røtt, eri eg ikki førur fyri at siga. Men vit hava her í ting- inum stjóra fyri skipasmiðju [sum eisini hevur byg. nýggj skip. og hann hevur fleiri ferð- ir sagt her á tingi. at so gott sum allir nýbygningar á hesi skipasmiðju, hava givið undr- skot milliónum Tá vit høvdu Skála Skipa- smiðju til viðgerðar fyrr í ár, fingu vit at vita, at seriuskip- ini, teir enn byggja geva felag- num SÍÐA 3 Jr. Fr. Øre Q card til undirskoti vit so Vestmanna Skipasmiðju, eindar tvær milliónir í triggjar Og taka ja so er myndin enn verri har. Hvussu teir komu frå ti við fyrsta = bátinum (Siapanum) | veit eg ikki, men hesir báðir seinru geva skipasmiðjuni eitt undirskot uppá í minsta lagi eina miljón til hvønn bátin. Vóru heita nú stór skip. so segði ein million ikki so nógv. Men kontraktprísurin var 1.500 fyri Thomas Nygaard og 1.560 fyri Hvannasundsbátin. so ein million í undirskoti av so lítl- um talið, er neyvan møguligt at rætta aftur | Í hesum føri verður tað landskassin tað vil siga vit øll, sum gjalda munin. Men hetta verður nevvan gjørt eina- ferð afturat. Hvaðani skal so undirskotið gjaldast? Ja tað er kki fleiri stóð at fara eftir pengunum. Tað verða umvæl- ingarnar, sum skulu gjalda nýbygningarnar. Hetta er ikki jálvsagt. at so skal verða. at undirskoti av einum nýbygn- ingi skal gjaldast av honum sum fær skip sítt umvælt. Men er tað nú ikki mørgu- ligt at byggja skip í Føroyum til ein pris sum raksturin av sama skipið er førur fyri at bera? Og tað er tað ikki í dag. Ti skuldu hesir báðir nvbven- ingarnir á Vestmanna Skipa- smiðju verið seldir til tann prís, tað hevur kostað at bygt teir eitt dekningsb'drag til Skipasmiðjuna. so kostaðu teir umleið 28 millión. og tá klár- aðu teir ikki at goldið rentu og avdrátt av skuldini. Tað sum eg vil lýsa eftir í hesum máli er: Hvussu eru hesar skipasmidjur úteiórdar við amboð? Hava tær nýmót- ans útgerð so tær kunnu fram- leiða effektivt og rationelt? Fær mann'ngin skipasmiðir og teknikarar tað ú búgv'ne. sum neyðug er fyri at nvia nv- mótans amboð á hentasta hátt? Og er leiðslan før fyri at leggja irh + sí) til rær US at al arbeiðstíð verður unná besta máta? Í allum idnadarlondum fáa arbeiðsmenn innan ídnað'n eftirútbúgv ng Ti millum år og dag kemur ) nógv nýtt fram innan iad tekn' ska kid, at hann, sum skal fylsia vid og hava hollasta kunnleika tl tey mest nýmótans amboð. má alla tíðina fáa vitan um hera. Tað, at ein tók napróey fyri 20 árum síðan“ our næst- an onki, um so er at tað var